Кіріспе

2002 жылғы авиациялық апат

Luxair 9642 рейсі (LG9642/LGL9642) – Люксембург ұлттық әуе компаниясы Luxair жүргізген, Германияның Берлин Темпельхоф әуежайынан Люксембургтің Findel әуежайына бағытталған халықаралық жолаушылар рейсі. 2002 жылдың 6 қарашасында бұл рейсті орындаған Fokker 50 ұшағы (LX LGB тіркелген) әуежайға қонуға тырысқанда басқаруын жоғалтып, далаға құлады. Борттағы 22 жолаушы мен экипаж мүшесінің арасында тек екеуі ғана аман қалды. Бұл апат Люксембург тарихындағы ең қасіретті авиациялық оқиға болып табылады. Люксембургтің техникалық тергеу басқармасы (AET) апаттың себебі – ұшқыштардың қателігі екенін мәлімдеді. Экипаж қонуға жеткілікті дайындықтан өтпегеніне қарамастан, әуе қозғалысын басқару қызметі берген рұқсатқа келісіп, бірқатар импровизациялық әрекеттер жасауға мәжбүр болды. Олардың әрекеттері қозғалтқыштардың кері бұрылысқа түсуін болдырмайтын қауіпсіздік жүйесін тоқтатып, ұшу кезінде қозғалтқыштардың кері бұрылысқа түсуіне және басқаруды жоғалтуға әкелді. Тергеу нәтижесі ұшу барысында турбовинтті ұшақтардағы кері бұрылыс жүйесінің кездейсоқ жұмыс істеуіне қарсы қорғау жүйесіне қатысты қауіптілікті анықтады, нәтижесінде Fokker компаниясы қауіпсіздік жүйесіне міндетті өзгерістер енгізуге мәжбүр болды. Ұшақтың капитаны – 26 жастағы Клод Поукк, жалпы ұшу тәжірибесі 4242 сағат, ал осы типтегі ұшақта 2864 сағат ұшқан. Бірінші офицер – 32 жастағы Джон Арендт, жалпы ұшу тәжірибесі 1156 сағат, ал осы типтегі ұшақта 443 сағат ұшқан.

Апат

9642 рейсі Берлин Темпельхоф әуежайынан Люксембург Финдель әуежайына бағытталған тұрақты халықаралық жолаушылар рейсі болды. 6 қараша күні ұшақ Темпельхофтан ұшып кетуге жоспарланған, оны капитан Клод Поукс және оның көмекшісі бірінші офицер Джон Арендт басқаратын болды. Ұшақ жергілікті уақыт бойынша сағат 07:40 шамасында Берлиннен 19 жолаушы және 3 экипаж мүшесімен бірге ұшты.

Тез арада

9642 рейсі кенеттен Findel әуежайымен байланысын тоқтатты. Оның радар экранындағы белгісі жоқ болды, бұл бақылаушыны экипажға бірнеше рет қосылып, олардың жағдайын тексеруге мәжбүр етті. Жауап келмегендіктен, әуежайдың шұғыл көмек қызметтеріне ескерту жіберілді, мүмкін апат болғаны туралы хабарланды. Көп ұзамай куәгердің телефон қоңырауы арқылы ұшақтың әуежай маңында құлағаны расталды. Осы уақытта, апат орнына ең бірінші таксист Гийом Вайнахтер жетті. Ол фюзеляждағы жолаушыларды құтқаруға тырысты, себебі қираған ұшақтың ішінде аман қалғандардың дауысы естіліп тұрды. Аман қалғандарды құтқаруға әрекеттенген кезде, ұшақтан қышқыл дауыс естіліп, бірнеше секунд ішінде өртеніп кетті. Тезірек ұшақтың ұшу-қону жолағының солтүстігіндегі далаға құлағаны анықталды. Қираған жер Niederanven және Roodt Syr ауылдарының арасында орналасқан. Құтқару қызметкерлері бірнеше жолаушының ұшақтан сыртқа лақтырылғанын анықтады. Бір аман қалған адам құлау кезінде ұшақтан шығып, сыртта табылған. Үш аман қалған адам фюзеляждан тірі қалпында шығарылып, дереу ауруханаға жеткізілді, бірақ олардың барлығы кейін жарақаттарынан көз жұмды. Капитан Поукс ұшқыштар кабинасында тұтқындалған күйде табылған, алайда кабина өртенбегендіктен ол аман қалды. Оны құтқару үшін құтқарушылар қираған ұшақта тесік жасады. Апаттың салдарынан Findel әуежайы үш сағаттан астам уақытқа жабылды. Бірнеше рейс Германия мен Бельгияға қайта бағытталды.

Құрбандар

Жолаушылардың көп бөлігі Германиядан келген кәсіпкерлер еді. Апат орнында 17 адамның денесі табылды, 5 адам тірі қалды, олардың үшеуі ауруханада көз жұмды. Кешкі уақытқа дейін 20 қаза болған адамның 18-і табылып, қалған екеуі із-түссіз жоғалып кетті. Дененің көп бөлігі өртеніп жатқан фюзеляж астында қалған деп болжануда. Құтқарушылар кран көмегімен күлге айналған денелерді шығарып алуға тырысып жатыр.

Жауап

Апаттан кейін Бельгиядағы аурухана сақшылыққа қойылды. Апат орнына барлығы 300 полиция қызметкері жіберілді. Люксембург үкіметі Бельгия үкіметінен қосымша көмек сұрады, ол апат орнына үш тікұшақ жіберді және әскери госпиталь дайындыққа келтірілді. Құрбандардың туыстары арнайы моргқа жетеледі, олар зардап шеккендерді көруге мүмкіндік алды. Зардап шеккен отбасы мүшелеріне мемлекет тарапынан психологиялық кеңес берілді. Ел бойынша мемлекеттік тулар 10 қарашаға дейін жартылай төмен түсірілуі бұйрық берілді. 7 қарашада салтанатты рәсім өтті, одан кейін 10 қарашада елорданың Нотр-Дам соборында тағы бір рәсім өтті.

Тергеу

Апаттың алғашқы салдары кезінде шенеуніктер апаттың себептерін болжауға мүмкіндік алмады. Олар рейстің бағытындағы әуежай күзгі тұманға оранғанын атап өтті. Нидеранвеннің жақын жерде тұратын тұрғындары апат болған кезде тұман тым қалың болғанын, тіпті апат орнына жақын болса да, апат болғанын бірден байқамағанын айтты.

Дайындықтың болмауы

Жергілікті уақыт бойынша сағат 07:53-те ұшақ экипажы алғаш рет ұшуды бақылаушымен байланысқа түсті. Әуежайға жақындаған кезде экипаж әуежайдағы көріну туралы ақпарат сұрады, ал бақылаушы RVR деректерімен жауап берді. Экипаж аталған көрсеткіш Fokker F50 үшін қажетті ең төменгі деңгейден төмен екенін анықтаған соң алаңдады және ауа райы жақсарғанша күту шеңберінен шықпауға шешім қабылдады. Бұл маңызды ақпарат бақылаушыға жеткізілмеді, нәтижесінде бақылаушы экипаж RVR мәніне қарамастан, жақындауды жүзеге асыра алады деп ойлады. Ал экипаж қонуға рұқсат алуға уақыт кетеді деп есептегендіктен, қонуға дайындық шаралары қабылданбады. Апат Люксембургте пайдаланылған барлық Fokker F50 ұшақтарына әсер етті. Апаттан шамамен екі апта өткен соң, қозғалтқышты кері жылдамдыққа көшірудің алдын алуға арналған екінші қауіпсіздік тоқтағышының істен шығуы анықталды. Осыған байланысты билік, антискид жүйесіне қатысты қызмет көрсету туралы нұсқауларды міндетті етіп өзгертуге шешім қабылдады. 2003 жылдың мамыр айында Нидерланд билігі бұл өзгерістер міндетті түрде енгізілетінін хабарлады. Люксембургтегі барлық Fokker 50 ұшақтары антискид басқару жүйесіне міндетті түрде жаңартылды және 2003 жылдың қарашасынан бастап осы өзгерістер енгізілуі тиіс болды. AET сондай-ақ Fokker компаниясына ұшақтың қазіргі дизайнын қайта қарауды ұсынды, себебі ұшақтағы кемшіліктер ұшу қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін. 2014 жылдың қаңтар айында төрт құрбанның отбасылары 21 000-ден 130 000 евроға дейін өтемақы алды. Сол жылдың ақпан айында сотталғандардың адвокаттары сот шешіміне шағымданып, жол ашты. 2015 жылдың мамыр айында сот үш неміс құрбанының отбасыларына 310 000 евро өтемақы төледі.