Кіріспе

1877 жылы жапон самурайларының көтерілісі

21 000 адам қаза тауып, жараланды

Саиго Такамори, бастапқыда реформаларды қолдаған Мейдзи үкіметіндегі Сацума басшыларының бірі, ерекше түрде саяси жемқорлықтың күшеюіне алаңдады – халыққа тараған суреттерде көтерілісшілер әскері "синсей котоку" (新政厚徳) деген жазуы бар тулармен бейнеленген. Саиго 1873 жылғы Сейканрон пікірсайысында Кореямен соғыс жақтаған белсенді жақтас болды. Бір кезде ол Кореяға жеке барып, корей ұлтшылдарының оны өлтіруі мүмкін екенін пайдаланып, соғысқа себеп болатын жағдай жасауды ұсынды. Саиго соғыстың Жапония үшін сәтті аяқталады деп күтті, сондай-ақ оның бастапқы кезеңдері өзі қорғаған самурайларға мағыналы және қадірлі өлім табуға мүмкіндік береді деп ойлады. Жоспар қабылданбағаннан кейін Саиго наразылық таныту үшін барлық үкіметтік лауазымынан кетіп, Кагосимаға, сондай-ақ көптеген басқа Сацума бұрынғы самурайлары сияқты әскери және полиция күштеріне қайтып келді.

Императорлық әскери

1873 жылғы әскери шақыру заңына сәйкес, Жапония алты әскери округке бөлінді. Шақырылғандар лотерея арқылы іріктелді, олардың қызмет мерзімі жеті жылды құрады (үш жыл активті, төрт жыл резервте), ал активті қызметке іріктелмегендер ұлттық қарулы күштерінде 20 жыл қызмет етті. Соғыс уақытында атты әскер эскадрильясы 150 адамнан тұрды. Дегенмен, қазіргі заманғы соғысқа жарамды жылқыны қамтамасыз етудегі қиындықтарға байланысты, тек үш эскадрилья ғана қолжетімді болды, олардың жалпы саны 450 атты әскерді (Императорлық гвардия эскадрильясын қоса алғанда) құрады. Жаяу әскер полкі үш батальоннан тұрды, әр батальонда 1088 адам және 16 батальон штабы болды. Мұндай 14 полк болды, олардың жалпы саны 45 920 жаяу әскерді құрады. Инженерлік рота 150 адамнан тұрды. Инженерлердің 10 ротасы болды, олардың жалпы саны 1500 инженерді құрады. Пойыз роталарында 80 адамнан болды. Барлығы 6 рота жұмыс істеді, олардың жалпы саны 480 адамды құрады. Сонымен қатар, жағалау артиллериясының 100 адамнан тұратын тоғыз батальоны болды, олардың жалпы саны 900 адамды құрады. Мобильдік артиллерия 12 таулық артиллерия батареясынан (1920 адам) және 6 далалық артиллерия батареясынан (780 адам) тұрды, әр батареяда 12 зеңбірек болды. Мобильдік артиллерияда 108 зеңбірекпен 2700 адам болды.

Көтерілісші күштер

Сайгоның әскері толыққанды жаңғыртылмады, 1877 жылы 6 жаяу әскер батальонынан, әрқайсысында 2000 адам, ал әр батальонда 10 ротадан, ротада 200 адамнан тұратын, жедел құрылған ұйым жасалды. Көтерілісшілердің әскерінде аз ғана атты әскер болды және көтерілісшілер жинаған 28 таулық, 2 далалық және 30 минометтік зеңбірекке бар болғаны 200 зеңбішекші ғана болды. Бұл Жапонияны алтын стандартынан шығарып, үкіметті қағаз валюта басып шығаруға мәжбүр етті. Сацума көтерілісінің экономикалық салдары 1877 жылғы 4 ақпандағы заңның қабылдануына әкелді, ол жер салығын 3%-дан 2,5%-ға дейін төмендетті. Көтеріліс Жапонияның жылдық шығындарын 13,7 миллион фунттан 10,25 миллион фунтқа дейін азайтты, ал ұлттық қарызын 28 миллион фунттан 70 миллион фунтқа дейін арттырды. Бұрынғы самурайларды бағындырудың құны Мэйдзи үкіметін жаппай банкротқа дейін жеткізді; үкімет саяси байланысы бар саудагерлер мен бұрынғы шенеуніктерге зауыттар мен кендер сияқты мемлекеттік кәсіпорындарды арзан бағаға сатуға мәжбүр болды, нәтижесінде ірі өнеркәсіптік компаниялар немесе зайбацулар құрылды. Бұл мемлекеттік кәсіпорындар зиянға жұмыс істеді, ал қаржы министрі Мацуката Масаёши теміржол, телеграф және әскери өнеркәсіптерді қоспағанда, оларды саяси байланысы бар капиталистерге зиянға сатуға шешім қабылдады. Ол сондай-ақ жапон студенттеріне стипендия беруді тоқтатты және шетелдік сарапшыларды жұмыстан шығарды. Осы арада Сайгоның басып кіру ұсынысын қолдаған милитаристтік фракцияның қалдықтары генийоша және кокурюкай сияқты жапондық оңшыл топтарға айналды. Көтеріліс самурайлар класын да тиімді түрде жойды, өйткені жаңа Жапон императорлық армиясы, қарапайым халықтан жасалған сарбаздарға негізделген, шайқаста өзін көрсетті. Ең бастысы, самурайлардың жеңілісі заманауи артиллерия мен мылтықтардың күшін көрсетті, ал бұларға қарсы банзай шабуылының тиімді әсері болмады. 1889 жылғы 22 ақпанда Император Мэйдзи Сайгоны өлімнен кейін кешірді. Токиодағы Уэно паркіндегі және Кагосима қамалының қираған жерлерінің жанындағы ескерткіштер оның есімін мәңгі есте сақтау үшін орнатылды. Саиго Такамори халық тарапынан трагедиялық батыр ретінде танылды, ал оның іс-әрекеттері бусидо мен Ямато дамашидің құрметті үлгісі деп есептелді.

Атауы

Ағылшын тілінде соғыстың ең көп тараған атауы – "Сатсума көтерілісі". Марк Равина, "Соңғы самурай: Саиго Такаморидің өмірі мен шайқастары" кітабының авторы, "Сатсума көтерілісі" атауының бұл соғысқа толық сәйкес келмейтінін, соғыстың мәнісін және жапонша атауын дұрыс жеткізбейтінін айтты. Равина соғыстың ауқымы Сацумадан әлдеқайда кең болғанын, оқиғаның көтерілістен гөрі азаматтық соғысқа жақын екенін атап көрсетті. Равина соғысты ағылшын тілінде "Оңтүстік-батыс соғысы" деп атауды ұсынады.

Танымал мәдениетте

Батыс түсіндірулеріне 2003 жылғы Эдвард Цвик режиссерлік еткен америкалық «Соңғы самурай» фильмі жатады, ол Босин соғысы, Сацума көтерілісі және Мейдзи дәуірінің басындағы бұрынғы самурайлардың басқа да ұқсас көтерілістері сияқты тарихи оқиғаларды бір сюжетке біріктіреді.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Бак, Джеймс Х. "1877 жылғы Сацума көтерілісі: Кагосимадан Кумамото қамалының қоршауына дейін". Monumenta Nipponica 28(4) (1973), 427–446 беттер.