Кіріспе
Туризм Мальдивтердегі ең ірі экономикалық сала болып табылады, себебі ол шетелдік валюта түсімдеріне және елдің үшінші секторында 25 000 адамды жұмыспен қамтуға маңызды үлес қосады. Мальдив аралдары – арал елін аралаған көптеген туристер үшін басты тартымдылық орталығы. Қытай кәсіпкерлері Мальдивтердегі туризм саласына байланысты активтерді қарқынды түрде жинақтауда. Туризм Мальдивтердегі басты экономикалық драйвер екенін ескерсек, бұл тенденция қытай тарапына ел экономикасына айтарлықтай әсер етуге мүмкіндік береді. Туризм индустриясы климаттық өзгерістерге өте осал: климаттық өзгерістерден ең көп зардап шегетін арал мемлекеттерінің бірі ретінде, теңіз деңгейінің көтерілуі, соның салдарынан ауа райының күрт өзгеруі, жағалау аймақтарының суға батуы және коралл ағаруы елге көптеген туристерді тартатын табиғи көрікті жерлерге зиян келтіреді. Бұрынғы президент Яминнің кезеңінде Мальдивтердің Қытайға қарызы елдің ЖІӨ-сінің бес бөлігіне тең деңгейге жетті. Сонымен қатар, Қытай Мальдив экономикасының маңызды бөлігі болып табылатын туризм саласында маңызды рөл атқарды. Қазіргі уақытта Мальдивтер COVID-19 пандемиясынан туындаған экономикалық төмендеудің нәтижесінде Қытайға халықаралық қарыздық міндеттемелерін орындау үшін күшейіп келе жатқан қысымға тап болып отыр. Бұл дағдарыс елдің туризм секторына ауыр соққы берді, ол елдің негізгі шетелдік валюталық табысын құрайды және 1,190 аралының 198-інде тұратын 400,000 халқына қолдау көрсетеді.
Tourism is the largest economic industry in the Maldives, as it plays an important role in earning foreign exchange revenues and employing 25,000 people in the tertiary sector of the country. The archipelago of the Maldives is the main source of attraction to many tourists visiting the island country. Chinese entrepreneurs have been swiftly amassing assets connected to the tourism sector in the Maldives. Given that tourism is the primary economic driver in the Maldives, this trend is affording the Chinese substantial influence over the nation's economy. The tourism industry is especially vulnerable to climate change: as one of the island nations expected to be most impacted by climate change, sea level rise and subsequent increased extreme weather, coastal flooding, and coral bleaching damage the natural attractions that bring many of the tourists to the country. During the tenure of former President Yameen, the Maldives' indebtedness to China escalated to an amount equivalent to one fifth of the nation's GDP. Concurrently, China assumed a pivotal role in the tourism sector, a crucial component of the Maldivian economy. The Maldives is currently facing mounting pressure to fulfill its international debt obligations to China, exacerbated by an economic downturn resulting from the COVID 19 pandemic. This crisis has severely impacted the country's tourism sector, which serves as its primary source of foreign exchange earnings, supporting a population of 400,000 residing on 198 of its 1,190 islands.
Тарих
Президент Ибрагим Насир 1972 жылы Мальдив аралдарында туризмді бастағаны үшін ерекше көзге түседі, бұл экономиканы әртараптандыруға және Мальдивті жаңғырту жөніндегі оның көзқарасын іске асыруға көмектесті. 1960 жылдары Мальдив аралдарына барған Біріккен Ұлттар Ұйымының даму жөніндегі миссиясы аралдар бұл үшін қолайлы емес деп, туризмді ұсынбады. Алайда, 1972 жылы Мальдив аралдарында алғашқы курорт ашылғаннан бері туризм гүлденуде. Алғашқы туристік топтың 1972 жылдың ақпанында келгені есептеледі. Мальдивтегі туризм 280 төсек-орны бар екі курорттан басталды. Курумба аралы курорты Мальдивте ашылған алғашқы курорт, одан кейін Ибраһим Насир құрылысын ашқан Бандос аралы курорты салынды. Насир сонымен қатар "Crescent Tourist Agency" деп аталатын алғашқы туристік агенттікті жеке құрды. Қазіргі уақытта Мальдив Республикасын құрайтын әртүрлі атолдарда 132-ден астам курорт орналасқан. Онжылдықтар бойы Мальдивке келетін туристердің саны үздіксіз өсіп келеді. 2009 жылы Мальдив аралдарында жергілікті қонақ үйлер пайда бола бастады. Бұл туристерге жеке меншік курорт аралдарында ғана емес, сонымен қатар жергілікті халық арасында да тұруға ресми рұқсат беретін ережелердің өзгеруінің арқасында мүмкін болды. 2015 жылы Мальдивке барлығы 1,2 миллион турист келді, ал 2016 жылы – 1,5 миллион адам келді. 2018 жылы Мальдивте 130 аралдық курорт жұмыс істеді. Қазіргі уақытта тағы 23 нысанды салу арқылы туристік бөлмелердің сыйымдылығын арттыру жұмыстары жүргізілуде, олардың ішінде Waldorf Astoria, Mövenpick, Pullman және Hard Rock Café сияқты шетелдік әзірлеушілер бар. Велана халықаралық әуежайында жүргізіліп жатқан кеңейтілген жаңартулар 2019 немесе 2020 жылдың басында 7,5 миллион келушіні қабылдауға мүмкіндік береді.
Туризмнің даму деңгейі
Малдивалардағы туризм 1972 жылы екі қонақүймен басталды, қазір 100-ден астам жұмыс істейтін курорттар бар. Мальдив аралдарының ерекшелігі – әр аралда бір ғана курорт орналасқандығы, яғни бір қонақүй бүкіл аралды алып жатыр. Осылайша курорттар өз қонақтарына жеке кеңістік пен жоғары деңгейдегі қызмет көрсетуді қамтамасыз етеді. Мальдив аралдары экологиялық таза болуға және дизель отынының орнына күн энергиясын көбірек пайдалануға тырысуда. Мальдивтерде түрлі демалыс мүмкіндіктері, ойын-сауықтар, телекоммуникация қызметтерімен қатар, көптеген курорттар, қонақүйлер, қонақ үйлер және кемелерде тұруға арналған жайлар ұсынылады.
Тропикалық курорттың жалпы көрінісі
Мальдив аралдарындағы туристік курорттар көбінесе жеке аралында орналасқан қонақүйден тұрады, ондағы тұрғындардың барлығы туристер мен жұмыс күшінен құралған, жергілікті тұрғындар мен үйлер мүлдем жоқ. Қытай Мальдив үкіметінің, туризм саласының және экономикасының дерлік барлық саласында, жеке және мемлекеттік секторларды қамти отырып, беделді өкілдікке ие.
Климаттың өзгеруі
Мальдив аралдарының экономикасына климаттың өзгеруі зор әсер етеді. Туризм саласына күшті дауылдардың жиілеуі, коралл рифтерінің зақымдануы және жағажайлардың эрозиясы қауіп төндіреді, ал теңіз деңгейінің көтерілуі осы құбылыстардың ықтималдығын арттыруда. Климаттың өзгеруі салдарынан Мальдив аралдары қазір теңіз деңгейінің көтерілуі және коралл рифтерінің ағаруы мәселесімен бетпе-бет келіп отыр. Дүниежүзілік банк мәліметінше, "2100 жылға қарай теңіз деңгейі 10-ден 100 сантиметрге дейін көтерілуі мүмкін, бұл бүкіл елдің су астында қалуына әкелуі мүмкін". Жаңа үкімет халықты көшіруге тырысудың орнына, геоинженерлік жобалар арқылы теңіз деңгейінің көтерілуімен күресуге шешім қабылдады. Осы мақсатта басқа аралдарды жалға алу және тіпті жаңа аралдар салу жоспарлануда, соның нәтижесінде ең қиын жағдайда тапқан аралдардың халқы көшіріледі. Мұндай аралдардың бірі – Хулумале. Сондай-ақ, кейбір аралдардың табиғи жолмен өсуі мүмкін екендігі де айтылуда. Дүниежүзілік банк былай деп мәлімдейді: "Теңіз температурасының көтерілуі коралл рифтеріне қауіп төндіреді және олардың ағаруына, тіпті өліміне себеп болады, ең ауыр зақым ластаушы заттардың әсеріне ұшыраған немесе физикалық зақымдалған аймақтарда байқалады. Климаттың өзгеруіне байланысты қауіп-қатерлер коралл рифтерінің қорғаныш функциясын әлсірету арқылы күшейе түседі, бұл олардың зиянды әсерін күшейтеді".
Денсаулыққа қатысты мәселелер
2021 жылдың 24 мамырында Мальдив аралдарында әлемдегі ең қарқынды өсіп жатқан COVID-19 жағдайы тіркелді, Bloomberg компаниясы жинаған мәліметтерге сәйкес, соңғы 7 және 14 күн ішінде мың адамға шаққандағы жұқтыру көрсеткіші ең жоғары болды. Дәрігерлер COVID-19 ем-домға деген қажеттіліктің артуы Мальдив аралдарында басқа да денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдайларға жауап беру мүмкіндігіне бөгет болуы мүмкін екенін ескертті.
Экотуризм
Мальдив аралдарында экотүризмді дамытуға күш салынып жатыр, курорттар электр энергиясын өндіру кезінде ысырап болатын жылуды қайта пайдалануға және қалдықтарды тастау қағидаларын қатаң сақтауға ерекше мән береді. Дегенмен, Мальдив аралдары жергілікті акулалар популяциясын қорғамағаны үшін жиі сыналып келеді, олар ондаған жылдар бойы аулаудың нәтижесінде күрт азайды. Кейбір аймақтарда акулалар толығымен жойылып кеткен. Акулалар көбінесе қанаттары үшін ауланады. Акула қанаттары Мальдив аралдарынан Азия елдеріне экспортталады, онда олар деликатес саналады. Тірі акулалардың қанаттары кесіліп, олар тірі күйінде теңізге тасталады. Бұл әрекет Мальдив аралдары заңдарымен тыйым салынғанмен, жергілікті билік тарапынан заңдар сақталмайды және орындалмайды. 2001 жылы Seamarc/Marine savers (жергілікті жерде Reefscapers деп белгілі) атты жергілікті экологиялық ұйым курорттардың қолдауымен зақымдалған аумақтарда кораллдарды қайта отырғызу бойынша масштабты бағдарламаны іске қосты.
Табиғи орта
Мальдивтердің туризм индустриясы – елдің ең ірі кіріс көзі. Су асты көріністерінің әсемдігі мен таза суының арқасында Мальдив аралдары әлемдегі ең үздік рекреациялық дайвинг орындарының қатарында, аралдардың өзінде 60-тан астам жергілікті дайвинг сайты бар. Agoda.com сайтында жүргізілген жаһандық сауалнама бойынша, Мальдивтер әлемдегі ең қажетті бал айы орны деп танылды.
Қауіпсіздік мәселелері
Мальдивтердегі қылмыс деңгейі жоғары және әйелдер үшін қауіпсіз емес. Халық тығыз қоныстанған аймақтарда, мысалы, ел астанасы Маледе пышақпен жасалатын қылмыстар көбейді. Туристтер суға түсу кезінде қандай да қауіп бар екені туралы жергілікті кеңестерді де есте сақтауы керек. Аден шығанағы мен Африка мүйізі аймағында пираттық пен қарулы қарақшылық шабуылдары да болған. Терроризм қаупі бар; нысаналарға үкіметтік ғимараттар, мектептер, құдайға сиынатын орындар, әуежайлар, қоғамдық орындар және т.б. кіруі мүмкін. 2018 жылдың 5 ақпанында үкімет Маледе наразылықтардың күшеюіне және полициямен болған қақтығыстарға байланысты төтенше жағдай жариялады. Осындай демонстрациялардан қашық болу ұсынылады. 2023 жылдың 18 маусымында Қытай азаматы Twitter-де Мальдивтердегі сәнді Ritz Carlton курортында болған оқиғаны жариялады. 26 жасар қытайлық турист Twitter-дегі ұзақ хабарламасында Ушам есімді курорт қызметкерін жыныстық шабуыл жасады деп айыптады. Ол сондай-ақ курорт басшылығы мен Мальдив полициясын мәселені жасырып, оның ісін тергеу үшін ешқандай шара қолданбады деп айыптады. Қазір Австралияда білім алып жүрген қытай азаматы 6 маусымда Мальдивке келгенін, ал 10 маусымда Қытайға қайтуды жоспарлағанын, бірақ ол тұруын ұзарта беріп, Ritz Carlton Fari Island курортына орналасқанын, ал оны қандай қорқыныш күтіп тұрғанын білмегенін жазды. Ritz Carlton Fari Island Resort, The Ritz Carlton Hotel Company компаниясына тиесілі және Marriott International компаниясының еншілес кәсіпорны, таза жағажайларымен және әлемдік деңгейдегі қонақжайлылығымен танымал.