Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының Батыс Сахарадағы бейбітшілік миссиясы (United Nations Mission for the Referendum in the Western Sahara; ; lang es; MINURSO) – Біріккен Ұлттар Ұйымының Батыс Сахарадағы бейбітшілік миссиясы, 1991 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 690-шы қарарымен құрылды. Бұл миссия Марокко мен Полисарио майданы (Сахара Араб Демократиялық Республикасын көрсетеді) арасындағы Батыс Сахара (бұрынғы Испания Сахарасы) аумағы үшін туындаған қақтығыста атысты тоқтатуға жол ашты. МИНУРСО миссиясының мақсаты – атысты тоқтатуды бақылау, сондай-ақ Регламенттік жоспарға сәйкес референдумды ұйымдастыру және өткізу болды. Бұл Батыс Сахараның сахаралық халқына Мароккомен бірігу немесе тәуелсіздік таңдау мүмкіндігін беруге бағытталған. Бұл сахаралықтардың өзін-өзі анықтау құқығын іске асыруы және Батыс Сахараның толық еместі деколонизация процесін аяқтауы тиіс болды (Батыс Сахара БҰҰ-ның деколонизацияланбаған аумақтар тізіміндегі соңғы ірі аумақ болып табылады).

Жоспарлар

Тәуелсіздік туралы референдум бастапқыда 1992 жылы өткізілуі жоспарланған еді, бірақ дауыс беруге қабілетті азаматтарды анықтау мәселесіне байланысты келіспеушіліктер оны өткізуге кедергі келтірді. Екі тарап та процесті кешіктіруде бір-бірін айыптады. 1997 жылы Хьюстон келісімі процесті қайтадан бастауға бағытталған, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. 2003 жылы Бейкер жоспары Елдестіру жоспарын алмастыру мақсатымен ұсынылды, бірақ Полисарио оны қабылдап, Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі бірауыздан мақұлдағанмен, Марокко одан бас тартты. Марокко аумақтың барлық тұрғындары референдумда дауыс беруге құқылы болуы тиіс деп талап етті. 1975 жылғы "Жасыл наурызға" дейін Марокко мемлекеті мыңдаған марокколықтарды Батыс Сахараның Марокко басып алған бөлігіне (аумақтың 80%) қоныстандыруға ынталандырған қоныс аудару схемаларын демеушілік етті. 2015 жылға қарай, марокколық қоныс аударушылар 500 мың тұрғынның кем дегенде үштен екі бөлігін құрады деп есептелді. Қазіргі таңда референдум өткізу жоспары жоқ, сонымен қатар атысты тоқтату келісімінің күшін жоғалтуы мүмкін деген алаңдаушылықтар күшейіп келеді.

Ұзартулар

1991 жылдан бері МИНУРСО-ның мандаты 47 рет ұзартылды. 2006 жылдың қазан айында Қауіпсіздік Кеңесі МИНУРСО-ның мандатын 2007 жылдың сәуір айына дейін ұзарту туралы резолюция қабылдады. Марокконың Батыс Сахарадағы адам құқықтарын бұзуын айыптаған қағидаға Қауіпсіздік Кеңесінің 14 мүшесі қолдау көрсеткенімен, Францияның қарсылығына байланысты ол жойылды. 2007 жылдың сәуірінде мандатты қазан айына дейін ұзарту туралы резолюцияда «Марокконың 2007 жылғы 11 сәуірде Бас хатшыға ұсынған ұсынысы ескерілді және шешімге жету процесін ілгерілетуге бағытталған Марокконың ынталы және сенімді әрекеттері құпталады» делінген, сондай-ақ «Полисарио майданының 2007 жылғы 10 сәуірде Бас хатшыға ұсынған ұсынысы да ескерілді». Оңтүстік Африка өкілі екі ұсыныстың біреуінің екіншісінен басымдыққа ие болуын, сондай-ақ Достар тобынан тыс тараптардың резолюция жобасын дайындауға қатыспағанын сынға алды. 2007 жылғы қазандағы мандатты 2008 жылдың сәуіріне дейін ұзарту туралы қаулыда екі ұсынысты сипаттауда сол преференциялық формулировка қолданылды. Оңтүстік Африка өкілі бұл мәселеге қайта тоқталып, резолюция Бас хатшының жағдай туралы есебін «қабылдағанына» қанағаттанбағанын, керісінше «құптағанын» өкінді – «демек, ол сахара халқына қарсы адам құқықтары бұзылуы мәселесін көтеруге батыл болды», – деді және есепте адам құқықтары мәселесін қарауға мандаттың жоқтығы туралы ескерту келтірді. 2008 жылғы сәуірдегі резолюция мандатты толық бір жылға, 2009 жылғы сәуірге дейін ұзартты. Дауыс беруге дейін Коста-Рика өкілі «біз дауыс беруге дайындалып отырған резолюция жобасы бойынша келіссөздердің өту жолына алаңдаушылығын» және «адам құқықтарына сілтемелерді енгізуден абсолютті бас тартуды түсінудегі қиындықтарын» білдірді. МИНУРСО-ның жылдық бюджеті шамамен 60 миллион долларды құрайды.

Негізгі

Екі команда тобы бар: бірі Марокко бақылауындағы берманың батысындағы аймақта, екіншісі Сахрауи бақылауындағы аймақта және Алжирдегі босқындар лагерлерінде. Берманың батысындағы лагерьлер Махбес, Смара, Умм Дрейга және Аусердте орналасқан. Шығыс лагерьлеріне Бір Лехлу, Тифарити, Мехарис, Мижек және Агуанит кіреді. Сонымен қатар, Тиндуф қаласында POLISARIO жетекшілігімен байланыс үшін байланыс кеңсесі бар.

Сын

МИНУРСО – 1978 жылдан бері құрылған БҰҰ-ның адам құқықтарын бақылау мүмкіндігі жоқ жалғыз бейбітшілік сақтау миссиясы. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1979 жылғы 1979 қаулысы осындай миссия құруды ұсынады, бірақ ол әлі күнге дейін іске асырылмаған. 1995 жылы МИНУРСО-ның Марокконың процеске қатысуына және Сахара халқының құқықтарын бұзуына қарсы әрекет етуге бейілсіздігі немесе қабілетсіздігі, оның бұрынғы төрағасының орынбасары Франк Руддиді ұйымды сынауға итермеледі; ол содан бері экономикалық тұрғыдан қымбат және саяси жемқорлыққа толы процесс деп жиі айтады. Батыс Сахара мен Сахара халқының адам құқықтарын бақылау бағдарламасын құрмағаны үшін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне наразылық білдіріліп жатыр (МИНУРСО – әлемдегі мұндай мандаты жоқ жалғыз БҰҰ миссиясы), көптеген құқық бұзушылықтар туралы сенімді хабарларға қарамастан. Франция бұл мүмкіндікті Қауіпсіздік Кеңесіндегі вето құқығы арқылы жоққа шығарды. 2016 жылдың сәуір айында Уругвай мен Венесуэла МИНУРСО-ны қайта бекіту туралы Қауіпсіздік Кеңесінің 2285 қаулысына қарсы дауыс беріп, қазіргі жағдайға наразылықтарын білдірді, ал Ресей және тағы екі ел дауыс беруден бас тартты. 2006-2007 жылдары МИНУРСО қызметкерлері бос аймақта (ПОЛИСАРИО бақылауындағы Батыс Сахараның бөліктері) тарихи ескерткіштерге граффити жазып, ежелгі тас суреттерін және гравюраларын қиратты. Сондай-ақ, БҰҰ қызметкерлерінің осы орындардағы көне суреттерді тонағаны туралы айыптаулар да бар. 2010 жылдың мамыр айында ПОЛИСАРИО майданы өзін-өзі анықтау референдумының өткізілмеуіне байланысты МИНУРСО-мен байланысты тоқтатты және күшті "колониалдық фактіні, Марокконың Батыс Сахараны басып алуын қорғайтын қалқанға айналды" деп айыптады.