Кіріспе
Мыңжылдық: б.з.д. 8000 – 7001 жылдар аралығы. VIII мыңжылдық б.з.д. 8000 – 7001 жылдар аралығын қамтиды (шамамен 10 мың жыл бұрын – 9 мың жыл бұрын). Хронологиялық тұрғыдан алғанда, бұл қазіргі Голоцен дәуірінің екінші толық мыңжылдығы және ол Ерте неолиттің Пре-керамикалық неолиттік B (PPNB) кезеңінің ішінде толығымен орналасқан. Осы мыңжылдық шамасында болған оқиғаларды нақты уақытпен белгілеу мүмкін емес, сондықтан мұнда келтірілген барлық даталар геологиялық және антропологиялық талдауларға немесе радиометрлік талдауларға негізделген шамамен алған мәліметтер.
The 8th millennium BC spanned the years 8000 BC to 7001 BC (c. 10 ka to c. 9 ka). In chronological terms, it is the second full millennium of the current Holocene epoch and is entirely within the Pre Pottery Neolithic B (PPNB) phase of the Early Neolithic. It is impossible to precisely date events that happened around the time of this millennium and all dates mentioned here are estimates mostly based on geological and anthropological analysis, or by radiometric dating.
Дүниежүзілік қоршаған орта
Геологиялық уақыт шкаласында Голоцен дәуірінің бірінші стратиграфиялық кезеңі – "Гренландиялық", шамамен б.з.д. 9700 жылдан б.з.д. 6236 жылға дейін, осылайша бүкіл 8-ші мыңжылдықты қамтиды. Гренландиялық жас Дряс кезеңінен кейін келді және климаттың мұздыққа жақын жағдайдан мұз аралық жағдайға өзгеруімен, мұздықтардың шегінуімен және теңіз деңгейінің көтерілуімен сипатталды. 8-ші мыңжылдықтың соңында Голоцен климатының оптималдық кезеңі (HCO) – сондай-ақ Голоцен термиялық максимум (HTM) деп те аталады – шамамен 4000 жылға созылған, б.з.д. 3000 жылға дейін жалғасқан жылы кезең ретінде басталды. Солтүстік жарты шарда жазғы күн сәулесінің мөлшері ерекше жоғары болды, Гренландия, Канаданың солтүстігі және Солтүстік Еуропа сияқты жоғары ендіктерде айқын жылыну байқалды, нәтижесінде Арктикалық мұздың көлемі азайды. 8-ші мыңжылдықта вулкандық жарылыс индексі (VEI) бойынша 5 балдан жоғары көрсеткен 5 вулкандық жарылыс тіркелді. Олар: Жаңа Зеландияның Таупо жанартау аймағындағы Ротома кальдерасы шамамен б.з.д. 7560 жылы; Курил аралдарындағы Лвиная Пасть шамамен б.з.д. 7480 жылы; Филиппиндегі Лусон аралындағы Пинатубо шамамен б.з.д. 7460 жылы; Алеут аралдарындағы Унимак аралындағы Фишер кальдерасы шамамен б.з.д. 7420 жылы; және Солтүстік Суматрадағы Тоба көлі шамамен б.з.д. 7400 жылы. Ең ірі жарылыстар Фишер кальдерасында (VEI 6), көп мөлшерде тефра шығарған және Тоба көлінде (VEI 8) болды. Тоба апаты теориясына сәйкес, бұл жарылыстар ертедегі адам популяциясына зор әсер еткен. Шамамен б.з.д. 7640 жылы Тольманның гипотетикалық болидінің Жерге шабуыл жасауы туралы теория бар. Бұл гипотезаға сәйкес, нәтижесінде Дүниежүзілік топан су сияқты ғаламдық апат болған. Болидтер – астероидтер немесе кометалар. Радиометриялық даталар бойынша, Шилуроккамбостағы негізгі қоныстану кезеңдері б.з.д. 9-шы мыңжылдықтың соңы мен осы мыңжылдықтың соңы аралығында, Хирокития мәдениетінен бұрын орын алған. Алайда, Шилуроккамбостағы осы мыңжылдықтың екінші жартысындағы жоғалуы – бұл оқшауланған жағдай емес, терең мәдени өзгерістердің бірі.
Халық және қауымдастықтар
Таяу Шығыстан тыс жерлердегі адамдардың көпшілігі әлі де палеолит дәуірінде берік сақталған, шашыраңқы аңшы-жинақшылар қауымдастықтарында өмір сүрді. Таяу Шығыста неолит мәдениеті мен технологиясы 8000 жылға қарай құнарлы жарты айдың көп бөлігінде орнықты және біртіндеп батысқа қарай тарала бастады, бірақ осы мыңжылдықтың соңына дейін Еуропаға жетпегендігі есептеледі. Егін салу және оны жинау тәсілдері Кіші Азия арқылы және Эгей теңізімен Грекия мен Балқанға жеткізілді. Бұл тәсілдердің негізгісі – бидай мен арпа егу, қой, ешкі және мүйізді малдың үйретілуі болды. Әлем халқының саны, болжам бойынша, тұрақты және ақырындап өсіп келе жатқан еді. Шамамен 10,000 жыл б.з.д. бес миллион адам болса, 5000 жыл б.з.д. шамамен қырық миллионға, ал 1600 жыл б.з.д. жүз миллионға жеткендігі есептеледі. Бұл неолит дәуірінің басынан Орта қола дәуіріне дейінгі кезеңде жылына орташа 0,027% өсімді құрайды.
Тұқым қуалайтын жарты ай
Шамамен 7500 ж.б. дейін (оң жақтағы картаны қараңыз), құнарлы жарты айдың ішінде немесе оған жақын маңызды орындарға Иерихон, 'Айн Газал, Хуле, Телл Асвад, Телл Абу Хурейра, Телл Карам, Телл Мурейбит, Джерф ел Ахмар, Гөбекли Тепе, Невали Чори, Хацилар, Чаталхьююк, Халлан Чеми Тепеси, Чайону Тепеси, Шанидар, Джармо, Зребар, Гандж Дарэ және Али Кош кірді. Иордан аңғарындағы Иерихон осы мыңжылдық бойы әлемдегі ең маңызды орын болып қала берді. Чаталхьююк (суретті қараңыз) – Оңтүстік Анатолиядағы ірі неолиттік және халколиттік протоқалалық елді мекен, ол шамамен 7500 ж.б. шамасынан бастап 5700 ж.б. тасталғанға дейін гүлденді.
Керамика және даталау жүйелері
Бұл кезде Таяу Шығыста нақты құмыра жасау болмаған, себебі құмыра торабы әлі ойлап табылмаған еді. Алғашқы қыш ыдыстар қолмен жасалған, көбінесе орамдау арқылы, және шұңқырда пісірілген. Кэтлин Кенион Телл-эс-Султан (көне Иерихон) қазбаларын басқарды және ол онда қыштан жасалған ыдыстар жоқ екенін анықтады. Ол тапқан ыдыстар тастан жасалған, ал ағаштан немесе өсімдік талшықтарынан жасалғандары ұзақ бұрын шіріп кеткеніне сенімді болды. Келесі 7500 жылдың ішінде басқа да егістер жинала бастады, олардың ішінде бұрыш, жүгері, жержаңғақ, авокадо, бұршақ, мақта, күнбағыс, какао және помидор болды.
Басқа да мәдени дамулар
Ирландиядағы Сандель тауы мезолиттік ескерткіші шамамен б.з.д. 7900–7600 жылдарға датирленеді. Бұл аралдағы ең ерте адам қызметі деп ұзақ уақыт ойланды, бірақ Алиса мен Гвендолин үңгірінің табылуы осы мерзімді б.з.д. 10 000 жылға дейін ықпалдастырды. Ховик, Нортумберленд маңындағы дөңгелек үйдің құрылысы радиокөміртектік талдау бойынша шамамен б.з.д. 7600 жылға есептеледі. Осы орнында шамамен 100 жыл бойы адамдар тұрған деп саналады. 1909 жылы Францияның оңтүстігіндегі Комбе Капельде табылған Homo sapiens қазбасының жасы 9500 жылға бағаланады (шамамен б.з.д. 7500 жыл).