Кіріспе
Жаңа корпорация құрудың заңдық процесі. Инкорпорация – жаңа корпорацияны құру процесі. Корпорация кәсіпорын, коммерциялық емес ұйым, спорт клубы немесе жаңа қаланың немесе қалашықтың жергілікті әкімдігі болуы мүмкін.
Incorporation is the formation of a new corporation. The corporation may be a business, a nonprofit organization, sports club, or a local government of a new city or town.
Заңдық артықшылықтар
Құрылтайдың бірқатар заңдық артықшылықтары бар. Маңызды заңдық артықшылықтың бірі – жеке мүлікті кредиторлардың талаптары мен сот процестерінен қорғау. Жеке кәсіпкерлер және серіктестіктегі толық серіктестер бизнестің барлық заңдық жауапкершілігіне (ЖЖ) жеке және бірлесіп жауапты, мысалы, несиелер, төленбеген есептер және сот үкімдері. Бірақ корпорацияда акционерлер, директорлар және басшылар әдетте компанияның қарыздары мен міндеттемелері үшін жауапты болмайды. Олардың жауапкершілігі корпорацияға салған инвестицияларының сомасымен шектеледі. Мысалы, акционер 100 долларлық акция сатып алса, 100 доллардан артық шығынға ұшырамайды. Екінші жағынан, корпорация (Corp.) немесе жауапкершілігі шектеулі компания (ЖШС) жылжымайтын мүлік, көліктер немесе қайықтар сияқты мүлікті иеленуі мүмкін. Егер корпорацияның акционері жеке сот процесіне немесе банкроттыққа қатысса, бұл мүлік қорғалуы мүмкін. Корпорацияның немесе ЖШС акционерінің кредиторы компанияның мүлігін тәркілеуге құқығы жоқ. Дегенмен, кредитор корпорациядағы меншік үлесін тәркілеуге құқылы болуы мүмкін, себебі ол жеке мүлік ретінде қарастырылады. АҚШ-та корпорацияларға кейде жеке тұлғаларға қарағанда төмен салық ставкасы қолданылады. Сонымен қатар, корпорациялар басқа корпорациялардың акцияларын сатып алып, корпоративтік дивидендтерді 80% салықсыз алуы мүмкін. Корпорация келесі салық жылдарына ауыстыра алатын шығындар сомасымен шектеу жоқ. Ал жеке кәсіпкерлік, егер иесінің капиталдық табысы болмаса, 3000 доллардан асатын капиталдық шығынды талап ете алмайды. Корпорация белгісіз мерзімге жұмыс істей алады. Оның қызмет етуіне акционерлердің, директорлардың немесе басшылардың қайтысы әсер етпейді. Корпорацияның немесе ЖШС-нің меншік құқығы толығымен немесе жартылай басқа адамдарға оңай беріледі. Кейбір штаттардың заңдары корпорацияларға ерекше жағдай жасайды. Мысалы, АҚШ-та тіркелген корпорациядағы меншік құқығының ауысуы туралы мәліметтерді тіркеу немесе жазу қажет емес.
Құрама Штаттарда корпорацияның құқықтық тарихы
Корпорацияларға қатысты құқықтық пікірлер тарих барысында маңызды өзгерістерге ұшырады, ал Жоғарғы Соттың істері осы эволюцияны бақылауға мүмкіндік береді. Бұл істер жеке қарағанда кездейсоқ және мағынасыз сияқты көрінуі мүмкін, бірақ оларды тарихи контексте және тізбектеп қарағанда, мұндай көзқарастардың неліктен қолдау табатынын түсіндіретін тұжырым пайда болады.
Дартмут колледжінің қамқоршылары Вудвордқа қарсы, 1819
1816 жылы Нью-Гэмпшир штатының заң шығарушы органы жеке меншік Дартмут колледжін мемлекеттік университет ретінде қайта құруға бағытталған заң қабылдады, оның қамқорлар кеңесі губернатор тағайындайтын еді. Кеңес бұл заңның конституциялықтығына күдік тудырып, сотқа шағым түсірді. Шағымда колледждің келісімшарт жасау құқығы бар екені және үкіметтің осы келісімшартты өзгертуіне рұқсат етілмейтіні айтылды. Бас судья Джон Маршалл көпшілік пікірін жариялап, келісімшарт жасау құқығы мемлекет пен оның азаматтары емес, жеке меншік иелері арасында туындайтынын растады. Бұл АҚШ тарихындағы корпоративтік ұйымдар мен оларға берілетін қорғау туралы түбіртек сұрақтарды көтерген алғашқы сот ісі болды; сондай-ақ, бұл корпорацияларға «жеке құқықтарды» таратудағы прецеденттік сот шешіміне айналды.
Санта-Клара округі v. Оңтүстік Тынық мұхит темір жолы, 1886
Темір жол – елдің физикалық және коммерциялық ландшафтын күрт өзгерткен, көп жылдық, қымбат жоба болды. Көптеген жаңа технологиялық жетістіктер сияқты, кең қамтуға ие болғандықтан, осы технологиялар мен олардың дамуына жағдай жасаған бизнестердің реттеу және салық салу саласындағы заңдарға қалай бағынуы туралы пікір келіспеушіліктер туындайды. 1886 жылы Санта-Клара округі мен Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы арасында салық дауы туындады. Темір жол компаниясы салық кодексінің өздерінің кейбір мүліктері мен активтеріне қате қолданылғанын мәлімдеді. Сот істі қарап шешкенде, үкіметтің жеке тұлғаларға қолданатын салық салу тәртібін корпорацияларға да қолдануы керек деген бірауызды шешім шығарылды. Бұл істе тікелей айтылмаса да, 14-ші түзетуге сәйкес корпорацияларға тең қорғау құқығы берілгені түсіндірілді.
Лиггет Лиге қарсы, 1933 жыл
Темір жол корпорацияларының көмегімен 19 ғасырдың соңынан 20 ғасырдың басына дейін өркендеген экономика 1929 жылы күрт тоқтап қалды. Кейіннен Ұлы депрессия деп белгілі болған оқиға, корпорациялар мен қарапайым жұмысшының арасындағы қайшылықты көрініс беретін көзқарас қалыптастыруға көмектесті. Франклин Д. Рузвельттің сайлануы – елдегі көптеген халықшылдық сезімдердің көрінісі болды. 1933 жылы Флорида штатындағы сотқа тағы да салық салу мәселесі бойынша дау түсті. "Лиггет Лиге қарсы" ісінде сот корпоративтік салық болуы мүмкін деген шешім шығарды, яғни бизнес құрылымы салық заңнамасын жасайтын үкіметтер үшін әділ айырмашылық критерийі болып табылады деді. Бұл – АҚШ тарихындағы ерекше кезеңде қабылданған, корпорациялар сотта іздеген еркіндігінен айырған ерекше шешім болды.
Бостонның бірінші ұлттық банкі v. Bellotti, 1978
1940 жылдан 1990 жылға дейін қаржылық қызметтер саласының жалпы ЖІӨ-дегі үлесі 300%-ға артты. Осы өсіммен бірге, осы саланың табысы да өсті. Банктер мен басқа да қаржы институттарының қолжетімді кірісі артып, олар оны саясатқа және мемлекеттік саясатқа ықпал ету үшін пайдалану жолдарын іздеді. Оған жауап ретінде Массачусетс штаты корпоративтік сыйлықтарды тек олардың саласына қатысты мәселелермен шектейтін заң қабылдады. Бостонның Бірінші Ұлттық банкі заңның конституциялық ережелерге қайшы екендігіне дау айтып, сотта жеңіске жетті. «Бостонның Бірінші Ұлттық банкі против Белотти» ісі компанияларға кез келген саяси мақсатта қаржылық құралдарды пайдалануға мүмкіндік берді.
Citizens United v. FEC, 2010 жыл
2010 жылы Уолл-стриттегі ашу-ыза мен кінәлау толқынында корпоративтік үлестер мәселесі тағы да сотқа түсті. Citizens United v. FEC ісінде сот ақшалай үлестер мен саяси сөз арасында ешқандай айырмашылық жоқ деді, және біз саяси сөзді, ол пара берумен тең болмаса, шектемейміз, сондықтан корпорациялар адамдар сияқты кез келген саяси мақсатқа шексіз сомада ақша беруге құқылы, тікелей сайлау кампаниясына бөлмеген жағдайда.
Құрылтайды тіркеу үшін қажетті қадамдар
Құрылтай актілері (оларды жарғы, құрылтай куәлігі немесе патент хаттары деп те атайды) корпорацияның мақсатын, оның негізгі жұмыс орнын және акциялардың саны мен түрін көрсете отырып, тиісті мемлекеттік кеңсеге тапсырылады. Тіркеу ақысы төленеді, ол әдетте 25 доллардан 1000 долларға дейін, штатқа байланысты. Корпоративтік атау әдетте үш бөліктен тұрады: «ерекше элемент», «сипаттамалық элемент» және заңды қосымша. Барлық корпорацияларда ерекше элемент болуы керек, ал көптеген юрисдикцияларда олардың аттарында заңды қосымша болуы міндетті. Кейбір корпорациялар сипаттамалық элементті қоспайды. «Tiger Computers, Inc.» атауында «Tiger» сөзі – ерекше элемент; «Computers» сөзі – сипаттамалық элемент; ал «Inc.» – заңды қосымша. Заңды қосымша оның іс жүзінде заңды корпорация екенін және тек бизнес тіркеуі немесе серіктестік емес екенін көрсетеді. Incorporated, limited және corporation немесе олардың тиісті аббревиатуралары (Inc., Ltd., Corp.) АҚШ-та қолданылатын заңды қосымшалар болып табылады. Әдетте, мемлекеттік органда тіркелуі тиіс корпоративтік жарғылар да бар. Жарғыда акционерлердің жылдық жиналысы қашан өткізілетіні, дауыс беруге кімнің құқығы бар екендігі және қосымша «арнайы» жиналыс қажет болған жағдайда акционерлерге қалай хабарланатыны сияқты маңызды әкімшілік ережелер қарастырылады.
Салық салу
Корпорациялар таза операциялық шығындарды тек соңғы екі жылға және алдағы 20 жылға дейін есепке ала алады.
Құрастырудан кейінгі есептілік
Корпорация акцияларын халыққа сатпаған жағдайда, корпоративтік іс-әрекетті жүргізу оңай. Көбінесе ол маңызды корпоративтік шешімдерді тіркеуді (мысалы, ақша қарызға алу немесе жылжымайтын мүлікті сатып алу) және жылдық жиналыс өткізуді қамтиды. Мұндай ресми талаптарды көбінесе жазбаша келісіммен алмастыруға болады және әдетте жеке кездесудің қажеті болмайды.
Біріккен Корольдікте құрылу
Ұлыбританияда компанияны тіркеу процесі әдетте компания құру деп аталады. Ұлыбритания компания құрудың ең жылдам елдерінің бірі болып табылады, онда толығымен электрондық үдеріс және ұлттық компаниялар тіркелімі – Companies House тарапынан өте жылдам қарау жүзеге асырылады. Companies House-тың қазіргі рекорды бойынша электрондық өтінішті тексеруге және тіркеу туралы куәлікті беруге бес минут уақыт кетеді.
Еуропа
Германия, Австрия және Швейцарияда GmbH ("Gesellschaft mit beschränkter Haftung", яғни "жауапкершілігі шектеулі кәсіпорын бірлестігі"), сондай-ақ AG ("Aktiengesellschaft", яғни "акциялары бар кәсіпорын бірлестігі") АҚШ-тағы корпорацияларға ең ұқсас субъектілер болып табылады. Біріккен Корольдікте, заңды компания атауының бір бөлігі ретінде белгіленуді қажет етпейтін шектеулі компанияны немесе корпорацияны қоспағанда, Ltd. (шешімді компания), CIC, CIO немесе plc (жария етілетін шектеулі компания) атаулары корпорацияларға (немесе Уэльстегі Уэльске баламалы) қолданылады. Франция, Швейцария, Бельгия және Люксембургте "SARL" (жауапкершілігі шектеулі компания), немесе SA (анонимді корпорация) немесе SAS (оңайлатылған анонимді акционерлік корпорация) терминдері қолданылады. Испания, Португалия, Румыния және Латын Америкасы акционерлік қоғамдар үшін SA (анонимді серіктестік) немесе шектеулі жауапкершілігі бар компаниялар үшін Ltda (шектеулі жауапкершілік) атауын қолданады. (Испанияда "Ltda" үшін SL, "Sociedad Limitada", ал Аргентинада "Sociedad de Responsabilidad Limitada" үшін SRL деп белгіленеді). Польшада барлық компаниялар түрлерін коммерциялық компаниялар кодексі реттейді. Польшадағы компаниялар екі топқа бөлінеді: корпорациялар мен серіктестіктер; корпорациялар жауапкершілікті шектеуді қамтамасыз етеді, ал серіктестіктер жауапкершілікті шектеуді қамтамасыз етпейді немесе таңдалған серіктестер үшін ғана шектеулерді қамтамасыз етеді. Корпорациялардың ең танымал екі түрі: SA (акционерлік қоғамға теңестірілген Spółka Akcyjna) және Sp. z o.o. (Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – жауапкершілігі шектеулі компанияға тең). Серіктестіктер арасында мыналар бар: Spółka jawna (sp. j.) – барлық серіктестер толық жауапкершілікте болатын серіктестік; Spółka komandytowa (Sp. K.) – кем дегенде бір серіктестің толық жауапкершілігі бар, ал екіншісі шектеулі жауапкершілігі бар серіктестік; және Spółka komandytowo akcyjna (Sp. K. A.) – кем дегенде бір серіктес толық жауапкершілікке ие болса, екіншісі жауапкершілікке тартылмайтын акционерлік қоғам. Дания мен Норвегия акционерлік қоғамдар үшін A/S (Aktieselskab, Aksjeselskap) атауын қолданады, ал Швеция ұқсас AB (aktiebolag) атауын қолданады. Финляндияда Oy, Oyj акционерлік қоғамдар (Osakeyhtiö, julkinen) үшін, ал Ay (Avoin yhtiö) немесе Ky (Kommandiittiyhtiö) жеке кәсіпорындар үшін қолданылады. Италия "Srl" немесе "Società a Responsabilità Limitata" (жауапкершілігі шектеулі компания) және "SpA" немесе "Società Per Azioni" (акционерлік қоғам) деген сөздерді қолданады. Словакия мен Чехия s. r. o. ("жауапкершілігі шектеулі компания" деген мағынада) және a. s. ("акциялармен компания" деген мағынада) қолданады. Латвияда корпорацияның ең көп қолданылатын атауы "S. I. A." ("жауапкершілігі шектеулі компания" үшін), немесе "LLC", және "A/S" ("акционерлік қоғам" үшін), немесе "JSC". "S. I. A." және "A/S" корпорацияның атауынан бұрын қойылады. Литвада "UAB" ("жауапкершілігі шектеулі компания" үшін) және "AB" ("акционерлік қоғам" үшін) қолданылады, ал Латвияда сияқты олар корпорацияның атауынан бұрын пайда болады. Болгария, Сербия, Хорватия, Босния және Герцеговина, Черногория, Солтүстік Македония және Словения қолданады: "D. O. O." немесе "Д.О.О." (кириллицада) (серб және хорват: Društvo sa Ograničenom Odgovornošću / Друштво са Ограниченом Одговорношћу, македон: Друштво со ограничена одговорност). Бір ғана айырмашылық Болгарияда, онда ол кері: "ООД" (OOD) (болгарша: Дружество с ограничена отговорност, romanization: Druzhestvo s ogranichena otgovornost). Ол сондай-ақ Ltd. (UK) үшін де қолданылуы мүмкін. Албания "Sh. p. k" ("жауапкершілігі шектеулі компания" үшін), "Sh. a." ("анонимді серіктестік" деген мағынада) қолданады. Албания заңнамасына сәйкес, мүмкін болатын бизнес құрылымдары: Жалғыз меншік (жеке тұлға) – Бір жеке тұлғаның меншігіндегі және басқаратын, барлық бизнес борыштары мен міндеттемелері үшін жеке жауапты болатын бизнес. Шекті жауапкершілігі бар компания (ШК) – корпорацияның шектеулі жауапкершілігі бар ерекшеліктерін және серіктестіктің салық тиімділігі мен операциялық икемділігін қамтамасыз ететін гибридті құқықтық құрылым. Корпорация – акционерлерге тиесілі заңды тұлға. Коммерциялық емес – пайда табу негізгі міндеті емес, қоғамдық немесе жеке мүддедегі қызметпен айналысатын ұйым. Кейбір коммерциялық емес ұйымдар федералды салықтан босатылады. Нидерландыда N. V. (Naamloze Vennootschap) және B. V. (Besloten Vennootschap met beperkte aansprakelijkheid) қолданылады. Бельгияда NV және Bvba (немесе BV, жаңа Бельгиялық компаниялар және қауымдастықтар кодексі) қысқартулары ұқсас субъектілер үшін қолданылады.
Albania uses "Sh. p. k" for "limited liability company", "Sh. a." , meaning "anonymous partnership", for stock corporations. Pursuant to the Albanian legislation, the possible business structures are:
Sole proprietorship (person fizik) – A business owned and managed by one individual who is personally liable for all business debts and obligations. Limited liability company (LLC) – A hybrid legal structure that provides the limited liability features of a corporation and the tax efficiencies and operational flexibility of a partnership. Corporation – A legal entity owned by shareholders. Non profit – An organization engaged in activities of public or private interest where making a profit is not a primary mission. Some non profits are exempt from federal taxes. In the Netherlands, N. V. (Naamloze Vennootschap) and B. V. (Besloten Vennootschap met beperkte aansprakelijkheid) are used. In Belgium, the abbreviations NV and Bvba (or BV, resulting the new Belgian Code of Companies and Associations) are used for similar types of entity.
Азия
Үндістанда Pvt Ltd термині жеке компания үшін қолданылады, ол АҚШ-тағы ЖШС-ке ұқсас ұйым. Ltd ашық тіркелген компаниялар үшін (листингтелген компанияның акциялары қор нарығында саудаланады) немесе АҚШ-тағы корпорацияға ұқсас қоғам үшін қолданылады. Индонезияда "PT" термині қолданылады, яғни "жеке меншік" деген мағынаны білдіреді, бұл АҚШ-тағы тіркелген ұйыммен тең. Бұл заңды атау корпорация атауының алдында көрсетіледі. Егер акциялар қор биржасында сауда-саттық үшін ашық тіркелген болса, ол Tbk деп аталады және корпорация атауынан кейін қоса беріледі. Қытайда WFOE (немесе WOFE) толықтай шетелдік меншіктегі кәсіпорынды (WFOE) білдіреді. Бұл Қытайда компания құруға ниеттенген шетелдік инвесторлар үшін ең танымал бизнес-құрылым түрі; ол жауапкершілігі шектеулі компания болып табылады. Малайзия Sdn. Bhd. қолданады, яғни "жеке меншік лимитті" білдіреді, бұл АҚШ-тағы тіркелген ұйымға тең. Сингапур Pte. Ltd. қолданады, яғни "private limited" дегенді білдіреді, бұл АҚШ-тағы заңды тұлғаға тең. Дубай шектеулі жауапкершілігі бар компанияны білдіру үшін "LLC" қолданады. Тіркелген компаниялар мемлекеттік акционерлік қоғамды білдіру үшін "PJSC" қолданады. Түркияда екі түрдегі компания бар: Акционерлік қоғам (АҚ) және жауапкершілігі шектеулі қоғам (ЖШҚ). Түркия заңына сәйкес АҚ-ның 100% шетелдік меншігіне заңды түрде рұқсат етіледі. Түркияға ешқашан бармаған шетелдік өкілеттік арқылы түрік АҚ-ның акционері бола алады. Ltd. Şti. (Limited Şirketi дегенді білдіреді) жауапкершілігі шектеулі компанияларды білдіретін кең таралған нысан. Филиппинде "Corporation" және "Incorporated" (Inc.) терминдері қолданылады, бұл АҚШ-тағы корпорацияға ұқсас ұйым.
Канада
Канадада корпорация құру процесі федералдық немесе провинциялық деңгейде жүзеге асырылуы мүмкін. Федералды үкіметпен тіркелген компаниялар, әдетте, қызмет етуді жоспарлаған провинциясында қосымша провинциялық тіркеуден өтуі керек. Сол сияқты, провинциялық корпорация да, егер олардың өз провинциясынан тыс жерде кеңселері болса, қосымша провинциялық тіркеуден өтуі қажет болуы мүмкін. Қазақстандағы корпорациялар өздерінің атауында Corp., Corporation, Inc., Incorporated, Incorporée, Limited, Limitée, Ltd., Ltée, Société par actions de régime fédéral және S.A.R.F. сияқты атауларды қолдана алады, бірақ бұл провинциядан провинцияға өзгеше болуы мүмкін. Канадада екі үкіметтік құрылым жұмыс істейтінін ескеріңіз. Квебек провинциясында француз жүйесі басым, ал қалған 9 провинцияда/территорияда ағылшын жүйесі қолданылады.