Кіріспе

2003 жылы Алжирдегі Таманрассетте болған жолаушылар ұшағының қазасы

Air Algérie Flight 6289 (AH6289) – Air Algérie әуе компаниясының тасымалдауымен Таманрассеттен ел астанасы Алжирге, Гардаяда тоқтаумен ішкі рейсі. 2003 жылдың 6 наурызында рейс жасаған Boeing 737 2T4 ұшағы Таманрассеттегі Агуэнар – Хадж Бей Ахамок әуежайынан ұшып шыққаннан кейін дереу Транс-Сахара тас жолының жанында құлап, борттағы 103 адамның ішінде біреуін қоспағанда барлығы қаза тапты. Оқиға болған кезде бұл Алжир аумағындағы ең ауыр авиациялық апат еді. Тергеу нәтижесінде ұшақ экипажының қателігі, ұшып шыққаннан кейін қозғалтқыштың жұмысы тоқтауы салдарынан апат болғаны анықталды. 6289 рейсінің капитаны шұғыл жағдайды толық анықтамай, бірінші офицерден басқаруды алып қойды. Экипаж апаттың себебін дұрыс түсінбегендіктен, қажетті шаралар қабылданбады. Ұшақтың жылдамдығы күрт төмендеп, жерге құлады.

Ұшақ

Ұшақ 19 жылдық Boeing 737 2T4 еді, өндірушінің сериялық нөмірі 22700. "Monts de Daïa" (Дайя таулары) деп аталған, алжирлік тіркеу нөмірі 7T VEZ ұшақ екі Pratt & Whitney JT8D 17A қозғалтқышымен жабдықталған. Ұшақ 1983 жылдың 9 желтоқсанында қызметке кірісті және 40 000 сағаттан астам ұшқан. Бастапқыда рейсте кем дегенде 7 француз азаматы болды деп есептелді. Кейін бұл сан 6-ға түзетілді. Жолаушылардың арасында Алжир бірінші лигасының өңірлік іріктеуіне Гардаяға бет алған Mouloudia d'Adriane футбол командасының 14 мүшесі болды. Бортта 2 ұшқыш пен 4 борт серігінен тұратын 6 экипаж мүшесі болды. 48 жастағы капитан Буалем Бенауишаның ұшу тәжірибесі 10 760 сағатқа жеткен, оның ішінде Boeing 737 200 ұшағында капитан ретінде 1087 сағат. Ол 2001 жылы Boeing 737 ұшағын басқаруға лицензия алған.

Апат

6289 рейсі Таманрасеттен, Таманрасет облысының астанасынан, Алжир астанасы Алжирге Гардаяда тоқтаумен ұшты. Бұл рейстің алжирліктер мен туристер арасында танымалдылығы жоғары болды, себебі Таманрасет археологиялық ескерткіштерімен және туарег халқының астанасы ретінде белгілі еді. Сонымен қатар, бағасы да салыстырмалы түрде арзан болды. 2003 жылдың 6 наурызында ұшақта 97 жолаушы және 6 экипаж мүшесі болды, ал бас пилот – Юсуфи болды. Сағат 15:01 шамасында экипаж артқа жылжуға рұқсат сұрады, ал әуе қозғалысын басқару қызметі (АТҚ) экипажға 02 нөміріндегі ұшу-қону жолағына шығуға рұқсат берді. Ұшу экипажы ұшуға дайын екенін хабарлағаннан кейін, АТҚ кейін экипажтан қатар тұруды сұрады, содан кейін Гардаяға ұшуға рұқсат берді. Экипаж ұшып көтерілу кезінде максималды жылдамдықпен V1, VR және V2 мәндерін таңдады. Апаттан жалғыз аман қалған адам – 28 жастағы алжирлік әскері болды. Ол соңғы қатарда, қауіпсіздік белбеуін бумаған күйінде отырған (өзінің мәлімдемесінде көрсеткендей), соққы кезінде ұшақтан шығып, апаттан құтылды. Бұл адам көптеген жарақаттармен комада табылған.

Тергеу

Алжир премьер-министрі Али Бенфлис апатты тергеу үшін бірден комиссия құрды. Алжир Көлік министрлігіне қарасты комиссияны сол кездегі Алжир Көлік министрлігінің бас директоры М. Аффан басқарды. Француздық BEA-дан техникалық көмек сұралды. Сонымен қатар, тергеуге NTSB, FAA және Pratt & Whitney Canada өкілдері де көмектесті. Тергеу нәтижелері мен барысын талдау үшін барлығы 7 отырыс өтті. Көптеген куәгерлердің сөзі жарылысқа сәйкес келді, олар Таманрассеттен ұшып шыққаннан кейін бірден күшті дауыс естілгенін айтты. Кейін ұшу-қону жолағындағы алғашқы тексеруде ұшақтың бір қозғалтқышынан сынықтар табылған. Ұшақтың қираған бөліктерін тексеру кезінде тергеушілер ұшу кезінде сол жақ қозғалтқыштың жылдамдығы төмен болғанын және итеру күші болмағанын анықтады. Алжирде алты француз азаматының мәйітін елге қайтару рәсімі өтті. Кем дегенде екі мәйіт Марсельге, ал қалған төртеуі Парижге жіберілді. Билік апат құрбандарына ескерткіш орнатуға келісті. Кейіннен 6289 рейсі апатқа ұшыраған жерге ескерткіш орнатылды. Апат құрбандарын еске алуға арналған бірнеше іс-шаралар да өткізілді. Жақын жердегі Имешуендегі Бен Мессауд спорт кешенінде аймақ тұрғындары үшін бірнеше шағын турнирлер ұйымдастырылды. Сондай-ақ, апатта 14 ойыншысын жоғалтқан "Мулдудия д'Адриан" футбол клубына арнайы қаржылық көмек көрсетілді. Жастар және спорт министрі Эль Хади Ульд Али: "Мемлекет өз балаларын ұмытпайды және клубтың спорт аренасына оралуы үшін толық қолдау көрсетеді" деді. Апатқа жауап ретінде тергеушілер Алжир үкіметіне елдегі авиаапаттарды тәуелсіз тергеу органы құруды ұсынды. Бірақ бұл ұсыныс қабылданбады және 2024 жылға дейін Алжирде тәуелсіз авиаапатты тергеу комиссиясы құрылмады.