Кіріспе
Таоизм пантеонындағы ең жоғары құдайлар – Үш таза, сондай-ақ Үш таза жарқын, Үш таза бастау, Үш құдайлық ұстаз, Үш тазалық немесе Үш табиғат деп аударылады. Олар Таоның таза көрінісі және барлық сезімтал тіршілік иелерінің бастауы ретінде қарастырылады, сонымен қатар «Үш өмірлік принциптердің иелері» немесе ци. Олар «аспан, жер және тозақтың құдайлары» деп есептеледі. Діни таосизмде Таоның бір, екі және үшті қалай тудыратыны туралы теория да түсіндіріледі. Тао бірін тудырады – Ужи Тайцзиді тудырады, ол Ұлы Таоны бейнелейді, Хундун («Тәубесіз бастапқы бастаманың көктегі патшасы») жаратылыс алдындағы уақытта, Таолық Үштіктің біріншісі Юаньши Тяньцзун ретінде көрінеді. Юаньши Тяньцзун Ғаламның жаратылысының алғашқы кезеңін бақылайды және одан әрі Даобоо (道寶) «Тао қазынасы» деп аталады. Бір екіні тудырады – Тайцзи Инь-Яньді тудырады, Юаньши Тяньцзун Лингбао Тяньцзунға айналады, ол Янды Иньнен, тазаны күңгірттен бөліп, элементтерді тиісті топтарға жіктейді. Сондықтан ол «Заң қазынасы» деп те аталады. Цзин жалпы түсінікте «жазбалар» дегенді білдірсе, бұл жағдайда ол «өту» [Жаратылыс кезеңі] және табиғат заңдары, нәрселердің қалай болуы керектігі туралы да білдіреді. Жаратылыстың соңғы кезеңінде Даодэ Тяньцзун Лингбао Тяньцзуннан өркениетті алып келу және барлық тірі жандарға Заңды уағыздау үшін пайда болады. Сондықтан, ол «Шибо» (師寶) «Ұстаз қазынасы» деп те аталады. Үш тазаның әрқайсысы құдай және көктей. Юаньши Тяньцзун Жәді тауындағы Ю Цинь атты бірінші көкте билік етеді. Бұл көкке кіретін жол «Алтын қақпа» деп аталады. «Ол – барлық шындықтың бастауы, күн – барлық жарықтың бастауы сияқты». Лингбао Тяньцзун Шан Циннің аспанын билейді. Даодэ Тяньцзун Тай Циннің аспанын билейді. Үш таза тұлғаны көбінесе тақта отырған ақсақалдар ретінде бейнелейді. Таолық ойлау мектептері осы құдайлардың әрқайсысының айналасында дамыды. Таолық алхимия осы мектептердің үлкен бөлігі болды, өйткені Үш тазаның әрқайсысы дененің үш маңызды саласының біреуін білдірді: цзин, ци және шэн. Үш тазаның қауымы Таоға қайта оралуға әкеледі. Алғашқы таза – жалпыға ортақ немесе көктегі ци. Екінші таза – адамзат деңгейіндегі ци, ал үшінші таза – жер ци. Көктегі ци барлық планеталардың, жұлдыздардың және шоқжұлдыздардың ци немесе энергиясын, сондай-ақ Құдайдың энергиясын (жаратылу күші мен жалпыға бірдей сүйіспеншілікті) қамтиды. Адамзат деңгейіндегі ци – біздің планетамыздың бетінде бар және адам өмірін қолдап тұратын энергия, ал жер күші планетаның ішіндегі барлық күштерді, сондай-ақ бес элементтік күштерді қамтиды. Үш таза – Бастапқы Көк Энергиясының көрінісі болғандықтан, олар формасыз. Бірақ олардың жаратылыстағы рөлін түсіндіру үшін олар жиі үш негізгі түске киінген қарт құдайлар ретінде суреттеледі: Қызыл, Көк және Сары (немесе Жасыл) түстердің шығу тегінің жеке түсіндіруіне байланысты қосымша немесе алу құралдарымен. Олардың әрқайсысы өз тапсырмасына байланысты құдайлық затты ұстап тұрады. Юаньши Тяньцзун әдетте Жарату Жүгерін ұстап тұрған күйінде бейнеленеді, бұл оның Ғаламды қайта құрудағы рөлін білдіреді. Лингбао Тяньцзунның қолындағы Руйи билікті білдіреді: жаратылыстың екінші кезеңі, онда Ян Иньнен бөлініп, нәрселердің заңы орнатылды. Содан кейін Лингбао Тяньцзун Юаньши Тяньцзунның сол жағында отырды. Кейін, бәрі аяқталғаннан кейін, Даодэ Тяньцзун оң жақтағы орнын алды, желдеткіш Жаратылыстың аяқталуын бейнелейді, ал желдету әрекеті Таоны бүкіл адамзатқа таратуды білдіреді.
The Three Pure Ones, also translated as the Three Pure Pellucid Ones, the Three Pristine Ones, the Three Divine Teachers, the Three Clarities, or the Three Purities, are the three highest gods in the Taoist pantheon. They are regarded as pure manifestations of the Tao and the origin of all sentient beings, along with the "lords of the Three Life Principles", or qi. They were also gods who were "associated with the sky, the earth and the underworld." In religious Taoism, the theory of how Tao produces One, Two, and Three is also explained. In Tao produces One—Wuji produces Taiji, which represents the Great Tao, embodied by Hundun (, "Heavenly King of the Never ending Primordial Beginning") at a time of pre Creation, manifesting into the first of the Taoist Trinity, Yuánshǐ Tiānzūn. Yuánshǐ Tiānzūn oversees the earliest phase of Creation of the Universe, and is henceforth known as Dàobǎo (道寶) "Treasure of the Tao". In One produces Two—Taiji produces Yin Yang, Yuanshi Tianzun manifests into Lingbao Tianzun who separated the Yang from the Yin, the clear from the murky, and classified the elements into their rightful groups. Therefore, he is also known as Jīngbǎo (經寶) "Treasure of the Law/Scripture". While Jīng in popular understanding means "scriptures", in this context it also mean "passing through" [the phase of Creation] and the Laws of Nature of how things are meant to be. In the final phase of Creation, Daode Tianzun is manifested from Língbăo Tiānzūn to bring civilization and preach the Law to all living beings. Therefore, He is also known as Shībǎo (師寶) "Treasure of the Master". Each of the Three Pure Ones represents both a deity and a heaven. Yuanshi Tianzun rules the first heaven, Yu Qing, which is found in the Jade Mountain. The entrance to this heaven is named the Golden Door. "He is the source of all truth, as the sun is the source of all light". Lingbao Tianzun rules over the heaven of Shang Qing. Daode Tianzun rules over the heaven of Tai Qing. The Three Pure Ones are often depicted as throned elders. Schools of Taoist thought developed around each of these deities. Taoist Alchemy was a large part of these schools, as each of the Three Pure Ones represented one of the three essential fields of the body: jing, qi and shen. The congregation of all three Pure Ones resulted in the return to Tao. The first Pure One is universal or heavenly chi. The second Pure One is human plane chi, and the third Pure One is earth chi. Heavenly chi includes the chi or energy of all the planets, stars and constellations as well as the energy of God (the force of creation and universal love). Human plane chi is the energy that exists on the surface of our planet and sustains human life, and the earth force includes all of the forces inside the planet as well as the five elemental forces. As the Three Pure Ones are manifestations of Primordial Celestial Energy, they are formless. But to illustrate their role in Creation, they are often portrayed as elderly deities robed in the three basic colours from which all colours originated: Red, Blue and Yellow (or Green) depending on personal interpretation of colour origins by additive or subtractive means. Each of them holds onto a divine object associated with their task. Yuánshǐ Tiānzūn is usually depicted holding the Pearl of Creation, signifying his role in recreating the Universe. The Ruyi held by Lingbao Tianzun represents authority: the second phase of Creation where the Yang was separated from the Yin and the Law of Things was ordered in place. Lingbao Tianzun then took his seat on the left of Yuanshi Tianzun. Later, when all was complete, Daode Tianzun took his place on the right, with the fan symbolizing the completion of Creation, and the act of fanning representing the spreading of Tao to all Mankind.
Синкретикалық нанымдар
Кейбір ғалымдар Тан дәуірінен бастап Үш Тазаның бейнелеу өнері мен діни тұжырымдары, сол кездегі христиан және даосизмнің тығыз байланысы мен өзара әсері салдарынан, Шығыс шіркеуінің Үштік туралы ұғымына ұқсас болған деп санайды. Нефрит императорына сенім басқа қытай діни дәстүрлерінен алынған, ал ол – барлық жаратылысты басқаратын олардың көмекшісі ретінде қарастырылды. Линбао Тяньцзун инь мен янмен байланысты және қасиетті кітапты сақтаушы ретінде жауапты болды. Сондай-ақ, Линбао Тяньцзун уақытты есептеп, оны түрлі дәуірлерге бөледі.
Lingbao Tianzun is associated with yin and yang and was responsible as the custodian of the sacred book. Lingbao Tianzun also calculates time and divides it into different epochs.
Даоде Тяньцзун
Даоде Тяньцзун (道德天尊, "Жол мен оның ізгілігінің Иесі", "Тао және ізгіліктің құрметті Иесі" немесе "[Жол және оның күші аспан бірлігі"), сондай-ақ "Ұлы Таза" немесе "Ең жоғары ақсақал Иесі" (太上老君, Тайшанг Лаоцзюн) деп аталады. Даоде Тяньцзун Лаоцзи түрінде көрінді деп есептеледі. Даоде Тяньцзун – рухтардың қазынашысы, Дао дінінің негізін қалаушы, Адамзат Иесі. Ол – ең құрметті, ең қарт билеуші, сондықтан ол таза ақ шашы мен сақалымен бейнеленген жалғыз Таза. Лаоцзидің құдайлық деңгейге көтерілуінің бірнеше кезеңі болған сияқты. Біріншіден, аңыз тұлғасы мұғалім және жазушы ретінде басталып, оның бейнесі ақырында Сары Императормен бірікті, өйткені Лаоцзи патшаның сенімді жары ретінде танылды. Дәстүрлі әңгімелер, мысалы, бұрын айтылған өмірбаяны, оны анасы бойжеткен күйінде жүкті болған мәдени батырға айналдырды. Біздің заманымыздың екінші ғасырының ортасында Лаоцзи жаңа діни сенімнің ашылуын Чжан Даолинге жеткізген құдайға айналды, осылайша Аспандық Қожайын мектебі құрылды. Оның бейнесі әлі толыққанды емес еді. Содан кейін, бәлкім, біздің заманымыздың екінші немесе үшінші ғасырында Лаоцзи адамзатты қиындықтардан құтқару үшін келген жаратушы құдай ретінде танылды. Лаоцзи енді буддалық бодхисаттвалар сияқты өзін-өзі бейнелей алатын болды. Ұзақ өтпей ол Үш Тазаның үштігіне қосылды, соңында Лаоцзи бас құдай тұлғасы ретінде пайда болды. Бұл діни тарихтағы ең қызықты апотеоз, яғни құдайландыру мысалының бірі. Даозанға сәйкес, Даоде Тяньцзун тірі жандарға үйрету үшін көптеген түрлі түрімдерде көрінді, ал Лаоцзи – оның түрімдерінің бірі.