Кіріспе

Геометриялық түрлендіру, шағылысу мен аударуды біріктіреді. Геометрияда, жылжу шағылысуы немесе трансфлексия – бұл гипержазықтықта шағылысудан және осы гипержазықтыққа параллель бағыттағы аударудан ("жылжудан") тұратын геометриялық түрлендіру, олар бір түрлендіруге біріктіріледі. Нүктелер арасындағы қашықтықтар жылжу шағылысуы кезінде өзгермейтіндіктен, бұл қозғалыс немесе изометрия болып табылады. Егер контекст екі өлшемді Евклид жазықтығы болса, шағылысу гипержазықтығы – жылжу сызығы немесе жылжу осі деп аталатын түзу. Егер контекст үш өлшемді кеңістік болса, шағылысу гипержазықтығы – жылжу жазықтығы деп аталатын жазықтық. Аударманың орын ауыстыру векторы жылжу векторы деп аталады. Егер геометриялық нысан немесе конфигурация түрлендіру арқылы өзгермейтін болса, онда оның симметриясы бар делінеді, ал түрлендіру симметрия операциясы деп аталады. Жылжу шағылысу симметриясы фриз топтарында (бір өлшемде қайталанататын, көбінесе сәндік шекараларда қолданылатын үлгілер), обой топтарында (жазықтықтың тұрақты теселяциялары) және кеңістік топтарында (мысалы, кристалдардың симметриясын сипаттайды) кездеседі. Жылжу шағылысу симметриясы бар нысандар, әдетте, тек шағылысу кезінде симметриялық емес, бірақ бір жылжу шағылысуының екі рет қолданылуы қос аудармаға әкеледі, сондықтан жылжу шағылысу симметриясы бар нысандар әрқашан қарапайым аудармалық симметрияға ие болады. Егер шағылысу гипержазықтыққа перпендикуляр бағыттағы аудармамен біріктірілсе, екі түрлендірудің қосындысы параллель гипержазықтықта шағылысу болады. Дегенмен, егер шағылысу кез келген басқа бағыттағы аудармамен біріктірілсе, екі түрлендірудің қосындысы жылжу шағылысуы болады, оны гипержазықтыққа параллель бағыттағы аудармамен біріктірілген параллель гипержазықтықтағы шағылысу ретінде сипаттауға болады. Бір жылжу фриз тобы p11g түрінде бейнеленеді. Жылжу шағылысуын айналудың аудармаға айналған шектес роторефлексиясы ретінде қарастыруға болады. Оған сондай-ақ Шенфлиз белгісімен S2∞, Коксетер белгісімен [∞+,2+] және орбифолд белгісімен ∞× беруге болады.

Ғарыш топтары

Жылжымалы жазықтықтар Германн-Моген белгісінде a, b немесе c арқылы көрсетіледі, бұл жылжу осінің бағытына байланысты. (Жылжудың бағыты Германн-Моген белгісіндегі символдың орналасуымен анықталады.) Егер ось көрсетілмесе, жылжу жазықтығы g арқылы белгіленуі мүмкін. Жылжу жазықтығы экранға параллель болғанда, оны бүктелген жебемен көрсетуге болады, мұнда жебе ұшы жылзу бағытын көрсетеді. Егер жылжу жазықтығы экранға перпендикуляр болса, онда жылжу экран жазықтығына параллель болғанда оны үзік сызықтармен, ал жылжу экран жазықтығына перпендикуляр болғанда нүктелі сызықтармен бейнелеуге болады. Сонымен қатар, центрленген тор бір мезгілде екі бағытта жылжуға мүмкіндік береді. Мұндай жылжу жазықтығын жылжу жазықтығы экран жазықтығына параллель болғанда екі жағында жебе ұшы бар бүктелген жебемен, ал жылму жазықтығы экран жазықтығына перпендикуляр болғанда үзік және қос нүктелі сызықтармен көрсетуге болады. n жылжуы да бар, ол бет диагоналінің жартысы бойынша жылжуды, ал d жылмуы бірлік жасушаның беті немесе кеңістік диагоналінің төрттен бірі бойынша жылжуды білдіреді. Соңғысы көбінесе алмаз құрылымында кездесетін болғандықтан, алмаз жылжу жазықтығы деп аталады. n жылму жазықтығын экран жазықтығына параллель болғанда диагональ жебемен, ал жылму жазықтығы экран жазықтығына перпендикуляр болғанда үзік сызықпен көрсетуге болады. d жылму жазықтығын жылму жазықтығы экран жазықтығына параллель болғанда диагональ жартылай жебемен, ал жылму жазықтығы экран жазықтығына перпендикуляр болғанда жебелермен түймеленген нүктелі сызықпен көрсетуге болады. Егер кристалл жүйесінде d жылму жазықтығы болса, онда кристаллдың центрленген тор болуы керек. Германн-Моген белгісінің қазіргі нұсқасында, жылму бағытын көрсетудің екі мүмкіндігі болған жағдайларда e символы қолданылады, себебі екеуі де дұрыс. Мысалы, егер кристалда C бетіне центрленген Bravais торы болса, онда a бағытында жарты жасуша бірлігінің жылмуы b бағытында жарты жасуша бірлігінің жылмуымен бірдей нәтиже береді. Жылжу көрінісінен ғана туындаған изометрия тобы шексіз циклдік топ болып табылады. Екі тең жылму жазықтығы операцияларын біріктіру жылму көрінісінің екі еселенген векторы бар таза аударманы береді, сондықтан жылму көрінісінің жұп дәрежелері аударма тобын құрайды. Жылму көрінісі симметриясы жағдайында, объектінің симметрия тобында жылму көрінісі және одан туындаған топ болады. Жылму көрінісін қамтитын кез келген симметрия тобы үшін жылму векторы аударма тобының бір элементінің жартысы болып табылады. Егер жылму жазықтығы операциясының аударма векторы өзі аударма тобының элементі болса, онда сәйкес жылму жазықтығы симметриясы шағылысу симметриясы мен аударма симметриясының комбинациясына дейін төмендейді.

Мысалдар мен қолдану

Едиакара биотасының кейбір қазбаларында, махаеридиандарда және кейбір палеосколецид құрттарында табиғатта жылжу симметриясын байқауға болады. Бұл симметрия көптеген қазіргі теңіз қаламшаларының түрлерінде де кездеседі. Конвейдің "Өмір ойынында" жиі кездесетін "планер" деп аталатын үлгі, екі қадамнан кейін жылжу рефлексиясы арқылы ығыстырылған жасушалардың конфигурациясын қайталайтындықтан осылай аталды. Төрт қадамнан және екі жылжу рефлексиясынан кейін үлгі бастапқы бағытына оралып, диагональ бойынша бір бірлікке ығысады. Осылай жалғаса берсе, ол ойын алаңында қозғалады.