Кіріспе

Вест-Мидлендс өңіріндегі өзен, Англия

Стор – Англияның Вест-Мидлендс аймағындағы Вустершир, Вест-Мидлендс және Стаффордшир графтықтары арқылы ағатын өзен. Стор – Северн өзенінің ірі саласы, ұзындығы шамамен 25 миль (40 км). Бұл өзен аймақтың экономикалық тарихында маңызды рөл атқарды.

Этимологиясы мен қолданылуы

Англияда кең таралған Stour өзенінің атауы Уэльсте мүлдем кездеспейді; Кроуфорд Турин маңындағы По өзенінің екі саласын атап өтті, олар Sture деп жазылған. Германияда Стор (Stör) өзені Эльба өзеніне құяды. Stour атауы әртүрлі жағдайларда әртүрліше айтылады. Кент Stour сөзі "тур" сөзімен ұйқасады; Оксфордшир Stour кейде "коситель" сөзімен, кейде "сағат" сөзімен ұйқасады. Вустершир және Саффолк Stour сөздері әрқашан "сағат" сөзімен ұйқасады. Атаудың шығу тегі әлі де даулы. Орта ағылшын тіліндегі stour сөзінің екі ерекше мағынасы мен түзілісі бар, олар әлі де көптеген маңызды сөздіктерде кездеседі. Германдық түбірінен шыққан сипаттау ретінде ол "ірі, қуатты" дегенді білдіреді. Орта ғасырлық француздық түбірінен шыққан есім ретінде ол "жанжал, қыжырлау; шатасу" немесе "қарулы шайқас немесе қақтығыс" дегенді білдіреді. Concise Oxford Dictionary-дегі негізгі анықтама – "тозаңның соғылуы немесе шөгуі", бұл солтүстік Англия мен Шотландияда қолданылатын, шығу тегі белгісіз сөз. Жақында Ричард Коутс ежелгі еуропалық өзен атауы ежелгі ағылшын тіліндегі сипаттау сөзі ретінде алынған және stour құрылымдық қарама-қарсылықтың бір полюсін, ал blyth – қарсы полюсті білдіретінін, бұл аңглосаксондықтарға өзендерді қатысу деңгейі бойынша жіктеуге мүмкіндік бергенін ұсынды. Алайда, Мидленд топонимдерінің маманы Маргарет Геллинг жер атауларын ландшафт контекстінде қарастырудың маңыздылығын атап көрсетеді. Өзенді драматикалық тұрғыдан қарау қиын. Шындығында, оның тасқын тарихы бар және жаңбырдан кейін жылдам көтерілуі мүмкін, бірақ оған құятын Северн өзенін жақсы білетін адам Stour өзенін шикі күш немесе қозғалыс күйі ретінде көре қоймас. Викториялық этимолог Исаак Тейлор, қазір көптеген жағдайларда сенімсіз деп есептелетін, өте қарапайым шешім ұсынды: Stour атауы суды білдіретін уэльс тіліндегі "dŵr" сөзінен шыққан. (Батыс Мидлендс және Вустерширде кельттік шығу тегі болуы мүмкін.) Әртүрлі Stour өзендерінің ортақ шығу тегі немесе маңызды ерекшеліктері болмауы мүмкін, сондықтан оларды жеке-жеке қарастыру қажет. Әрине, қазіргі уақытта барлыққа қабылданған түсіндірме жоқ.

Курс

Өзеннің бастауы Ворстерширдің солтүстігінде, Клент төбелерінде, Ромслидегі Сент Кенлем шіркеуінің жанында. Төмен аққанда Клент төбелерінен көптеген шағын салалармен су жинап, негізінен солтүстік-шығыс бағытта ағып, Хэйлсовенде Батыс Мидлендс аймағына қарай солтүстікке бұрылады. Өзен Халесовен арқылы ағып өтетін кезеңде Клент салаларынан күш алып, Дадли метрополитендік округінің ішінде қала отырып, Қара елдің оңтүстік бөлігі арқылы батысқа қарай бұрылады. Ол Крэдли және Лай қалаларынан өтеді, содан кейін өзінің атын берген Стоурбридж және Амблкот аралығынан ағып өтеді. Бұл жерде ол дәстүрлі ауыр өнеркәсіптің орнын басып алған өнеркәсіптік аймақтар арқылы жартылай жасырынып өтеді және бірнеше шақырымға Стоурбридж каналымен қатар ағып өтеді. Өзен Волластон қаласынан қаладан шығып, Батыс Мидлендс үстіртінде Прествудке қарай жылдам төмендейді. Стур Прествудта Стаффордширге кіріп, оңтүстікке қарай бұрылады, содан кейін Стаффордшир және Вустершир каналымен қатар ағып, Сместов бұрқағымен қосылар алдында құмтас су құбырымен өтеді. Бұл маңызды сала солтүстікке қарай Вольвергемптон аймағын сумен қамтамасыз етеді. Стур оңтүстікке қарай Стуртонға ағып, содан кейін үлкен Кинвер ауылының шығыс жиегінен өтіп, Вустерширге қайта ағып кіреді. Каунсалл, Кукли және Вулверли ауылдары арқылы өтіп, Шропширдің солтүстігіне қарай созылатын аймақты сумен қамтамасыз ететін Ат бұлағы және Бал бұлағы қосылады. Оңтүстікке қарай Ваннертон бұлағы Клент төбелерінің батыс шетіндегі Блейкдаун аймағынан су әкеледі. Содан кейін Стур өзені Киддерминстерді солтүстіктен оңтүстікке қарай екіге бөледі. Бұл жерде ол қысқа уақытқа көзден жоғалып, каналдың астынан өтіп, шығыс жағынан қайта пайда болады. Киддерминстердің оңтүстік шетінде Стурға Барнетт Брук қосылады, ол Клент төбелерінен басталып, Хоу Брукпен бірге шығысқа қарай үлкен тоғандар кешенін құрайды. Бұрын кеме жүретін Уилден аймағынан өтіп, канал портының шығысындағы шағын, ескі өнеркәсіптік аймақта Стоурпортта Северн өзеніне қосылады.

Геология

Стор Клент-Тіллздің солтүстік-шығыс жиегінде басталады, бұл Батыс Мидленд үстіртінде орналасқан және оны қоршап тұрған жаңа қызыл құмтас. Оның арнасы көбінесе осы құмтас арқылы, сондай-ақ кейбір қиыршық таспен бірге өтеді, бұл үстірттен Северн аңғарына қарай ирек жолмен түседі. Бұл жағынан ол Таме және оның саласы Сместоу өзендеріне ұқсас: барлығы үстіртен төмен қарай өту үшін көбінесе беткейлі және ұзақ жолдармен саяхаттауға мәжбүр, ал үстірт – негізінен төменгі жиектері бар кең жазық. Жаңбырдан кейін оның құрамындағы құмды шөгінділерді байқауға болады.

Жабайы табиғат

Stour бір кезде форель шағатын өзен болған, бірақ оның жағасындағы өнеркәсіп орындары, әсіресе Лайдың металл ыдыс жасау өнеркәсібінен шыққан қышқыл сияқты химиялық заттармен күшті ластанды. 20-шы ғасырдың соңғы онжылдықтарында бұл ластану тоқтатылып, өзен тазартылды. Бүгінде Stour өзенінде жабайы жануарлар қайтадан көбейіп келеді, олардың ішінде балықшыл құстар мен сұр құтырлар кездеседі, сондай-ақ соңғы кезде лосось пен форель Stourbridge-ге дейін қайтадан қоныстануда.

Тарих

Стоурбриджден батысқа қарайғы қысқа бөлігінде Стоур өзені Стаффордшир мен Ворстерширдің тарихи графтықтары арасындағы шекараны көрсетеді. Бұрын ол Шропширдің анклавының шекарасының бір бөлігі болған, сол жерде Хэйлсовен орналасқан. Бірақ 19 ғасырда бұл қала және жақын орналасқан Олдбери Ворстерширге қосылды.

Өнеркәсіп

Диірмендер ортағасырлық экономиканың маңызды бөлігі болды және Стоур оларды қуаттандыруға толыққанды мүмкіндік берді. Крэдлиде, Жоғарғы Стоур мен Латли шұңқырының (Пуддинг Брук деп те аталады) қосылған жерінде, кейіннен Қара елге айналған аймақта, диірмендер туралы ең алғашқы жазбалар 12 ғасырға дейін барады. Демдесдей кітабында Кинверде екі астық диірмені еске алынған. Орта ғасырлардан бастап, төменгі Стоур осы ерте өнеркәсіптік дамуда маңызды рөл атқарды, өйткені оның толықтау диірмендері Вустер, Киддерминстер және Кинверде жасалған маталарды қалыңдатты. 17 ғасырдан бастап, Қара елде темір балқыту үшін, шойынды тағанға айналдыратын және темір таяқшаларын шеге өндірісі үшін кесетін темір зауыттары көбейді. Жапырақ диірмендері (қосалқы өзендерде) 15 ғасырдан бастап орақ және басқа да құралдардың жапырақтарын өткірледі. Ричард Фоули 1627 жылы Хайд, Кинверде ең алғашқы таған диірмендерінің бірін құрды. Стоурдағы көптеген диірмендер бұрын темір өнеркәсібімен айналысқан. Уиттингтон, Кинверге жақын жерде, алдымен балқыту зауыты, содан кейін таған диірмені, соңында шеге зауыты болды. Диірмендер сұранысқа байланысты бір мақсаттан екіншісіне ауыстырылды: 16 ғасырдың толықтау диірмендері 17 ғасырда көбінесе балқыту немесе таған диірмендеріне айналды. 17 ғасырдың темір өнеркәсібі Стоур және оның қосалқы өзендері бойында Дад Дадли (Эдвард Саттонның заңсыз ұлы, 5-ші барон Дадли) есімімен байланысты. Ол темір өндірісінде ағаш көмірін алмастыру үшін көмір өнімдерін пайдаланып, алғашқы тәжірибелер жүргізіп, «Metallum Martis» атты кітап жазды. Дадли отбасы Крэдлиде жұмыс істеген. Фоли отбасы 17 ғасырдың соңында, ал Найт отбасы 18 ғасырда одан да маңыздырақ болды. Темір өндірісі 19 ғасырға дейін (кейде тіпті одан кейін де) жалғасты, бірақ аңғар Қара ел платосындағы кокс негізіндегі өнеркәсіптің көлеңкесінде қалды.

Навигация

1660 және 1670 жылдары Эндрю Ярантон өзеннің көп бөлігінде жүзуге жарамды етуге тырысты. Бірақ бұл әрекеттер 1680 жыл шамасында қаржы жетіспегендіктен тоқтатылды. Егер сәтті аяқталған болса, бұл пайдалы кәсіпорын болар ма деген күмәнді. Уилденде Stour өзенінің шамамен бір шақырымдық бөлігі жүзуге жарамды деп танылды, бірақ көптеген иірімдері болғандықтан, жүзу қиын болды. Праттс-Уорфта (Орданс-суревьюде қате түрде Платтс-Уорф деп аталған) Стаффордшир және Вустершир каналын өзенмен байланыстыратын шлюз болды. Бұл канал баржаларына Stour өзенін пайдаланып, Уилдендегі бумен жұмыс істейтін ағаш кесетін фабрикаға ағаш жеткізуге мүмкіндік берді. Кейіннен ол Wilden Works-ке көмір мен темір тасымалдау үшін қолданылды. Кемежай 1835 жылы Вустердің Хенвик қаласынан Исаак Пратт салған. Ол – кәсіпкер және саудагер. Праттс-Уорфта екі үй болды, біреуі шлюзді күзетшіге, екіншісі кеңсе қызметкеріне тиесілі болды. Бұл байланыс 1950 жылы жабылды. Джеймс Бриндли жоспарлаған Стаффордшир және Вустершир каналы 1770 және 1772 жылдар аралығында салынды. Ол Сместоу өзенін, содан кейін Прествудтан оңтүстікке қарай Stour өзенін бойлай өтеді, көптеген иірімдер мен бұрамаларды кесіп өтеді. Стоуртон түйіскен жерінен (Прествуд маңында) Стоурбридж каналы Стоурбридж қаласына дейін созылды, осылайша Stour өзенінің жоғарғы ағысын бойлай өтеді, ал тармақтары Бриерли Хилл маңындағы көмір шахталарына және Дадли каналына қосылды. Бұлардың барлығы 18-ші ғасырдың соңында салынды, нәтижесінде өзен желісіне параллель канал желісі құрылды.

Кейінгі өнеркәсіп

Киддерминстер, ұзақ жылдар бойы мата өндірісінің орталығы болған қала, шамамен 1785 жылдан бастап кілем тоқуға мамандана бастады. Өнеркәсіп өріс алған сайын Стур өзені жаңа маңызға ие болды, толықтыру және тоқу процестерін қамтамасыз етіп, сондай-ақ, әсіресе боялған маталар өзенде жуылған кезде, қалдық суларды ағызып тастады. Қаланың өндірушілері үшін Стур өзенінің ағыны соншалықты маңызды болды ki, олар өнеркәсіптік және тұрмыстық қажеттер үшін Сместоу өзенінен су алуға жасалған әрекеттерге қарсы күресті, бұл Вулвергемптон және Қара Жер үшін үлкен құндылыққа ие болуы мүмкін еді. Таңғажайып Стамбермилл виадугы бұрынғы Оксфорд, Вустер және Вулвергемптон темір жолының Стурбридж мен Лай арасындағы Стур өзені арқылы өтетін бағытын көрсетеді. Қазір күні ол тек жүк пойыздары үшін ғана пайдаланылады.

Вурстерширде

Северндегі Стоурпорт, дәстүрлі канал порты және курортты қала, онда Стоур өзені Северн өзеніне құяды. Киддерминстер – өнеркәсіптік және коммерциялық орталық. Вулверли, көршілес Кукли және Коунсолл ауылдарымен бірге бір приходқа жатады.

Вест-Мидлендс қаласындағы Дадли қалалық округінде

Стоурбридж, оның Волластон (1974 жылға дейін Ворчестерширдің бөлігі) және Амблкотт (тарихи түрде Стаффордширдің бөлігі) қалалары мен айналасы, дәстүрлі түрде шыны өнеркәсібінің орталығы. Лай, бұрын ауыр өнеркәсіп орталығы болған, қазір балт тағамдарына мамандандырылған үнді мейрамханаларымен әйгілі. 1974 жылға дейін Ворчестерширдің бөлігі. Крадли, бір кезде тізбек жасаумен маманданған ұстаханаларымен танымал болған. 1974 жылға дейін Ворчестерширдің бөлігі. Хейлсоуэн, сондай-ақ бұрын шеге жасаумен айналысқан ұстаханалар орталығы болған, бірақ қазір көбінесе тұрғын және коммерциялық аймақ. Дәстүрлі түрде Шропширдің эксклавы, 1844 жылдан 1974 жылға дейін Ворчестерширдің бөлігі болды.

Вурстерширде

Ромсли, Stour өзені негізгі ауылдан тыс, бірақ приход шегіндегі қайнар көзден басталады. 1844 жылға дейін Шропширдің және Хелесовеннің бір бөлігі болған. 1974–1998 жылдары: Херефорд және Вустершир графтығының құрамында болды.