Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Албаниядағы көлік жүйесінің шолуы
Overview of the transport in Albania
Албаниядағы көлік жүйесіне негізінен Албания Инфрақұрылым министрлігінің бақылауындағы құрлық, су және әуе көлігі түрлері кіреді. Елдегі көлік жүйесін дамыту және жақсарту Албания үкіметінің ең маңызды басымдықтарының бірі болып табылады. Соңғы жылдары, әсіресе елде коммунизм құлағаннан кейін, көлік жүйесінде маңызды өзгерістер, айтарлықтай өсім мен кеңейу байқалды. Жол инфрақұрылымын, қалалық көлікті және әуе қатынастарын жақсарту көлік саласында үлкен прогреске әкелді. Бұл жаңартулар Албания экономикасын қолдауда маңызды рөл атқарды, соңғы он жылда Албания экономикасы құрылыс саласына едәуір тәуелді болды.
Transport in Albania consists of transport by land, water and air, which are predominantly under the supervision of the Ministry of Infrastructure of Albania. The development and improvement of the transport in the country remains among the most important priorities of the Government of Albania. It has experienced significant changes and major growth and expansion in recent years, especially after the fall of communism in the country. Improvements to the road infrastructure, urban transport, and air travel have all led to a vast improvement in transportation. These upgrades have played a key role in supporting Albania's economy, which in the past decade has come to rely heavily on the construction industry.
Тарих
Көне заманнан бері қазіргі Албания аумағы Адриатиканы Византиямен (кейін Константинопольмен) байланыстырған Римнің Виа Эгнатиясы сияқты маңызды керуен жолдарының тоғысқан жері болды. 1930 жылдары Италияның фашистік режимі Муссолини Албанияда жол құрылысы жобасын жүзеге асырды, бірақ сол кезде автокөліктің қозғалысы шектеулі болды. Алғашқы үш онжылдықта Албанияның жолдарының жалпы ұзындығы екі еседен асты. 1980 жылдары елдің шалғайдағы таулы аймақтарының барлығы астанасы Тиранамен және Адриатика мен Ион теңізіндегі порттармен, топырақ немесе асфальтталған жолдар арқылы байланысты. 1947 жылдан кейін маңызды инфрақұрылымдық жоба – елдегі теміржол желісін салу болды, себебі Албания Еуропада стандартты теміржол қызметі жоқ жалғыз ел саналды. 1987 жылға қарай 677 шақырым теміржол салынды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін алғаш рет негізгі қалалық және өнеркәсіптік орталықтарды байланыстырды. 1990 жылға дейін пойыз тасымалы қоғамдық көліктің басты түрі болды. Коммунизм құлағаннан кейін желі назардан тыс қалды, ол тұрақсыз жағдайда, ескі вагонмен пайдаланылды. Жергілікті жолдарды жөндеуге арналған мемлекеттік қаржыландыру 1991 жылы тоқтатылды, ал қосалқы бөлшектердің жетіспеуі салдарынан жөндеу машиналарын бұзуы кейбір шалғай аймақтарға жолдың жабылу қаупін тудырды. 1990 жылдың шілде айында грек құрылыс компаниялары тобы Албания үкіметімен елдің оңтүстік бөлігінде, Албания-Грекия шекарасынан Дуррес қаласына дейін 200 шақырымдық жол салу туралы хаттамаға қол қойды. Жобаны төрт жылда аяқтау және 500 миллион АҚШ доллары жұмсау жоспарланған. Албанияның жолдарының сапасы нашар болғанына қарамастан, елдегі жүктің көп бөлігі 15 мыңға жуық жүк көлігімен тасымалданды. Ресми мәліметтерге сәйкес, 1987 жылы Албанияның автомобиль жолдары елдің жалпы жүк көлемінің 66 пайызын тасымалдады. 1991 жылға дейін Албаниядағы автомобильдердің саны 5 мыңнан 7 мыңға дейін болды. 1991 жылы Албания үкіметі жеке көлікке ондаған жылдар бойы салынған тыйымды алып тастады. Осының нәтижесінде ай сайын шамамен 1500 көлік импортталды. Елордадағы қозғалыс тығырық болмады, бірақ жеке көліктердің санының артуын реттеу үшін светофорлар және басқа да бақылау құрылғылары қажет болды. Албаниялық кәсіпкерлер қолданылған грек автобустарын импорттап, коммунистік кезеңде болмаған немесе нашар қызмет көрсетілген қалааралық маршруттарда жолаушыларды тасымалдауды бастады. Халықтың көптеген неміс автомобильдеріне ие екені белгілі. Әсіресе, Mercedes-Benz автомобильдері мәртебелі символ ретінде ғана емес, сонымен қатар халықтың жартысы тұратын ауылдық жолдардағы сенімділігі мен қолданылған көліктердің төмен бағасы үшін кеңінен танымал. Mercedes-Benz автомобильдері Энвер Ходжаға тиесілі болған және оның шенеуніктердің сүйікті көлігі болған, бұл брендке жеке көліктерге рұқсат берілмес бұрын нығайып тұруға мүмкіндік берді. Елордадағы көлік саны 300 мыңнан асып кеткендіктен, ауаның ластануы маңызды мәселеге айналды. Бұл көбінесе 1990 және 2000 жылдардың басындағы дизельдік автомобильдер, ал Албанияда қолданылатын отынның құрамындағы күкірт пен қорғасынның мөлшері Еуроодаққа қарағанда жоғары деп есептеледі. Албания, мүмкін, АҚШ-тан және сол жақтан қозғалысы бар елдерден (мысалы, Ұлыбританиядан) импортталған көліктерді, шетелде тұратын экспаттар енгізген өзгерістерсіз көруге болатын Еуропадағы сирек елдердің бірі.
Since antiquity, the area of modern Albania served as a crossroad of important caravan routes such as the Roman Via Egnatia linking the Adriatic with Byzantium (later Constantinople). The Italian fascist regime of Mussolini carried out a project of road constructions in Albania in the 1930s, yet auto mobility was limited at the time. The total length of Albania's roads more than doubled in the first three decades after World War II, and by the 1980s almost all of the country's remote mountain areas were connected, either by dirt or paved roads, with the capital city of Tirana, and ports on the Adriatic and Ionian Sea. After 1947, a significant infrastructure undertaking was the construction of the country's rail network as Albania was considered the only country in Europe not to have standard rail service. By 1987, 677 km of railway were constructed in total linking the main urban and industrial centers for the first time since the end of World War II. Train transport was the main public transportation method until 1990. After the collapse of Communism, the network fell into disregard, operating with second hand carriages in a constant precarious state. Central government funding of local road maintenance effectively ended in 1991, and the breakdown of repair vehicles because of a lack of spare parts threatened to close access to some remote areas. A group of Greek construction companies signed a protocol with the Albanian government in July 1990 to build a 200 kilometer road across the southern part of the country, extending from the Albanian Greek border to Durrës. The project was scheduled to last four years and cost US$500 million. Despite the poor quality of Albania's roads, most of the country's freight was conveyed over them in a fleet of about 15,000 trucks. According to official figures, in 1987 Albania's roadways carried about 66 percent of the country's total freight tonnage. Up until 1991, the total number of cars in Albania was between 5000 and 7000. In 1991, the Albanian government lifted the decades old ban on private vehicle ownership. As a result, car imports numbered about 1,500 per month. Traffic in the capital remained light, but traffic lights and other control devices were urgently needed to deal with the multiplying number of privately owned cars. Albanian entrepreneurs also imported used Greek buses and started carrying passengers on intercity routes that did not exist or had been poorly serviced during the communist era. The population is known for owning a large fleet of German cars. In particular, Mercedes Benz vehicles are widely preferred not only for their status symbol, but also for their durability on rural roads where half of the population resides, and the cheap price for buying used ones. Mercedes Benz cars were owned by Enver Hoxha and reportedly favored by his officials, giving the brand a foothold even before private ownership of cars was legalized. Air pollution has become a pressing concern as the number of cars has increased to over 300,000 in the capital Tirana. These are mostly 1990s and early 2000s diesel cars, while it is widely believed that the fuel used in Albania contains larger amounts of sulfur and lead than in the European Union. Albania is probably one of the few countries in Europe where vehicles imported from the United States, and from left hand traffic jurisdictions (for example the United Kingdom) can be found on the streets without any modifications brought from expats living abroad.
Ауа
Елдің ең маңызды және ең үлкен халықаралық әуежайы – елдің астанасы Тиранадағы Тирана халықаралық әуежайы Нэнэ Тереза (TIA). 2015 жылы елдегі жолаушылардың жалпы саны 1 997 044 адамды, ал 2016 жылы 2 200 449 адамды құрады. 2017 жылдың қаңтар-қазан айларында әуежай 2 224 833 жолаушыға қызмет көрсетті және 1857 тонна жүк тасымалдады. 2005 жылы американдық-неміс консорциумына TIA және Албания әуе кеңістігіне 20 жылға концессия берілді. Әуежайдың едәуір жаңғыртылуына қарамастан, бағалар Еуропадағы ең жоғары деңгейде, себебі Албания әуе кеңістігіне монополия орнатылған және тасымалдаушыларды таңдау шектеулі. Осының салдарынан, бюджеттік авиакомпаниялар Албания нарығына кіруге ынтасыз, ал көрші елдер өздерінің негізгі және қосымша әуежайларынан әлдеқайда төмен баға ұсынады. Үкімет тарапынан қарқынды келісімдер жүргізілгеннен кейін, Албания үкіметі концессия мерзімін 5 жылға қысқартып, 2020 жылға дейін жеткізді, осы арқылы бюджеттік авиакомпаниялардың Албания нарығына кіруіне мүмкіндік ашылды, мысалы, 2017 жылы Wizz Air компаниясы Тирана мен Будапешт арасында рейстерді бастады. Hochtief AirPort Албаниядан халықаралық рейстерге монополиясын тоқтату туралы Албания үкіметімен келісімге келгеннен кейін TIA операцияларын China Everbright Limited компаниясына сатты.
The most important and biggest international airport of the country is the Tirana International Airport Nënë Tereza (TIA), in Tirana, the country's capital. The total number of passengers for the country was 1,997,044 in 2015 and 2,200,449 in 2016. From January to October 2017, the airport served 2,224,833 passengers and handled 1,857 tons of goods. In 2005, an American German consortium was granted a 20 year concession over TIA and Albanian airspace. Despite the considerable modernization of the airport, prices are among the highest in Europe because of the monopoly over Albanian airspace, and limited carrier choices. As a result, low cost carriers are discouraged from entering the Albanian market, while neighboring countries offer much lower prices from their primary and secondary airports. Following a period of intensive negotiations, the Albanian government managed to reduce the concession period by 5 years until 2020, thus opening up the possibility for low cost airlines to enter the Albanian market such as the starting of flights between Tirana and Budapest by Wizz Air in 2017. After reaching an agreement with the Albanian Government to end its monopoly on international flights from Albania, Hochtief AirPort sold the operation of TIA to China Everbright Limited,
Кукес әуежайы 2008 жылы ашылды, бұл Албаниядағы екінші азаматтық әуежай болды, бірақ содан бері пайдаланылмауда келеді. Әуежай албан компаниясымен сатып алынды және 2021 жылға қарай жұмыс істеуі жоспарлануда, Ұлыбританиядағы Кукес диаспорасына арналған бюджеттік рейстер ұсынылады және Албания Альпіне қақпа ретінде қызмет етеді. 2018 жылы Түрік әуе компаниялары, Албанияның азаматтық авиация басқармасы және бірнеше албан компанияларынан құралған консорциум елдің қазіргі елтаңбалы авиакомпаниясы Air Albania-ны құрды, содан кейін Стамбулға сынақ рейсі жасалды. 2019 жылдан бастап авиакомпания Италия және Түркияға бағыттар ұсынады. 2018 жылы Албания үкіметі Влоре халықаралық әуежайының құрылысы туралы хабарлады, ол Вхосе Нарте қорғалған аймағындағы Акерниге жақын орналасқан Албаниядағы үшінші азаматтық әуежай болады. 2019 жылы жаңа жоба таныстырылды, ол марина және агротуризм аймағының құрылысын қамтиды. Әуежайдың құрылыс жұмыстары 2021 жылы басталды және 2025 жылға дейін аяқталуы күтілуде.
Kukës Airport was opened in 2008, making this the second civilian airport in Albania but has since not been operational. The airport was bought by an Albanian company and is planned to become operational by 2021 offering low cost flights catered to the Kukes diaspora in the UK and serve as a gateway to the Albanian Alps. In 2018, Air Albania, the country's current flag carrier was formed by a consortium made up of Turkish Airlines, Albanian Civil Aviation Authority, and several Albanian companies with a test flight to Istanbul. As of 2019, the airline offers service to destinations in Italy and Turkey. In 2018, the Albanian government announced the construction of Vlorë International Airport, the third civilian airport in Albania near Akerni on the Vjose Narte Protected Area. In 2019, a new project was unveiled including the construction of a marina and agritourism area. The construction works on the ground for the airport started in 2021, and are expected to finish by 2025.
Автомобиль жолдары
Автомобиль жолының облыстық ұзындығы сипаттамасы Қалалар Дуррес, Тирана, Лежа, Кукес А1 – төрт қатарлы автомобиль жолы. Бұл автомобиль жолы Албаниядағы жалғыз ақылы автомобиль жолы болып табылады және оңтүстік-батыстағы Дуррес қаласындағы Адриатика теңізі жағалауын солтүстік-шығыстағы Морин қаласындағы Албания Альпімен байланыстырады. Ол Еуропалық E851 маршрутының, жоспарланған Адриатика-Иония автомобиль жолының және X Пан-Еуропалық дәлізінің бөлігі болып табылады. Fier, Vlorë Тирана, Эльбасан А2 – төрт қатарлы автомобиль жолы. Бұл автомобиль жолы солтүстіктегі Фиер қаласын оңтүстіктегі Влора қаласымен байланыстырады. Ол Адриатика-Иония автомобиль жолының бөлігі болады. Фиер, Влора Тирана, Эльбасан А3 – төрт қатарлы автомобиль жолы. Бұл автомобиль жолы солтүстік-батыстағы Тирана қаласын оңтүстік-шығыстағы Эльбасан қаласымен байланыстырады. Ол VIII Пан-Еуропалық дәлізінің бөлігі болады. Тирана, Эльбасан.
Motorway County Length Description Cities Durrës, Tirana, Lezhë, Kukës The A1 is a four traffic lane motorway spanning The motorway is the only toll motorway in Albania and connects the Albanian Adriatic Sea Coast at Durrës in the southwest with the Albanian Alps at Morinë in the northeast. It forms part of the European route E851, planned Adriatic–Ionian motorway, and Pan European Corridor X. Durrës, Laç, Lezhë, Rrëshen, Kukës Fier, Vlorë The A2 is a four traffic lane motorway, spanning The motorway connects Fier in the north and Vlorë in the south. It will form part of the Adriatic–Ionian motorway. Fier, Vlorë Tirana, Elbasan The A3 is a four traffic lane motorway, spanning The motorway connects Tirana in the northwest and Elbasan in the southeast. It will form part of the Pan European Corridor VIII. Tirana, Elbasan
Жылдам жолдар
Экспресс-жол облысы Ұзындығы Сипаттама Қалалар Дуррес, Лежа, Шкодер, Тирана SH 1 – экспресс-жол, экспресс-жол Черногорияны Шкодер, Лежа, Дуррес және Тирана облыстары арқылы астана Тиранаға жалғастырады. Қазіргі уақытта ол E762 және E851 Еуропалық бағыттарының бөлігі болып табылады және Адриатика-Иония тас жолының бір бөлігін құрайды. Фуше-Круя, Коплик, Лач, Лежа, Шкодер, Тирана Дуррес, Тирана SH 2 – экспресс-жол, экспресс-жол астана Тирананы Дуррес және Тирана облыстары арқылы Дуррес қаласына, екінші ірі қалаға жалғастырады. Қазіргі уақытта ол Еуропаның E762 бағытының бөлігі болып табылады. SH 3 – Грекияны Эльбасан, Корче және Тирана облыстары арқылы астана Тиранаға жалғастыратын экспресс-жол. Қазіргі уақытта ол E86 және E852 Еуропалық бағыттарының бөлігі болып табылады. Эльбасан, Корче, Либражд, Поградец, Тирана Дуррес, Фиер, Джирокастер, Тирана SH 4 – Эльбасан, Корче және Тирана облыстары арқылы Дурресті Грекияға жалғастыратын экспресс-жол. Қазіргі уақытта ол E853 Еуропалық бағытының бөлігі болып табылады және Адриатика-Иония тас жолының бір бөлігін құрайды. Дуррес, Фиер, Джирокастер, Лушня, Рогожина, Тепелене Эльбасан, Тирана SH 7 – Эльбасан мен Тирана облыстары арқылы Рогожинаны Эльбасанға жалғастыратын экспресс-жол. Қазіргі уақытта ол VIII Пан-Еуропалық дәлізінің бөлігі болып табылады. Эльбасан, Пекин, Рогожина Фиер, Влоре SH 8 – экспресс-жол. Фиер, Химара, Саранде, Влоре Эльбасан SH 9 – Кафе-Танеді Эльбасан облысы арқылы Солтүстік Македонияға жалғастыратын экспресс-жол. Қазіргі уақытта ол Еуропаның E852 бағытының бөлігі болып табылады. –
Expressway County Length Description Cities Durrës, Lezhë, Shkodër, Tirana The SH 1 is an expressway, spanning The expressway connects Montenegro across the counties of Shkodër, Lezhë, Durrës and Tirana to the capital of Tirana. It is currently part of the European routes E762 and E851 and will form part of the Adriatic–Ionian motorway. Fushë Krujë, Koplik, Laç, Lezhë, Shkodër, Tirana Durrës, TiranaThe SH 2 is an expressway, spanning The expressway connects the capital Tirana across the counties of Durrës and Tirana to the second largest city of Durrës. It is currently part of the European route E762. Durrës, Tirana Elbasan, Korçë, TiranaThe SH 3 is an expressway, spanning The expressway connects Greece across the counties of Elbasan, Korçë, and Tirana to the capital Tirana. It is currently part of the European routes E86 and E852. Elbasan, Korçë, Librazhd, Pogradec, Tirana Durrës, Fier, Gjirokastër, Tirana The SH 4 is an expressway, spanning The expressway connects Durrës across the counties of Elbasan, Korçë, and Tirana to Greece. It is currently part of the European route E853 and will form part of the Adriatic–Ionian motorway. Durrës, Fier, Gjirokastër, Lushnjë, Rogozhina, Tepelenë Elbasan, Tirana The SH 7 is an expressway, spanning The expressway connects Rogozhina across the counties of Elbasan and Tirana to Elbasan. It is currently part of the Pan European Corridor VIII. Elbasan, Peqin, Rogozhina Fier, Vlorë The SH 8 is an expressway, spanning The expressway connects Fier across the counties of Fier, Vlorë to Sarandë. Fier, Himara, Sarandë, Vlorë Elbasan The SH 9 is an expressway, spanning The expressway connects Qafë Thanë across the county of Elbasan to North Macedonia. It is currently part of the European route E852. –
Албаниядағы велосипедпен жүру
Албанияда коммунизм құлағанға дейін көптеген адамдарда жеке көлік болған жоқ. 2014 жылы астана Тиранада велосипедпен жүру үлесі 3%-ға дейін күрт төмендеді, бірақ велосипедті қайта дамытуға бағытталған велосипед жалға беру бағдарламасы жұмыс істеп жатыр. Бүгінде Шкодер Албанияның велосипед астанасы болып табылады, 2016 жылы халықтың 30% велосипедпен жүреді.
Prior to the fall of communism in Albania, most people didn't have private cars. The capital Tirana had dropped dramatically to a 3% bicycle modeshare as of 2014, but has a bikeshare program working to revive bicycling. Today, Shkodër is the bicycle capital of Albania, with 30% of people biking as of 2016.