Кіріспе
Эйнбек (нем. Einbeck; шығыс-фалиян тілінде Aimbeck) – Германияның Оңтүстік Төменгі Саксониясындағы Нортхайм округіндегі қала. Бұл қала неміс ағаш құрылымы жолында орналасқан.
Тарихқа дейінгі дәуір
Қазіргі Эйнбек қаласының аумағында тас дәуірінен бері адамдар қоныстанған. Эйнбек қаласының өзінде және оның төңірегіндегі кішкентай және жоғалған ауылдарда жылдар бойы әртүрлі заттар табылған. Олардың жасы Палеолит дәуіріне дейін жетеді.
Орта ғасырлар
Ерте орта ғасырларда Лейне өзенінің ортаңғы аңғарында Ильме өзенінің бойында Эйнбек қаласы құрылғанға дейін бірнеше ауылдар болған. 1158 жылдың 1 қаңтарында Эйнбек алғаш рет Фридрих Барбароссаның құжатында айтылды, онда *in loco qui Einbike vocatur* деп көрсетілген және 11 ғасырдағы мүліктің берілуіне қатысты мәліметтер келтірілген. Катленбург графы Удо Круммес Вассер (қисайған су) деп аталатын бұлақтың жағасында мүлікке ие болған. Оның немересі Санкт-Александри ескерткішін құрды, ол кейіннен маңызды қасиетті орынға айналды. Бұл бұлақтың екінші жағында 12 ғасырдың соңында, негізінен көлік жолдарының қолайлылығына байланысты, базар қаласы дамыды. Сол жерде базар шіркеуі (Иаков шіркеуі) де салынды. Базар мен ескерткіш арасындағы жазық жер ғимараттармен толтырылды. Базар мен ескерткіш қабырғамен қоршалып, бекініс салынды. 1252 жылы Эйнбек қала құқығын алды және қала кеңесі құрылды. 1279 жылы қала өзінің билеушісі Хайнрих Мирабилис арқылы қала құқығын кеңейтті. Эйнбек топографиялық жағынан кеңейтілді және базар шіркеуі Иаков пен Санкт-Александриді қоршаған қала қабырғасы туралы мәліметтер келтірілді. Иаков шіркеуі ("Ескі базардың") төңірегінде қаланың орталығында орналасқан (және қазір де солай), Санкт-Александри бірнеше жүз метр қашықтықта салынды. Кеңейтімдер "Жаңа базар" деп аталды, алғаш рет 1389 жылы және "Жаңа қала" деп те аталды. Жаңа қала өзінің шіркеуін, Әулие Марияны алды, ол алғаш рет 1318 жылы айтылды.
Сүт
Грубенхаген герцогтарының билігі тұсында қала маңызға ие болды. Олдендорф немесе Тидексен сияқты шағын ауылдар тасталып, тұрғындары қала қабырғаларының ішіне көшіп кетті. Айнбек сырасын экспорттау туралы жазбалар 1351 жылға дейін жетеді. Сыра пісіруге құқық алған үлкен үйлерде пісірілді. Бұл үйлерді әлі күнге дейін кең, аркалы есіктерінен тануға болады, олар сыра қайнату қазандығын, яғни сыра қайнату табасын ішке кіргізу үшін қажет болды. Сыра пісіру процесін ұйымдастыру және сатуды қалалық кеңес басқарды. 1368 жылы Эйнбек Ханза одағына қосылды, соның арқасында таралу аймағы кеңейіп, батыста Антверпеннен шығыста Ригаға, солтүстікте Стокгольмнен оңтүстікте Мюнхенге дейін жетті. Мюнхенде «Эйнбек» аталымы «оан бок» (егіз қошқар) деп бұрмаланып айтылды, ал герцогтық сыра зауыты оның дәмін көшіргенде, Бок стиліндегі сыра дүниеге келді.
Монастырлар
14 және 15 ғасырларда бірнеше монастырь құрылды: Мария және Магдалена қарындастарының монастыры, Остин отшелігі және Кедей әйелдер орденінің монастыры. Қала қабырғасының сыртында жаулардан ерте ескерту жүйесі ретінде шамдар мен мұнаралар салынды. Бұл Эйнбек үшін алтын ғасыр болды және ол Солтүстік Германиядағы ең ірі қалалардың біріне жатты.
Қазіргі заман
1540 жылдың шілдесінде Эйнбек қаласы күйдіруші жасаған өрттен дерлік толығымен қирады. Жақында ғана енгізілген реформациядан кейінгі діни қозғалыстың қандай рөл атқарғаны белгісіз. Қылмысқа кінәлі деп танылған өрт сөндіруші Генрих Дик азапталды және темір торда халыққа көрсетіліп қайтыс болды. Сол тор әлі күнге дейін қалалық әкімшілікте сақталып тұр. Қала өртке дейін өте бай болғандықтан, жылдам жаңадан салынды. Эйнбек лютеран князьдері мен қалаларының әскери қорғаныс жүйесі – Шмалькальдия лигасына қосылды, бұл өте қымбатқа түсті. 1549 жылы қала тағы да өртке ұшырады. Бұл жолы қаланың оңтүстік бөлігіне көп зиян келді, 580 үй өртенді. 1580 жылы қалалық кеңес реформацияны аяқтаған Конкорд формуласына қол қойды. 1597 жылы оба ауруы көптеген адамдардың өмірін алды. Отыз жылдық соғыс кезінде қала 1632 және 1641 жылдары жау әскерлерімен басылып алынды, жүздеген үйлер қиратылды. Жеті жылдық соғыс кезінде (Солтүстік Америкада француз-үнді соғысы деп аталды) қала қақпалары бұзылып, қала қабырғаларының көп бөлігі қиратылды. Бұл экономикалық және саяси осалдыққа алып келді. Көршілес Ротенкирхен ауылы аймақтың әкімшілік орталығына айналғанда, оның билеушісі Эйнбектің тәуелсіздігін шектеуге мүмкіндік алды. Кейін Эйнбек жаяу әскер бөлімдері үшін гарнизонға айналды, бұл оның экономикалық қиындықтарын жеңілдетті. Наполеон соғыстары кезінде 1807-1813 жылдары Эйнбек округінің әкімшілік орталығы болды. 1826 жылы Сент-Мария маңындағы аудан өртеніп, оның орнына жаңа округтік сот ғимараты – Amtsgericht салынды. 1866 жылы Пруссия Ганновер Корольдығына қарсы соғыста жеңіске жеткеннен кейін Пруссия армиясы үшін казармалар салынды, қазіргі 'Жаңа қала әкімдігі' және қалалық кеңестің әкімшілік ғимараты. Эйнбек бастапқыда Ганновер – Кассель теміржолына қосылу жоспарларына қарсылық көрсетті, бірақ 1879 жылы Салцдерхелден мен Эйнбек арасындағы теміржол салынып аяқталды. 1885 жылы Эйнбек жаңа құрылған Эйнбек округінің орталығы болды. 1890 жылдан бастап Август Стукенброктың велосипед өндіру және сауда компаниясы Германиядағы ең ірі пошта арқылы тапсырыс беру бизнесіне айналды, бірақ кейіннен 1931 жылы Ұлы депрессия кезінде банкротқа ұшырады. 1896 жылы гарнизон жабылып, ғимарат 1907 жылға дейін техникалық колледж ретінде пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Эйнбек экономикалық қиындықтарға тап болды, ал 1930 жылдан бастап оның азаматтары демократиялық емес партияларға көшті. Гитлер билікке келгенге дейінгі соңғы еркін дауыс беру кезінде Эйнбектегі сайлаушылардың 40,9% -ы Ұлттық социалистердің (НСДАП) үлесіне тиді. 1938 жылдың қарашасындағы қарақшылық кезінде НСДАП жақтастары Бисмаркштрасседегі синагогаға от қойды. Эйнбектің 58 еврей азаматының 21-і Германиядан тыс жерге көшіп кетті, 32-сі концлагерлерде қаза тапты немесе аурудан қайтыс болды, үшеуі өз-өзіне қол жұмсады, ал бесеуінің тағдыры белгісіз. Германияның капитуляциясына бір ай қалғанда, Эйнбек қаласының басқарушысы (жоғарғы жағынан рұқсатсыз) 1945 жылдың 9 сәуірінде қаланы АҚШ әскерлеріне тапсырды. Бұл Эйнбек соғыстан физикалық тұрғыдан зақымсыз аман қалуына көмектесті. 1946 жылы Эйнбектің халқы Германияның бұрынғы шығыс аумақтарынан, негізінен Силезиядан келген босқындардың көптеген санының есебінен екі есеге өсті. Бұл жаңа тұрғын үйлерді, кейіннен өнеркәсіптік ғимараттарды салуға әкелді. Тұрғын үйлер қаланың шығысына қарай кеңейсе, өнеркәсіптік ғимараттар оңтүстікке қарай өсті. Эйнбекке бірнеше ірі компаниялар орналасты, бүгінгі таңда (2023) ең ірісі KWS. 1971 жылы Холтенсен, Хуллерсен, Имменсен және Одагсен ауылдары Эйнбек қаласына қосылды, ал Эйнбек округі 1974 жылы таратылды. Сонымен қатар, Эйнбекке бұрынғы Эйнбек, Гандерсхайм және Нортхайм округтерінен тағы 27 ауыл қосылды. 2013 жылдан бастап Эйнбек әкімшілік жағынан 'Орташа орталық' мәртебесіне ие, яғни ол жоғары мектеп, аурухана, нотариус, жергілікті сот және т.б. сияқты қызметтерді ұсынады. 2005 жылы өрттен бір тарихи ғимарат қирады, тағы бесеуі зақымдалды. Жеті жылдан кейін тағы екі мұра ретінде саналатын ғимарат өртеніп кетті. 2011 жылдың 19 қазанында қалалық кеңес 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап көршілес Крейенсен қауымын қосу туралы қаулы қабылдады. Осылайша Эйнбек Крейенсеннің заңды мұрагері болып табылады және оның аумағы мен халқы едәуір өсті.
География
Эйнбекке 46 муниципалитет кіреді, бұлар бұрын дербес ауылдар болған. Қала Хюбе (төбелер) -нің оңтүстігінде, Ільме өзені Лайне өзеніне құятын жерде орналасқан. 2013 жылдың қаңтар айында бұрынғы Крайенсен муниципалитеті Эйнбек қаласына қосылды.
Экономика
Эйнбекте уақыт өте келе пайда болған және жойылған әртүрлі өндірістер болды. Бірақ, көптеген ғасырлар бойы танымал болған өнім – сыра, әлі күнге дейін Einbecker Bier брендімен сатылуда. Эйнбек – бок сырасының, яғни алкоголь мөлшері жоғары сыраның туған жері. Орта ғасырларда Мюнхенде «Эйнпёкиш Биер» сырасын пісіру үшін Эйнбек қаласынан сыра қайнатушы жалданыпты. Атауы бұрмаланып, «Oanpock» кейін «Bock» болып өзгерген. Сыра экспорты өте маңызды бизнес болғандықтан, Гамбург портында Эйнбекке тиесілі тарату орталығы (және паб) – «Эймбекскіс Хаус» ашылған. Эйнбекте әлі күнге дейін Einbecker Brewery деген атпен сыра зауыты жұмыс істеп тұр. Компания Ганновер қор биржасында тіркелген. Эйнбектің тағы бір кәсіпорны – Einbecker Blaudruck – матаға сурет салудың дәстүрлі әдісі. Жеке меншік кәсіпорын 1638 жылы құрылған және Еуропадағы осы саланың ең көне кәсіпорны болып саналады. Штаб-пәтері Эйнбекте орналасқан KWS SAAT AG компаниясы – Германияның SDAX-те тіркелген әлемдік бизнес. Ол қант қызылшасының тұқымын өсіруден басталып, қазір әлемдік ауыл шаруашылығы саласын тұқыммен толық қамтамасыз етуде. KWS бүкіл әлем бойынша 60-тан астам еншілес компанияны басқарады, олардың сату көлемі шамамен 1 миллиард еуроға жетеді және 3800-ге жуық қызметкер жұмыс істейді. Негізгі ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстары Эйнбекте жүргізіледі. Kayser Automotive Systems – автомобиль өнеркәсібіне компоненттерді халықаралық жеткізуші. «Кайзер» – отбасылық бизнес, штаб-пәтері Эйнбекте орналасқан. Эйнбекте автомобиль компоненттерін жеткізуші Dura Automotive Systems филиалы жұмыс істейді. E. Oppermann – отбасылық бақылаудағы халықаралық лента тігістерін өндіруші. Renold компаниясының Германиядағы еншілес компаниясы Эйнбекте орналасқан. Kurt König – құрылыс және құрылыс машиналарын қызмет көрсету және сату жөніндегі компания.
Мәдениет
Эйнбектің тарихи орталығы жартылай ағаштан жасалған құрылыс әдісімен салынған кеш ортағасырлық қаланың дерлік толыққанды мысалын ұсынады. Осы себепті Эйнбек Германияның "Ағаштан жасалған жол" тас жолының құрамына енді. 1540 жылдың шілдесінде барлық тұрғын үйлерді дерлік жойған өрттен кейін, қала келесі 15 жыл ішінде өте жылдам жаңадан салынды. Құрылыс жылы жиі ағаш қаңқаларына қашап жазылады. Сондықтан қала орталығында өте ұқсас стильдегі ғимараттарды кездестіруге болады. Өртке ұшырамаған ғимараттардың астындағы ескі жертөлелер немесе подвалы қайта пайдаланылып, сол жерде жаңа үйлер салынды. Бұл жолдың солтүстік жағындағы Тидексер көшесі осыған керемет мысал. Арабамен кіру-шығу үшін қажетті кең, аркалы есіктерді мұнда көруге болады. Бұл ғимараттардың жартысынан астамы сыра қайнатуға құқықтарға ие болған. Эйнбек фортепиано сахнасымен әйгілі. Әр қыста ол "Feuerwerk" халықаралық фортепиано академиясын өткізеді, ал әр көктемде Германияның түкпір-түкпірінен келген жас пианистер Einbecker Klavierfrühling байқауында бақ сынасады. Екі шараны да литвалық концерттік пианист және педагог Гинтарас Янушевичюс құрып, басқарады. Жыл бойы көптеген фортепиано концерттері ұйымдастырылады, сахнада кәсіби және әуесқой орындаушылар өнер көрсетеді. 2019 жылдан бері қала өзін "Klavierstadt" ("Фортепиано қаласы") деп таныстырады.
Медиа
Жергілікті "Эйнбеккер Моргенпост" күнделікті газеті дүйсенбіден сенбіге дейін жарияланады. "Эйнбеккер Моргенпост" газетінің жергілікті жаңалықтарға арналған өз тілшілері мен мазмұны бар, ал халықаралық және ұлттық жаңалықтарды "Hannoversche Allgemeine Zeitung" газетінен алады. "Ди Эйль" атты Эйнбек аймағына арналған жарнамалық газет сәрсенбі және жексенбі күндері таратылады.
Саябақтар
Қала орталығының солтүстігінде орналасқан Стифтс-бақшасы, Санкт-Александри стивінің бағы ретінде қолданылған. Осы саябақтың ішінде "Көп ұрпақтың бағы" орналасқан. Стифтс-бақшасының шығыс жағында Мендельсон атындағы музыка мектебі, Stukenbrok вилласында (жаңа өнер стиліндегі тұрғын үй) орналасқан. Stukenbrok паркі – қала орталығынан солтүстік-шығысқа қарай, қалалық кітапхана мен орталық автобус терминалының арасындағы аудан. Тарихи қала қабырғалары Бакервалл, Креенграбен және Мюленвалл аймақтарында қала орталығының батысында ең жақсы сақталған. Офицерлер бағы қала орталығының оңтүстігінде, Дик мұнарасының жанында орналасқан (қала қақпаларының бірінің қалдықтары).
GAPP
Көптеген жылдар бойы қаланың жоғары мектебінде Юта штатындағы Рой жоғары мектебі мен Огден жоғары мектебімен GAPP немесе неміс-американдық серіктестік бағдарламасы болып келді. Екі жылда бір рет қазан айында Эйнбек оқушылары Ройге ұшып барып, екі апта бойы қабылдау отбасыларында тұрып, Рой мен Огден жоғары мектептеріне қатысады. Екі апталық қанағаттан кейін неміс студенттері АҚШ-тың Моаб, Лас-Вегас және Калифорния сияқты жерлеріне саяхаттайды. Рой мен Огден жоғары мектебінің оқушылары жазғы демалыс кезінде әр екі жылда бір рет Эйнбекке келеді. 2002 жылдан бері Эйнбек АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатының Кин қаласымен бауырластық қала болып табылады. 2010 жылдың 1 шілдесінде Кинге жоғары мектеп футболы (футбол) ойыншылары, жаттықтырушылар және қалалық шенеуніктерден құралған делегация келді және бір апта бойы қала бойынша саяхаттап, көрсету ойындары ойнады және жергілікті тұрғындармен бірге әлем чемпионатын тамашалады.
Жол
Мұнда тікелей B 3 Bundesstraße 3 федералды тас жолына тікелей қосылу бар, ол солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған және Ганновер мен Кассель қалаларын байланыстырады, екеуі де шамамен бірдей қашықтықта. 1994 жылға дейін B 3 қала орталығынан өтті, бірақ қазір айналма жол салынған. Ұлттық автожол A 7 Bundesautobahn 7-ге кіру шамамен қашықтықта. A 7 Германия мен Дания шекарасындағы Фленсбургті Австриядағы Реутте қаласымен байланыстырады және шамамен солтүстік-оңтүстік бағытында өтеді.
Темір жол
Einbeck Salzderhelden станциясы Ганновер мен Кассель арасындағы маңызды Солтүстік-Оңтүстік темір жолының, Ганновердің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Қызметтер шамамен сағат сайын іске асырылады. Эйнбектегі ірі темір жол станциясы – Крайенсен, ол жоғарыда аталған қызметтерден өзге, батысқа (Холзминден, Альтенбекен) және солтүстік-шығысқа (Сезен, Гослар, Брансвик) қарай темір жол қатынастарын ұсынады. 2018 жылы 34 жылдық үзілістен кейін Einbeck Mitte темір жол станциясы қайта ашылды. Бүгінде Einbeck Mitte мен Salzderhelden арасында сағатына бір рет пойыз қатынайды, сондай-ақ Einbeck Mitte мен Геттинген арасында екі бағытта алты қосымша пойыз жүреді. Ең жақын жоғары жылдамдықты пойыз станциясы Геттингенде, шамамен қашықтықта. Геттингенге Salzderhelden станциясынан сағат сайын жетуге болады. Эйнбекте Ilmebahn деп аталатын шағын темір жол компаниясы бар, ол жүк тасымалын жүзеге асырады.
Автобус
Эйнбек Төменгі Саксонияның оңтүстігіндегі VSN көлік бірлестігінің құрамына кіреді, ол дерлік барлық шағын ауылдарды Оңтүстік Төменгі Саксонияның қалаларымен байланыстырады. Ilmebahn жергілікті көлік компаниясы және RBB (Regionalbus Braunschweig) сияқты жергілікті автобус бағдарларын іске асырады.
Ауа
Келесі халықаралық әуежай – Ганновер әуежайы, ол Еуропаның ірі қалаларымен байланысқан. Бұл әуежайға пойызбен баруға болады. Негізінен демалыс саяхаттары үшін арналған, Кассель Кальден әуежайы шағын және жақын жерде орналасқан.