Кіріспе

Морис Джеймс Нобл (1 мамыр 1911 жыл - 18 мамыр 2001 жыл) – американдық анимациялық өндіріс дизайнері, фон суретшісі және макеттеуші. Оның анимация индустриясына қосқан үлесі 60 жылдан астамды құрады. Ол анимация режиссері Чак Джонстың жақын серігі және оң қолы болды, әсіресе 1950 жылдары Warner Bros. студиясында. Оның жұмысы «24½ ғасырдағы Ұсақ доджерлер», «Опера не, доктор?» және «Жол жүгіруші» сериясы сияқты мультфильмдер классикасына үлкен үлес қосты.

Ерте өмір және Дисней жылдары

Морис Нобл Миннесота штатының Спунер қалашығында дүниеге келді. Балалық шағының көп бөлігін Нью-Мексико және Оңтүстік Калифорнияда өткізді. 1930 жылдардың басында ол Лос-Анджелестегі Шойнард өнер институтына оқуға түсті. Оқу орнында ол акварель туындыларының алғашқы жеке көрмесін ұйымдастырды. Қаржылық қиындықтарға байланысты Шойнарды тастап, ол бір дүкенде дизайнер болып жұмыс істеді. 1934 жыл шамасында Диснейдің іздеушісі оны жұмысқа шақырды, ол айлық 10 доллар көп төленетіні үшін ұсынысты қабылдады. Нобл "Силлі Симфониялар" мультсериалының фондық суреттерін салуға кірісті. Сол кезде Диснейдің фондық суреттері мөлдір акварельмен боялуы керек еді, бұл техникалық тұрғыдан қиын болды, себебі қате жіберсе, түзету мүмкін болмай, жаңадан салу қажет еді. "Аққартай мен жеті наншы" – Нобл жұмыс істеген алғашқы толық метражды фильм болды. Одан кейін ол Диснейдің басқа фильмдерінде де фондық жұмыстар жасады, әсіресе "Фантазия" фильміндегі "Көктем биі" эпизодында. Нобл сол фильмдегі "Сағаттар биі" сюжетін дамытуға да қатысты. "Дамбо" үшін ол түстерді үйлестіру және кейіпкерлерді жасаумен айналысты, соның ішінде қызғылт пілдер эпизодында да жұмыс істеді. Нобл 1941 жылы Дисней аниматорларының ереуіліне қатысты, ол бес аптаға созылып, өте шиеленісті болды. Ереуіл аяқталған соң кеңсесі бұрынғы қоймаға көшіріліп, жұмыссыз қалды. Көп ұзамай ол жұмыстан босатылды, Диснейдегі мансабы аяқталды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Нобл Армияның сигнал корпусына қатысты. Кейіннен ол Тед Гейзель (әрі қарай Доктор Сьюс ретінде танымал) басқаратын шағын бөлімге тағайындалды. Бөлім Fox студиясында және полковник Фрэнк Капраның басшылығымен жұмыс істеді. Олар плакаттар мен буклеттер жасады, сондай-ақ "Жеке Снафу" атты мультсериалды дамытты. Бөлім сценарийлерді, раскадровкаларды және фондық суреттерді жасады, ал мультфильмнің өндірісі келісімшарт бойынша жүзеге асырылды. Warner Bros. "Жеке Снафу" келісімшартын жеңіп алды, ал WB анимациялық директоры Чак Джонс осы серияда жұмыс істеді. Соғыстан кейін Нобл индустрияда жеке жұмыс істеді, содан кейін Сент-Луистегі фильмдерге арналған суреттерді дайындау компаниясында жұмысқа орналасты.

Warner Bros. жылдары

Нобл 1950 жылға дейін Сент-Луисте тұрды, содан кейін оны Чак Джонс тобының мультфильмдерін жасау үшін Warner Bros. компаниясына шақырды, бастапқыда "Қоян маусымы" атты қысқа метражды фильмнен бастап. Бұл оның алғашқы тәжірибесі болды, ол фондық ортаны және әрбір кадр үшін нақты көрініс бұрышын жобалаудан тұрады. Сызбалар мен түстер кейіннен фон суретшісі (көбінесе Филип ДеГуард) соңғы фонды салу үшін пайдаланады (мысалы, Чак Амук, 148-бет). Warner Bros. студиясында Нобл Джонспен он жыл бойы жұмыс істеді, осы кезеңде команда 60-тан астам мультфильм түсірді. Диснейдің реализмінен айырылып, Нобл пішін мен түс арқылы кеңістікті анықтайтын стильдерге көшті. Оның фондарының графикалық бейнесі фильмнен фильмге өзгере беретін, ол фонды фильмнің көңіл-күйіне сәйкес етуге тырысты. Нобл былай дейді: "Мен мұны суреттің ішіне ену деп атаймын. Айналаңа қарап, 'Бұл не екен, осы суретке сай келе ме?' деп сұрайсың. Содан кейін осы тұрғыдан жобалауды бастайсың". Джонс тобы Warner персонаждарының көптеген нұсқаларымен жұмыс істеді: Багс Банни, Даффи Дак, Роуд Руннер және Койот. Ноблдің кең далалық пейзаждары Road Runner мультфильмдеріне ерекше кеңдік берді. Ноблдің Warner студиясында салған мультфильмдерінің ішінде Вагнердің "Нюрнберг сақинасы" операсының пародиасы болған "Не болды, опера, доктор?" (1957) бар, ол Ұлттық кино тізіліміне енгізілді. Ноблдің футуристикалық декорациялары "24½ ғасырдағы Duck Dodgers" (1953) фильмін жақсарта түсті. Басқа мультфильмдерге "Оскар" сыйлығына ұсынылған "Әріптен әріпке" (1954), "Жоғары нота" (1960), "Дайын бол!" (1961), "Неллидің әуесқойлығы" (1961) және "Енді мұны естіңіз" (1962) кірді. Осы кезеңде Warner Bros. мультфильмдер бөлімін жапқаннан кейін Нобл шамамен бір жылдық үзіліс жасады, Джон Сазерленд студиясының өндірістік фильмдерінде жұмыс істеді және студия қайта ашылғаннан кейін бірден оралмады. Бұл кезеңде Джонс макеттерін бірінші кезекте бұрынғы Disney суретшісі Эрние Нордли жасады, ол Ноблге қарағанда тіпті абстрактілірек (бірақ тұрақсыз) стиль қолданды, содан кейін Ноблдің алдыңғы іскері Роберт Гриббрук, Нобл мен Нордли қолданған стильдерді көп бөлігімен тастап, Джонстың ертерек мультфильмдерінің көрінісіне оралды. Ақырында Джонс Ноблды Warner Bros. студиясына қайта оралуға көндірді, және екеуі келесі бірнеше онжылдықтар бойы бірге жұмыс істеді. 1960 жылдардың басында Нобл Джонс тобының бірқатар туындыларында тең режиссер ретінде көрсетіле бастады. Бұл оның макеттерді ғана емес, шығармашылық процестің көптеген кезеңдеріне, оларды біріктіруге және қиындықтарды жоюға қатысқандығын көрсетеді.

MGM және Доктор Сьюсс

1963 жылы Чак Джонсты Warner Bros. компаниясы жұмыстан шығарғаннан кейін Нобл Warner Bros. компаниясынан кетіп, Джонсқа Tower 12 Productions (сонымен қатар Sib Tower 12 деп те аталады) компаниясына қосылды. Бұл жаңа компанияның MGM-мен келісімшарты болды және ақырында MGM анимациялық бөлімшесіне айналды. Алғашқы екі жылдағы негізгі жұмыс – MGM-нің Том мен Джерри кейіпкерлерімен мультфильмдер жасау болды, бірақ басқа да жобалар да болды. Олардың бірі – «The Incredible Mr. Limpet» (1964) – жанды дауыс пен анимациядан тұратын толық метражды фильм. Нобл «The Dot and the Line» (1965) фильмінің түсірілісіне бірлесіп режиссерлік етті, ол қысқаметражды фильмдер номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ 1970 жылы «Фантомдық жол ақысы» фильмінің дизайнын жасады. Нобл соғыстан кейін алғаш рет Тед Гейзельмен қайта жұмыс істей бастады, «Гринч Рождествоны қалай ұрлады!» (1966) телефильмінде қолданылған суреттерді жасауға жауапты болды. Кейіннен ол доктор Сьюздің басқа да фильмдерінің дизайны мен макетін жасады, алдымен MGM-де («Horton Hears a Who!» (1970)), содан кейін DePatie Freleng студиясында (мысалы, «Шапкадағы мысық» (1971), «Лоракс» (1972), «Доктор Сьюсс босатылды» (1973)).

Кейінгі жылдар

1970 жылдардың соңында және 1980 жылдардың көп бөлігінде Нобл анимация индустриясындағы жұмыстан көтеріліп, басқа қызығушылықтарына бет бұрды. Олардың ішінде бейнелеу өнері, әсіресе қолмен жасалған жібек экранға басылған суреттер бар еді. 1987 жылы ол алдыңғы 50 жылғы еңбегі үшін Халықаралық анимация қоғамынан (International Animation Society) өмірлік жетістіктері үшін «Энни» сыйлығын алды. 1989 жыл шамасында Нобл Стивен Спилбергтің «Tiny Toon Adventures» жобасын дамытуға қатысып, «The Return of the Acme Acres Zone» (1990) эпизодындағы «Duck Dodgers Jr.» үшін сценарий жазып, дизайн жасады. 1990 жылдардың ортасында Нобл Чак Джонсқа «Chuck Jones Film Productions» студиясына қайта қосылып, «Chariots of Fur» (1994) фильмінің көркемдік директоры және бірнеше өндірістерде, соның ішінде «Pullet Surprise» фильмінің түс кеңесшісі болып жұмыс істеді. Джонс студиясында Нобл жас суретшілерді, мектептен жаңа түскен немесе оқып жатқан студенттерді бақылауға алып, оқытып, тәлімгерлік жасады. Бұл суретшілер «Ноблдің балалары» деп аталды. Олардың көптегені халық ертегілеріне негізделген анимациялық қысқаметражды фильмдерден тұратын «Нобл әңгімелері» жобасына қатысты. Мұндай фильмдердің бірі – «Al Tudi Tuhak» (1999) болды. Нобл әртүрлі анимациялық жобаларда белсенді болып, «Lilo & Stitch» үшін жарты ғасырдан бері алғаш рет акварельдік фондар жасау үшін Disney суретшілерімен кеңес жүргізді. Нобл 2001 жылдың 18 мамырында Калифорния штатының Ла-Кресента қаласындағы үйінде 90 жасқа толып, содан кейін 17 күн өткен соң дүние салды.