Кіріспе
Нельсон Смок Риддл-младший (1 маусым 1921 – 6 қазан 1985) – американдық аранжировщик, композитор, топ жетекшісі және оркестрлеуші, оның мансабы 1940-жылдардың соңынан 1980-жылдардың ортасына дейін созылды. Ол Capitol Records-та Фрэнк Синатра, Элла Фицджеральд, Нат Кинг Коул, Джуди Гарланд, Дин Мартин, Пегги Ли, Джонни Матис, Розмари Клуни және Кили Смит сияқты көптеген әншілермен жұмыс істеді. Ол көптеген фильмдер мен телешоулар үшін музыка жазды және аранжировка жасады, соның нәтижесінде «Оскар» сыйлығы мен үш «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 1980-жылдары Линда Ронштадтпен бірлескен үш платиналық альбомы арқылы коммерциялық және сыншылардың жоғары бағасын алды.
Nelson Smock Riddle Jr. (June 1, 1921 – October 6, 1985) was an American arranger, composer, bandleader and orchestrator whose career stretched from the late 1940s to the mid 1980s. He worked with many vocalists at Capitol Records, including Frank Sinatra, Ella Fitzgerald, Nat King Cole, Judy Garland, Dean Martin, Peggy Lee, Johnny Mathis, Rosemary Clooney and Keely Smith. He scored and arranged music for many films and television shows, earning an Academy Award and three Grammy Awards. He found commercial and critical success with a new generation in the 1980s, in a trio of Platinum albums with Linda Ronstadt.
Капитолий жылдары
1950 жылы Риддлді композитор Лес Бакстер Нат Кинг Коулмен бірге жазу сеансы үшін аранжировка жазуға шақырды; бұл Риддлдің Capitol Records-пен алғашқы байланыстарының бірі болды. Риддл аранжировкалаған "Мона Лиза" әні Коулдің мансабындағы ең көп сатылатын әнге айналғанымен, еңбектің құрметі Бакстерге тиесілі болды. Бірақ Коул аранжировка авторының кім екенін білген соң, ол Риддлдің жұмысын басқа сессиялар үшін іздеді, осылайша Capitol Records-те екеуінің мансабын дамытқан жемісті серіктестік басталды. Сол жылы Риддл үлкен джаз тобының музыканты (және Pied Piper Кларк Йокумның інісі) Верн Йокуммен (туған Джордж Вернон Йокум) достық қарым-қатынас орнатты. Верн Capitol Records-те Франк Синатра және басқа да әртістерге музыка дайындауға көшті. Верн Риддлдің келесі тридцать жыл бойы көшірмеші және кітапханашы ретінде "оң қолына" айналды. 1953 жылы Capitol Records басшылары Риддлді Франк Синатра үшін аранжировка жасауға ең лайықты деп санады. Алайда Синатра оған қарсылық көрсетіп, Columbia Records-тағы ұзақ жылдар бойы серіктес болған Аксель Стордалмен қалуды жөн көрді. Стордалмен жасалған алғашқы бірнеше Capitol жазбаларының сәттілігі көңіл көншітпеген соң, Синатра ақыры келісім берді және Риддл 1953 жылдың 30 сәуірінде Синатра үшін алғашқы сессияны ұйымдастыруға шақырылды. Риддл Синатраның барабаншысы/перкуссияшысы Ирвинг Коттлер (Нат Кинг Коулдың "Мона Лиза" әнінде ойнаған) басқаратын ритм секциясын пайдаланды. Риддл мен Синатраның серіктестігінің алғашқы жемісі "I've Got the World on a String" әні хитке айналып, әншінің төмендеп бара жатқан мансабын қайта жандандырғаны үшін жиі мақталады. Риддлдің өзіне ең ұнайтын нұсқасы – Синатраның балладалық альбомы, оның ең сәтті жазбаларының бірі – "Only the Lonely". Келесі он жыл бойы Риддл Синатра мен Коул үшін аранжировка жасауды жалғастырды, сондай-ақ Capitol Records-тың Кейт Смит, Джуди Гарланд, Дин Мартин, Кили Смит, Сью Рейни және Эд Таунсенд сияқты әртістеріне көмектесті. Ол сонымен қатар Capitol-да 45 RPM сингл және LP альбом форматында шығарылған жеке инструменталды дискілерін жазуға уақыт тапты. Риддлдің ең сәтті әні – 1955 жылдың қарашасында жарық көрген "Lisbon Antigua", ол 1956 жылы төрт апта бойы №1 орында тұрды. Риддлдің ең танымал LP-лері – "Hey Let Yourself Go" (1957) және "C'mon Get Happy" (1958), екеуі де Billboard чарттарында құрметті жиырмалық орынға ие болды. 1959 жылы ол 1958 жылы алғаш рет жазылған және шығарылған ең үздік музыкалық композиция үшін Грэмми сыйлығын жеңіп алды (5 минуттан астам), ол бұрынғы тобының мүшесі Бадди ДеФранко үшін жазылған "Cross Country Suite" болды. Capitol Records-та жұмыс істеген кезде Риддл фильмдерге музыка жазудағы табысты мансабын жалғастырды, ең әйгілісі – MGM-нің Конрад Салинджермен бірлескен жұмысы, Бинг Кросби мен Синатраның "Жоғары қоғам" (1956) фильміндегі алғашқы дуэті және Джордж Сиднидің Columbia Pictures үшін түсірген "Пал Джой" фильмінің 1957 жылғы нұсқасы.
Кейінгі жылдар
1957 жылы Риддл мен оның оркестрі 30 минуттық “The Rosemary Clooney Show” бағдарламасында өнер көрсетті. 1962 жылы Риддл Элла Фицджеральд үшін екі альбомды оркестрледі: “Элла Нельсонмен жарқырап” және “Элла Нельсонмен нәзікпен”, бұл олардың 1959 жылғы “Элла Фицджеральд Джордж пен Айра Гершвин әндерін орындайды” альбомынан бергі алғашқы бірлескен жұмысы болды. 1960-шы жылдардың ортасында Фицджеральд пен Риддл Джером Кернге (“Элла Фицджеральд Джером Керн әндерін орындайды”) және Джонни Мерсерге (“Элла Фицджеральд Джонни Мерсер әндерін орындайды”) арналған Элланың соңғы Әндер кітабында бірлесіп жұмыс істеді. 1963 жылы Риддл Синатраның жаңадан құрылған Reprise Records лейбліне қосылды, оның музыкалық жетекшісі Моррис Столофф болды. 1964 жылы Риддл бразилиялық музыканың ұлы шеберлерінің бірі және босса-нова қозғалысының негізін қалаушылардың бірі саналатын Том Жобиммен серіктестік құрды. “Антонио Карлос Жобимнің ғажайып әлемі” атты альбом 1965 жылы жарық көрді. 1966 жылы Риддл Адам Уэсттің басты рөлде ойнаған “Бэтмен” телесериалының музыкасын жасау үшін телепродюсер Уильям Дозиердің шақыруын қабылдады. (Нил Хефти “Бэтмен” тақырыптық әнін жазған және бастапқыда серияға шақырылған, бірақ қолжетімді болмады.) Риддл “Бэтменнің” алғашқы екі маусымын (Уоррен Баркердің екі эпизодынан басқа) және кинотеатрларда көрсетілген “Бэтмен: Фильмді” жасады. Билли Мэй үшінші маусымның музыкасын жазды. Риддлдің “Бэтмен” фильміндегі музыкасының қайта жазылған нұсқалары бір LP саундтрек және 45 RPM сингл түрінде шығарылды. Говард Хоукстың Джон Уэйннің “Эль Дорадо” фильмінің саундтрегінде Риддлдің мыс құбырларын жиі пайдалануының арқасында “Бэтмендік” үн болды. Риддл 1967-1969 жылдар аралығында “The Smothers Brothers Comedy Hour” бағдарламасының 16 эпизодының музыкалық директоры болды. Риддлдің 1960-шы жылдардағы теледидардағы жұмысына оның хит-модель әні және “Route 66”, “The Untouchables” және “The Rogues” бағдарламаларына жазылған қосымша музыка кірді. Оның 60-шы жылдардағы фильмдеріндегі жұмысына “Кыс үйіргі” фильмдерінің музыкасы, “Робин және 7 капот” және “Океанның 11” фильмдері кірді. 1969 жылы ол әнші емес үштік – Ли Марвин, Клинт Иствуд және Жан Себергтің қатысуымен түсірілген “Бейнелі вагоныңызды бояңыз” фильмінің музыкасын ұйымдастырды және дирижерлік етті. 1960-шы жылдардың екінші жартысында Риддл мен Франк Синатра арасындағы серіктестік азайды, өйткені Синатра өзінің альбомдық жобалары үшін Дон Костаға, Билли Мэйге және басқа да аранжировщиктерге көбірек жүгіне бастады. Риддл 1970-шы жылдардың соңына дейін Синатра үшін әртүрлі аранжировкалар жазса да, 1966 жылы шыққан “Strangers In The Night” альбомы жұптың бірге аяқтаған соңғы толық альбомы болды. Риддлдің әндерін жинақтау мақсаты – Эрни Фрименнің режімін орындаған Синатраның бірінші хит-синглінің табысын кеңейту болды. Нельсон Риддл “The 101 Strings” әнін 1970 жылы Лондонда жаздырды. Риддл 25 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет дискілеу келісімшартысыз қалды. “Liberty Records” компаниясымен келісімшарт аяқталғанына екі жыл болды. Сол жылы ол Лондонға ұшып барып, 101 Струнды оркестрмен альбом жазды. Жас продюсер Джек Дорси шығарған бұл ән “Marble Arch Records” лейблінде жарық көрді. Биограф Питер Дж. Левинсон Риддлдің қазіргі заманғы және классикалық аспаптарды біріктіруімен “өз тереңдігінен тыс” екенін айтып, жобаға салауатты баға берді. Альбом бірнеше рет қайта шығарылды “Alshire” лейблімен (соның ішінде “Нельсон Риддл Аранжировкалар мен 101 Стерндерді өткізеді” (1970); “Bridge Over Troubled Water” (1971); және “Swingin' Songs” (1972), “Bridge Over Troubled Water” әнінсіз) және “Vogue Records” лейблімен. 1970-ші жылдары Риддлдің кино және теледидардағы еңбектері 1974 жылғы “Ұлы Гэтсби” фильміне арналған музыканы қамтыды, ол бес номинациядан кейін алғашқы академиялық сыйлығын алды. 1973 жылы ол “Эмми” сыйлығын жеңіп алған “Джули Эндрюс сағаты” үшін музыкалық директор болып қызмет етті. Ол 1972 жылы “Emergency!” телесериалының негізгі әндерін жазды және 1975 жылғы “Кариб” телесериалы, сондай-ақ 1977 жылғы “Жетінші даңғыл” мини-сериалының музыкасын жазды. Нельсон Риддл оркестрі де 1970-ші жылдары көптеген концерттерде өнер көрсетті, олардың кейбіреулерін оның жақсы досы Томми Шепард басқарды және келісімшарт жасасты. 1977 жылы 14 наурызда Риддл Синатра үшін соңғы үш ретке келтірді. “Линда”, “Сладкая Лорейн” және “Барбара” әндері әйелдердің есімдері бар әндер альбомына арналған. Альбом ешқашан аяқталмады. “Sweet Lorraine” 1990 жылы жарық көрді, ал қалған екеуі 1995 жылы жарық көрген “The Complete Reprise Studio Recordings” жинағына енгізілді. 1978 жылы Риддл 50-ші Академия сыйлықтарының музыкалық директоры болды, бұл оның тапсырмасын орындаған жалғыз оқиға. 1979 жылдың желтоқсанында Риддл Синатраның 1980 жылғы “Trilogy” альбомы үшін “Something” әнін дирижерлік етіп, аранжировкалады. Ал 1981 жылы ол Синатраның “She Shot Me Down” альбомы үшін “The Gal That Got Away” және “It Never Entered My Mind” әндерінің попуриін де аранжировкалады және дирижерлік етті, бұл Франк үшін оның соңғы жұмысы болды. 1982 жылы Риддл соңғы рет Элла Фицджеральдпен жұмыс істеді, оның соңғы оркестрлік “Pablo” альбомы “The Best Is Yet to Come” альбомында. Риддл “Newhart” бағдарламасы үшін көптеген қосымша музыка жазды, ал бағдарламаның 71-ші эпизоды оның естелігіне арналды.
Карьерасының жанданыуы
1982 жылдың көктемінде Линда Ронстадт, оның менеджері және продюсері Питер Ашер арқылы, Риддлге телефон шалып, «Пираты Пензанс» фильмінде ойнағаннан бері ойлап жүрген джаз стандарттары альбомына аранжировкалар жасауды ұсынды. Екі тараптың келісімі нәтижесінде үш альбомдық келісімшарт жасалды, оның ішінде Риддлдің мансабындағы соңғы аранжировкалар кірді. Соған қоса, ол 1985 жылдың сәуір айында өзінің ескі досы, опера әншісі Кири Те Канава үшін он екі Ұлы американдық ән кітабынан стандарттар альбомын аранжировкалап, дирижерлік етті. Бұл оның қазан айындағы қайтысынан алты ай бұрын болды. Ронстадт Риддлге алғаш жүгінгенде, оның өзінің музыкасын біліп-білмейтініне көзі жетпегенін айтады. Ол оның есімін білгенімен, рок-н-роллды жақтырмаған. Алайда, оның қызы Линда Ронстадттың жанкүйері болғандықтан, әкесіне: «Уайымдама, әке. Оның төлемдері кешікпейді» деген кеңес берген. Риддл Ронстадттың дәстүрлі поп-музыка туралы көбірек білуге деген ниетін білген соң, онымен бірге жазуға келісіп, толық альбомды немесе ештеңені жасамауға талап қойды. Ол Ронстадтқа бір кезде Пол Маккартниден ұсыныс алғанын, бірақ оның альбомының бірі үшін аранжировка жасаудан бас тартқанын түсіндірді: «Мен мұны істей алмаймын. Мұндай нәрсені басқа әндердің арасына қоюға болмайды. Көңіл күй келіп, бірден өзгереді. Бұл жаман жақтауға салынған сурет сияқты». Риддл бастапқыда Ронстадттың жобасына күмәнданып қарады, бірақ ол келіскеннен кейін, оның мансабы бірден жақсарды. Оның «лифт музыкасын» орындауы, оның сөзімен айтқанда, жас көрермендерге үлкен жаңалық болды. Elektra компаниясының президенті Джо Смит альбомдардың рок тыңдаушыларын қанағаттандырмауынан қорқып, алаңдады. Үш альбомның барлығы жеті миллионнан астам дана сатылып, Риддл өмірінің соңғы үш жылында жас аудиторияға қайта оралды. Линда Ронстадттың «What's New» (1983) және «Lush Life» (1984) альбомдарына жасаған аранжировкалары үшін Риддл екінші және үшінші «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 1985 жылдың 19 қаңтарында Риддл Рональд Рейганның екінші инаугурациясына бір күн бұрын ұлттық теледидардан көрсетілген 50-ші президенттік гала-кеште дирижерлік етті. Бағдарламаны Фрэнк Синатра жүргізіп, «Fly Me to the Moon» және «One for My Baby (and One More for the Road)» әндерін орындады (Михаил Барышниковтың жеке биімен сүйемелденді). Ронстадтпен жұмыс істеу Риддлдің мансабын өмірінің соңғы үш жылында жаңаша бағытқа бұрды. «What's New» альбомы – рок әншісінің Ұлы американдық ән кітабын жаңартудағы коммерциялық сәттілікке жеткен алғашқы альбомы. 1968 жылы Риддл әйелі Дориннен ажырасып, 1970 жылы ажырысу ресми түрде болды. Бірнеше айдан кейін ол сол кездегі хатшысы Наоми Тененхольцке үйленді және өмірінің соңына дейін онымен бірге болды. Риддлдің үлкен ұлы Нельсон кіші Лондонда тұрады және британдық актриса Паула Уилкоксқа үйленген. Риддлдің үлкен қызы Розмари Нельсон Риддл қорының мүшекемесі болып табылады. Риддл Phi Mu Alpha Sinfonia ұлттық музыкалық ерлер бауырластығының мүшесі болды. 1982 жылы WNEW радиосында Джонатан Шварцпен берген сұхбатында Риддл Билл Руссоның Стен Кенттонның «23 Degrees North, 82 Degrees West» әнін өзінің тромбонмен жасаған ерекше дыбысталуына шабыттандырғанын айтты. 1985 жылы Риддл Лос-Анджелестегі Cedars Sinai медициналық орталығында 64 жасында жүрек және бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болды, бұл бес жыл бұрын диагноз қойылған цирроздың салдарынан туындады. Оның күлі Голливудтағы Голливуд мәңгілік зиратындағы Дэвид мавзолейінің залына қойылды.
Мұра
Риддлдің қайтысынан кейін, оның Ронштадттың "For Sentimental Reasons" альбомы үшін жасаған соңғы үш аранжировкасын Терри Вудсон жүргізді; альбом 1986 жылы шықты. 1986 жылдың ақпан айында Риддлдің кіші ұлы Кристофер, өзі де шебер бас тромбонист, әкесінің оркестрін басқарды. 1998 жылы Риддлдің екінші әйелі Наоми қайтыс болғаннан кейін, Бел-Эйрдегі Риддл үйін сатудан түскен түсім Аризона университетінде Нельсон Риддл атындағы профессорлық қызмет пен кітапхананы құруға жұмсалды, ол 2001 жылы ресми түрде ашылды. Ашылуға Риддлдің туындыларынан гала-концерт арналды, онда Ронштадт арнайы қонақ ретінде өнер көрсетті. 2000 жылы Эрих Кунцель мен Цинциннати Попс Теларк рекордс лейблында "Route 66: That Nelson Riddle Sound" атты Нельсон Риддлге арналған құрмет альбомын шығарды. Альбом Нельсон Риддл мұрағаты ұсынған түпнұсқа аранжировкалардың кеңейтілген оркестрлік нұсқаларын көрсетті және көп арналы SACD форматында шыққан алғашқы альбомдардың бірі болған, заманауи сандық жазбада ұсынылды.