1972 ж. түсірілген «Ulzana's Raid» фильмі – Роберт Олдричтің батыс жанрындағы туындысы. Аризонадағы шайқастар, шағымдар мен Вьетнам соғысынан сыр шертеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1972 жылы Роберт Олдричтің түсірген фильмі
1972 film by Robert Aldrich
"Ульзананың шабуылы" – 1972 жылғы американдық жаңашыл батыс фильмі. Басты рөлдерде Барт Ланкастер, Ричард Жейкел, Брюс Дэвисон және Хоакин Мартинес ойнаған. Аризонада түсірілген бұл фильмді Роберт Олдрич Алан Шарптың сценарийі бойынша қойған. Фильм 1880-жылдардағы Аризонадағы еуропалық қоныс аударушыларға қарсы Чирикауа апачтарының қатыгез шабуылын көрсетеді. АҚШ әскерлерінің ізі суытпай қуатын аяусыз жауды бейнелеуі Вьетнам соғысына қатысудың аллегориясы ретінде қарастырылады, фильмнің сұрғылт және беймәлім тондылығы осыны аңғартады.
Ulzana's Raid is a 1972 American revisionist Western film starring Burt Lancaster, Richard Jaeckel, Bruce Davison and Joaquin Martinez. The film, which was filmed on location in Arizona, was directed by Robert Aldrich based on a script by Alan Sharp. It portrays a brutal raid by Chiricahua Apaches against European settlers in 1880s Arizona. The bleak and nihilistic tone of U. S. troops chasing an elusive merciless enemy has been seen as allegory to the United States participation in the Vietnam War.
Сюжет
Индей агенттіктерінің жасаған зұлымдықтарынан кейін, Ульзана шағын Чирикауа соғыс тобымен Сан-Карлос индей резервациясынан қашып шығады. Форт Лоуэллге жаңалық жеткенде, командир жергілікті шаруаларды ескерту үшін шабандоздарды жібереді. Бірақ екі сарбаз да жеке-жеке шабуылға ұшырайды; біреуі сүйреліп әкелінеді, ал екіншісі күзетіп алып жүрген еуропалық әйелді өлтіріп, содан кейін өзін-өзі өлтіреді. Апачилар оның бауыр сақисын ойнатады. Әйелдің күйеуі, фермасын қорғау үшін қалған, тұтқындалып, азаптап өлтіреді. Қартайған АҚШ армиясының барлаушысы Макинтошқа Ульзананы әкелуге бұйрық беріледі. Оған бірнеше ондаған сарбаз қосылады, олардың ішінде тәжірибесіз лейтенант Гарнет ДеБьюин, кавалерияның тәжірибелі сержанты және апачи барлаушысы Ке Ни Тай бар. Ке Ни Тай Ульзананы таниды, өйткені олардың әйелдері қарындас. Көп ұзамай атты әскер апачтардың қатыгездігін көреді. Сарбаздар жергілікті білімі жақсырақ, қатал жаумен бетпе-бет келгенін біледі. ДеБьюин өзінің христиандық моралі мен адамгершілік көзқарасына қайшы келетін қатыгездік пен қаталдыққа қорқынышпен қарайды. Ульзананы таба алмағаннан кейін Макинтош пен Ке Ни Тай жауларын қалай жеңу керектігін ойлайды. Бірақ ДеБьюин Ке Ни Тайға күдікпен қарап, сақтануын жалғастырады, өйткені Ульзана оны соғыс тобына қосуға рұқсат бермеді. Ульзана мен оның жауынгерлері атты әскерді шаршату үшін жаяу жүруге және жылқыларын кері қайтаруға шешім қабылдайды. Бірақ Ке Ни Тай іздердің жүксіз понилерге тиесілі екенін байқағаннан кейін, Макинтош жылқыларды және оларды күзетіп алып жүрген екі апачиді өлтіретін шабуылды ұйымдастырады; олардың бірі Ульзананың ұлы еді. ДеБьюин ашулы наразылықтарына қарамастан, өз сарбаздарына өлген баланың денесін қиюға тыйым салады. Соғыс тобы тағы бір фермаға шабуыл жасап, шаруаның үйін өртеп, екі жылқыны тартып алады. Макинтош қалған апачтардың жылқыға физикалық және психологиялық қажеттілігі бар екенін түсінеді және оларды әскерге шабуыл жасау арқылы алуға тырысады. Өртеніп кеткен фермадағы әйел, зорлаудан кейін өлтірілмей, жараланған күйі тірі қалдырылады, сонда атты әскер оны күзетпен қамалға жіберуге мәжбүр болады. Ульзана әскерді екіге бөліп, күзетке шабуыл жасап, жылқыларын тартып алуды жоспарлайды. Макинтош Ульзанаға өзінің тактикасы сәтті деп ойлату үшін алдау жоспарын ұсынады. Ульзананың жауынгерлері шағын күзет жасағына шабуыл жасап, барлық жылқыларын алып, сержант пен оның сарбаздарын өлтіреді, ДеБьюин күші жетпей қалады. Макинтош өлімге ұшырайды. Тек әйел ғана аман қалды, бірақ қазір оның басы ауғандай. Ке Ни Тай тұтқынға алынған жылқыларды шашыратады, сол кезде атты әскердің керней дауысы апачтарды ДеБьюиннің жақындап келе жатқаны туралы ескертеді. Ульзана өз тобының қалған мүшелері өлтіріліп жатқанда, жаяу қашып кетеді. Ке Ни Тай оған қарсы шығып, ұлының денесінен алынған әскер кернейін көрсетеді. Ульзана қаруын тастап, апачи тыңшысының өлтіруінен бұрын өлім әнін айтады. Бір есекші Ульзананы, немесе оның басын, қамалға алып кетуді ұсынады. ДеБьюин, миссия кезінде көргендерінен қаталданған, оны жерлеуге бұйрық береді. Ке Ни Тай бұл тапсырманы өзі орындауға бел буды. ДеБьюин бастаған аман қалған сарбаздар кетуге дайындалады, бірақ Макинтош қамалға оралу сапарында аман қалмайтынын біледі, сондықтан жалғыз қалуды таңдайды.
Following mistreatment by Indian agency authorities, Ulzana breaks out of the San Carlos Indian Reservation with a small Chiricahua war party. When news reaches Fort Lowell, the commanding officer sends riders out to alert the local settlers. However, both troopers are ambushed separately; one is dragged away while the other kills the European woman he is escorting and then himself. The Apaches play catch with his liver. The woman's husband, who stayed behind to protect his farm, is captured and tortured to death. McIntosh, an ageing U. S. Army scout, is ordered to bring in Ulzana. Joining him will be a few dozen soldiers led by the inexperienced lieutenant, Garnett DeBuin, a veteran Cavalry sergeant and Ke Ni Tay, an Apache scout. Ke Ni Tay knows Ulzana because their wives are sisters. The cavalry troop soon discover the brutal activities of the Apache war party. The soldiers know they are facing a merciless enemy with far better local skills. DeBuin is shocked by the cruelty and harshness he sees because it conflicts strongly with his Christian morality and view of humanity. After failing to find Ulzana, McIntosh and Ke Ni Tay consider how to outwit their enemy. But DeBuin remains cautious and mistrustful of Ke Ni Tay because Ulzana did not let him join his war party. Ulzana and his warriors decide to continue on foot to tire out the pursuing cavalry while their horses are circuitously led back the other way. However, after Ke Ni Tay notices that the tracks are of unladen ponies, McIntosh leads an ambush that kills the horses and their two Apache escorts; one of whom was Ulzana's son. Despite angry protestations, DeBuin forbids his men from mutilating the dead boy. The war party attack another farm, burning the homesteader to death and seizing two horses. McIntosh realizes that the remaining Apaches physically and psychologically need horses and will try to obtain them by raiding the troop. A woman at the burned out farm, instead of being murdered following her gang rape, was left alive but injured so that the cavalry will be forced to send her to the fort with an escort. By splitting the troop, Ulzana hopes to successfully attack the escort and seize its horses. McIntosh suggests a decoy plan to make Ulzana falsely believe that his tactics are successful. Ulzana's warriors ambush the small escort detachment obtaining all of its horses and killing the sergeant and his soldiers before DeBuin can arrive with the rest of his force. McIntosh is left mortally wounded. Only the woman survives unharmed though now apparently crazed by her experiences. Ke Ni Tay scatters the captured horses just as bugle calls from the cavalry ineptly alert the Apaches to DeBuin's approach. Ulzana flees on foot as the remnants of his band are killed. Ke Ni Tay confronts him and shows him the Army bugle taken from the body of his son. Ulzana puts down his weapons and sings his death song before the Apache scout kills him. A corporal suggests that Ulzana, or at least his head, should be taken back to the fort. However, DeBuin, now hardened by what he has witnessed during the mission, sternly orders him to be buried. Ke Ni Tay insists on carrying out the task himself. The surviving troopers led by DeBuin pack up to leave but McIntosh knows that he will not survive the journey back to the fort, so chooses to stay behind to die alone.
Жазу
Фильмнің сценарийін Алан Шарп жазған. Ол Джон Фордтың 1956 жылғы «The Searchers» фильмінен шабыттанған, себебі оны «Мен көрген ең ұлы фильм» деп есептейді. Шарп кейіннен «Ульзананың шабуылын» былай деп сипаттады:
The film is an original screenplay by Alan Sharp, who said he was inspired by John Ford's 1956 western The Searchers because he regarded it as "the best film I have ever seen". Sharp later described Ulzana's Raid as:
«Фордқа деген шынайы құрметтен бөлек, бұл – әлемнің зұлымдығын және оған қарсы адамдардың сезінетін үрейді аллегориялық тұрғыдан бейнелеуге жасалған тытыру. Әрбір адамның қорқыныштың шегі туралы өз түсінігі бар, жеке фобиялардан бастап тарихи кезеңдерге дейін. [ ] Мен үшін ең қорқынышты үш тарихи орын – Үшінші рейх, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Түркия және 1860-1886 жылдардағы Американың оңтүстік-батысы. [ ] «Ульзананың шабуылында» мен аборигендер мен отарлаушылар арақатынасын сараптауға ниеттенген жоқпын. Фильмдегі оқиғалар шындыққа жақын, олардың нақты оқиғалары бар, бірақ басты мақсат – аллегорияны ұсыну болды, оның кеңейтілген егжей-тегжейлі суреттері арқылы біз өзіміздің драмамыздың бейнесін көре аламыз, бұл карикатураланған, бірақ жалған емес. [ ] «Ульзананың шабуылындағы» Ульзана – тарихтан белгілі Чирикауа апачисі емес, оның шабуылы мен жазғаннан гөрі ұзаққа созылған, қатыгез және батыл болған. Ол – менің апачи туралы түсінігімнің көрінісі, жердің рухы, оның қаталдығы мен жауырықсыздығының белгісі. Олдрич кейінірек былай деді: «Фильмді бастағаннан аяқтағанға дейін сценарийдің елу, алпыс пайызы өзгерді деп айта аламын. Жазушы Алан Шарп өте келісімді және көмектескен. Және өте өнімді. Ол күніне жиырма бес бет жаза алады. Ол менің саяси көзқарасыммен толық келіседі, сондықтан бұл қиындық тудырмады. Әлсінше, Ланкастер екеуміз де фильмге қатысты бірдей сезімде болдық. Шарп пен Ланкастердің қолдауы болғандықтан жақсы болды, өйткені продюсер Картер ДеХейвенді мен жоғары бағаламаймын».
<blockquote>Apart from being my sincere homage to Ford [ ] an attempt to express allegorically the malevolence of the world and the terror mortals feel in the face of it. We all have our own notions of what constitutes the ultimate in fear, from personal phobias to periods in history. [ ] Three historical landscapes that I shudder most to consider are the Third Reich, Turkey during the First World War, and the American Southwest during the years 1860–86. [ ] In Ulzana's Raid I am not intent on presenting a reasoned analysis of the relationship between the aboriginie and the colonizer. The events described in the film are accurate in the sense they have factual equivalents, but the final consideration was to present an allegory in whose enlarged features we might perceive the lineaments of our own drama, caricatured, but not falsified. [ ] The Ulzana of the Ulzana's Raid is not the Chiricahua Apache of history, whose raid was more protracted and ruthless and daring than the one I had written about. He is the expression of my idea of the Apache as the spirit of the land, the manifestation of its hostility and harshness. Aldrich later claimed "From the time we started to the time we finished the picture, I'd say fifty, sixty percent of it [the script] was changed. Alan Sharp, the writer, was very amenable and terribly helpful. And terribly prolific. He can write twenty five pages a day. He couldn't agree more with my political viewpoint—so that was no problem. And fortunately, Lancaster and I felt pretty much the same about the picture. It was good that I had support from Sharp and Lancaster, because I don't have the highest regard for Carter DeHaven, the producer."
Кастинг
Бұл Бёрт Ланкастер мен Роберт Олдричтің «Вера Крус» (1954) фильмінен бері алғаш рет бірге жұмыс істегені еді. Олдричтің сөзінше, Ланкастердің Джон Макинтош кейіпкері, 1954 жылы ол режиссерлік еткен «Апач» фильмінде үнді шалғайы Ал Сиберді сомдаған Джон Макинтайрдың құрметіне қойылған есім. Бұл «Алан Шарптың біз не үшін солай жасағанымызды білгеніне күмәнім бар» деген ішкі әзіл еді.
It would be the first time Burt Lancaster and Robert Aldrich had worked together since Vera Cruz (1954). Aldrich said Lancaster's character, John McIntosh, was named after John McIntire, the actor who played the Indian scout Al Sieber in the film Apache he directed in 1954. It was an "inside joke I'm not sure that Alan Sharp ever knew just why we did that."
Қабылдау
Ол коммерциялық сәттілікке ие болмаса да, Олдрич фильммен "қатты мақтан тұрғанын" айтты. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Винсент Канби бұл фильмді жылдың ең үздік фильмдерінің бірі деп атады.
Although it was not a commercial success, Aldrich said he was "very proud" of the film. Vincent Canby of the New York Times also said it was one of the best films of the year.
Кейінгі беделі
Фильм ревизионисттік вестерн ретінде қарастырылғанымен, бұл жанрда кең таралған американдықтардың үндістерге деген ізгіленген көзқарасы емес; себебі ол Американың сол кездегі Вьетнам соғысындағы әрекеттері туралы аллегориялық хабарламаны жеткізеді. Американдық киносыншысы және профессор Эммануэль Леви «Ульзананың шабуылы» фильмін 1970-ші жылдардың ең жақсы вестерндерінің бірі деп атады, сондай-ақ ол «ғылыми фантастика мен қорқыныш фильмдерімен танымал болған тәжірибелі режиссер Роберт Олдричтің ең бағаланбаған туындыларының бірі, мысалы, «Kiss Me Deadly» және «Baby Jane-ге не болды?»» деді. Квентин Тарантино оны «Алдричтің жетпіс жылдардағы ең жақсы фильмі, сонымен қатар сол онжылдықтың ең ұлы вестерндерінің бірі» деп сипаттады. Фильмнің ерекшелігі – ол тек вестерн ғана емес, Олдричтің ең танымал екі жанрын – вестерн мен соғыс фильмін үйлестіреді.
Although the film is considered to be a revisionist Western, it is not through the sympathetic portrayal of Native Americans that is so common in this genre; it is because of its allegorical message about America's conduct in the war in Vietnam at that time. American film critic and professor Emanuel Levy has called Ulzana's Raid one of the best Westerns of the 1970s saying it "is also one of the most underestimated pictures of vet director Robert Aldrich, better known for his sci fi and horror flicks, such as Kiss Me Deadly and What Ever Happened to Baby Jane." Quentin Tarantino called it "hands down Aldrich’s best film of the seventies, as well as being one of the greatest westerns of the seventies. One of the things that makes the movie so remarkable is it isn’t just a western; it combines the two genres that Aldrich was most known for, westerns and war films. "