Кіріспе

Америка саясаткері (1924–2007)

Генри Джон Хайд (18 сәуір, 1924 – 29 қараша, 2007) – 1975 жылдан 2007 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының республикалық мүшесі болып қызмет еткен саясаткер, Иллинойс штатының 6-шы сайлау округін, Чикаго қаласының солтүстік-батыс жаққа орналасқан аймағын өкілдік етті. 1995 жылдан 2001 жылға дейін Әділет комитетінің, ал 2001 жылдан 2007 жылға дейін Халықаралық қатынастар комитетінің төрағасы болды. Ол ең көп танылғаны – Хайд поправкасын жасауы және абортқа белсенді қарсылығымен көзге түсуі.

Ерте өмір және білім

Хайд Чикаго қаласында Моника (Келли) мен Генри Клей Хайдтың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі ағылшын, ал анасы ирландтық католик болған. Оның отбасы Демократиялық партияны қолдады. Хайд 1942 жылы Сент-Джордж орта мектебін бітірді. Ол Дьюк университетінде оқыды, онда Сигма Чи бауырластығына қосылды, Джорджтаун университетін бітірді және Лойола университетінің Чикаго заң мектебінен заңгер мамандығы бойынша диплом алды. Хайд Джорджтаун Хойасының баскетбол командасында ойнады, ол команданы 1943 жылғы чемпионат ойынына жеткізуге көмектесті. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. 1946 жылдан 1968 жылға дейін ол Чикагодағы АҚШ Әскери-теңіз барлау резервтік бөлімінің офицері болды. Ол командир шенімен зейнетке шықты. 1955 жылы Хайд Колумб рыцарларына қосылды және Иллинойс штатының Эльмхерст қаласындағы 1911 жылғы Әке Макдональд Кеңесінің мүшесі болды. Ол 1947 жылдан 1992 жылы қайтыс болғанға дейін Жанна Симпсон Хайдқа үйленді; оның төрт баласы және төрт немересі болды.

Саяси мансап

Хайдтың саяси көзқарастары колледж жылдарынан кейін оңға қарай ығыса бастады. 1952 жылы ол республикашыл болып, Дуайт Эйзенхауэрді президенттікке қолдады. 1993 жылы 1976 жылғы Хайд поправкасы зорлау, инцест немесе анасының өмірін сақтау жағдайында аборт жасауға төлемдер жасауға мүмкіндік беру үшін өзгертілді. Брейди заңының бастамашыларының бірі Хайд 1994 жылы жартылай автоматты қару сатуға тыйым салуды қолдағаннан кейін партиясымен келіспей кетті. Отбасылық демалыс заңнамасының бастамашыларының бірі Хайд бұл заң "адамгершілікпен келген капитализмді" ілгерілетеді деді. Хайд 1981 жылы Дауыс беру құқығы туралы заңды қайта бекітуде маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ АҚШ-КСРО қарым-қатынастары, Орталық Америка саясаты, Соғыс өкілеттіктері туралы заң, НАТО-ның кеңеюі және Иран-Контра ісінің тергелуіне қатысты пікірталастарға қатысты. Ол 2005 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымын реформалау туралы заңға демеушілік етті, бұл заң АҚШ-тың БҰҰ операцияларына жарна төлеуін ұйым басқаруын реформалаумен байланыстырады.

Палата комитеттері

Хайд өкілеттік мерзімінің барысында Палатаның Әділет комитетінің мүшесі болды. 1995 жылдан 2001 жылға дейін ол комитет төрағасы қызметін атқарды, осы кезеңде президент Клинтонға қатысты импичмент процесінде бас менеджер болды. 1985 жылдан 1991 жылға дейін Хайд Палатаның барлау комитетіндегі жетекші республикашыл болды. Хайд пен Комитеттің аға демократы, АҚШ өкілі Том Лантос (D CA) 2003 жылы әлемдік ВИЧ/ЖИТС дағдарысына АҚШ-тың жауабын және Мыңжылдық шақыру корпорациясын құратын, сондай-ақ табысты шағын кәсіпкерлік бастамаларын қаржыландыруды ұлғайтатын маңызды шетелдік көмек заңнамасын жасады.

Жинақтау және несиелер туралы аңыз

1981 жылы Банктік комитеттен кеткеннен кейін, Хайд Clyde Federal Savings and Loan директорлар кеңесіне кірді, оның төрағасы Хайдтың саяси демеушілерінің бірі болды. Salon.com сайтының мәліметінше, 1982 жылдан 1984 жылы директорлар кеңесінен кеткенге дейін Хайд директорлар кеңесіндегі өкілігін пайдаланып, жинақ-несие мекемесінің тәуекелді қаржылық құралдарға инвестициялауын ынталандырды. 1990 жылы АҚШ федералды үкіметі Clyde мекемесін банкротқа дейін жеткізіп, сақтандырылған салымдарды өтеу үшін 67 миллион доллар төледі. 1993 жылы "Резолюциялық Траст Корпорациясы" Хайдты және басқа директорларды 17,2 миллион долларға сотқа берді. Төрт жыл өткен соң, сотқа дейінгі тергеу және жауап беру алдында, үкімет айыпталушылармен 850 000 долларға келісім жасап, Хайдты төлеуден босатып жіберді. Salon.com сайтының хабарлауынша, Хайд S&L мекемесінің банкроттығында "өтеусіз кінә" үшін сотталған Конгресс мүшесі болды.

Иран-Контра тергеуі

Иран-Контрас ісін тергеп отырған конгресс комиссиясының мүшесі ретінде Хайд Рональд Рейган әкімшілігін және түрлі қылмыстарға айыпталған бірнеше қатысушыны, әсіресе Оливер Нортты, белсенді қорғады. Томас Джефферсонды цитата келтіре отырып, Хайд Конгресс алдында куәлік кезінде түрлі адамдар өтірік айтқанына қарамастан, олардың іс-әрекеттері кешірілуге лайық екенін, себебі олар коммунизмге қарсы күрестің мақсатын қолдады деді.

Клинтонның импичменті

Хайд Палатаның Билл Клинтонды жалған куәлік беруге байланысты импичментке тартуға конституциялық және азаматтық міндеті бар екенін айтты. Президентке қарсы импичмент туралы қаулыда Хайд былай деп жазды: "Біз бүгін сіздерге айтып отырғанымыз – зор оңшыл конспирацияның сөздері емес, қазіргі кезде бүлініп, көңілсізденген құндылықтардың қайта растауы. Біздің Ұстаздарымыз мақтан тұтатындай етіп, оларды қалпына келтіру бізге жүктелген. Бұл – сіздің еліңіз, ал Президент – біздің елдің туын алып жүретін жетекшісі, ол халқымыздың алдында. Ту құлап жатыр, достарым! Тарихпен кездесуге дайындалып тұрғанда, құлап жатқан туды ұстап алуға шақырамын. Клинтонға екі айып тағылды: жалған куәлік беру және әділетке кедергі келтіру. Хайд Сенаттағы Президенттің ісінде бас прокурор ретінде қызмет етті; ол қорытынды сөйлеуіндегі сөздерімен танылды: "Кінәлі деп таба алмау, ант беру кезінде жалған сөйлеудің жағымсыз болғанымен, аса қатысты емес екенін көрсетеді. Біз ант беру кезінде жалған сөйлеуді тек әдеп сақтамаушылыққа дейін төмендеттік, бірақ бұл егер сіз Президент болсаңыз ғана дұрыс. Енді бәріміз тарихқа құрметтің жағынан орын алайық, және, әрине, әділет орнатылсын. Хайдтың күш-жігеріне қарамастан, Президент Клинтон жалған куәлік беру және әділетке кедергі келтіру айыптарынан ақталды. Кінәлі деп табу үшін үштен екі көпшілік дауыс қажет болды, бірақ жалған куәлік беру айыбы бойынша тек 45 сенатор, ал әділетке кедергі келтіру айыбы бойынша тек 50 сенатор дауыс берді."

Некеден тыс қатынас

Клинтон-Левински ісі жарияланғанда, Хайд президент Билл Клинтонды импичментке ұйымдастырып жетекшілік етіп жатқан кезде, Хайдтың өзі де үйленген Шери Снодграсспен некеден тыс қарым-қатынас жасағаны белгілі болды. Хайд бұл қарым-қатынасты "жастық шақтағы жаңылыс" деп мойындады. Ол аталған қарым-қатынас кезінде 41 жаста және үйленген болатын. Хайдтың сөзінше, Снодграсс әйеліне қарсы тұрғанда бұл қарым-қатынас аяқталған. Сол кезде Снодграсс та үйленген және үш баласы болған. Снодграсстер 1967 жылы ажырасып кетті. Хайдтар қайтадан татуласып, миссис Хайд 1992 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді.

Зейнеткерлік

Хайд 15 рет айтарлықтай қарсылықсыз қайта сайланды. Бұл негізінен, уақыт өте келе оның округі Дупейдж округіне қарай ығысып, қала маңындағы республикалық идеологияның берік тірегіне айналуымен байланысты болды. Алайда, ғасыр басында оның округінің демографиялық құрамы өзгерді, нәтижесінде 2004 жылғы демократ үміткері Кристин Сегелис 44%-дан астам дауыс жинады – Хайдтың осы лауазытқа алғаш түскен сәттен бергі ең қиын бәсекесі. 2005 жылдың 18 сәуірінде (81 жасқа толған күні) Хайд өзінің сайтында өкілеттігі бітісімен (2007 жылдың қаңтарында) зейнетке шығатынын мәлімдеді. Осыған бірнеше күн бұрын Иллинойс республикашылары осы жаңалықты күтіп отырғаны хабарланған еді, сондай-ақ Иллинойс штатының сенаторы Питер Роскамның Республика партиясының үміткері болуға басты талапкер ретінде қарастырылып жатқаны айтылды. 2005 жылдың тамызында Хайд Роскамды өзінің ізбасары ретінде жақтады.

Қасиетті Григорий ордені

Хайд 2006 жылы Рим папасы Бенедикт XVI оны Ұлы Григорий орденінің Папалық рыцары деп тағайындады, бұл Рим католик шіркеуі үшін маңызды саяси мәселелерді ұзақ жылдар бойы қолдағандығының құрметі ретінде жасалды.

Президент бостандығы медалі

Хайд 2007 жылғы 5 қарашада президент Буштан елдің ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік Бостандық медалін алды. Хайд ашық жүрек операциясынан кейін ауруханада жатқандықтан, салтанатқа жеке қатыса алмады.

Өлім

Хайд 2007 жылғы 29 қарашада, кеңседен кеткеніне шамамен он бір ай өткен соң, Чикагодағы Раш университетінің медициналық орталығында қайтыс болды. Оған дейін бірнеше ай бұрын Иллинойс штатының Аврора қаласындағы Провена Мерси медициналық орталығында жүрек ашық операциясынан туындаған асқыну салдарынан денсаулығы нашарлаған еді. Оның қоштасу рәсімін Чикаго архиепископы кардинал Фрэнсис Джордж жүргізді, ал оған сол кездегі Палата спикері Нэнси Пелоси және болашақ Палата спикері Джон Бонер сияқты көптеген саяси қайраткерлер қатысты. Қоштасу рәсімі Иллинойс штатының Сент-Чарльс қаласындағы Сент-Джон Нойман католик шіркеуінде өтті.