Кіріспе
Британдық автомобиль және велосипед өндірушісі 1890 жылдан бері британдық автомобильдер мен велосипедтерді өндіріп келді. Riley 1938 жылы Nuffield ұйымының құрамына енді және 1968 жылы British Leyland Motor Corporation компаниясымен біріктірілді. 1969 жылдың шілде айында British Leyland Riley өндірісін дереу тоқтату туралы хабарлады, алайда 1969 жыл Ұлыбританияның автомобиль өнеркәсібі үшін қиын жыл болды, сондықтан Riley қоймасындағы көптеген автомобильдер 1970 жылы тіркелген болуы мүмкін. Бүгінде Riley тауарлық белгісі BMW компаниясына тиесілі.
the British car manufacturer
was a British motorcar and bicycle manufacturer from 1890. Riley became part of the Nuffield Organization in 1938 and was merged into the British Leyland Motor Corporation in 1968. In July 1969 British Leyland announced the immediate end of Riley production, although 1969 was a difficult year for the UK automotive industry and many cars from Riley's inventory may have been first registered in 1970. Today, the Riley trademark is owned by BMW.
Райли велосипед компаниясы
Компанияның тарихы Ковентри қаласындағы (Англия) Бонник велосипед компаниясынан бастау алды. 1890 жылы, 19-ғасырдың соңында Ұлыбританияны шарлаған педальді велосипедтерге деген қызығушылықтың шағында, тоқыма өнеркәсібімен айналысқан Уильям Райли кіші бизнес сатып алып, 1896 жылы оған иелік ету үшін «Райли Цикл Компаниясы Лимитед» атты компанияны құрды. Кейіннен, велосипед бөлшектерін шығаратын Sturmey Archer компаниясы портфолиоға қосылды. Райлидің ортаңғы ұлы Перси сол жылы мектепті тастап, автомобильдермен айналыса бастады. Ол өзінің алғашқы көлігін 1898 жылы, 16 жасында жасады, бірақ әкесі келіспегендіктен, оны құпия түрде құрастырды. Көлік тұңғыш рет механикалық түрде басқарылатын кіріс клапанымен жабдықталды. 1899 жылы Перси Райли мотоциклдерді өндіруден төрт дөңгелекті квадрициклдің алғашқы прототипіне көшті. Перси Райлидің алғашқы «автомобилі» туралы көп мәлімет жоқ. Дегенмен, басқа қозғалтқыштар кіріс клапандарын ашу үшін поршеньнің төмен қозғалысының вакуумдық әсеріне тәуелді болған кезде, оның қозғалтқышында механикалық түрде басқарылатын цилиндр клапандары болғаны белгілі. Бұл бірнеше жылдан кейін Бенц компаниясы өздерінің механикалық кіріс клапаны процесін жасап, патенттеген кезде расталды, бірақ британдық компаниялардан авторлық төлем ала алмады. Соттар британдық автокөлік өндірушілері қолданған жүйе Персидің пионерлік жұмысына негізделгенін, ол Германиядағы ұқсас жетістіктерден бұрын болғанын мойындады. Сондай-ақ, инженер және жүргізуші Фредди Диксон қозғалтқыш пен шассиді жақсартуға көп үлес қосты, негізгі Райли дизайнын одан әрі дамытып, жарыс жолында сәттілікке қол жеткізді. Сериялық өндіріс үшін қозғалтқыш конфигурациясы 12 ат күші бар үлкен «4», алты цилиндрлі және тіпті V8 нұсқаларына дейін кеңейтілді, бұл туристік және спорттық автомобильдердің кең ассортиментін құруға мүмкіндік берді. Қозғалтқыштың сенімділігі мен ұзақ қызмет ету мерзімін Майк Хоторнның 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жарыстардағы сәттілігі көрсетті, әсіресе оның әкесінің «Спрайт» машинасы. Алайда, 1936 жылға қарай бизнес тым көп модельдерді және аздаған ортақ бөлшектерді шығарды, сонымен қатар Ковентридегі Jaguar компаниясының пайда болуы тікелей бәсекелес болды. Райли ағайындарының кәсіпорынның болашақ бағыты туралы пікір таласы күшейді. Виктор Райли Rolls Royce компаниясымен бәсекелесу үшін V8 седан мен лимузиндерді шығару мақсатымен жаңа сәнді Autovia компаниясын құрды. Керісінше, Перси сәнді нарыққа енуге қарсы болды, ал Riley Engine Company PR Motors деп аталды, ол қозғалтқыштар мен бөлшектерді көп көлемде жеткізуші болды. Райли компанияларының қалған бөлігі Нуффилд пен BMC құрамына енгенімен, PR Motors тәуелсіз қалды. Перси Райлидің 1941 жылы қайтыс болғаннан кейін оның компаниясы беріліс компоненттерін шығара бастады және бүгінгі күнге дейін PRM Newage Limited ретінде теңіз және автомобиль жолдарынан тыс көлік құралдарына арналған бөлшектерді шығаруда, ол Ковентридегі Альдерманс Гринде орналасқан. Персидің әйелі Нора көп жылдар бойы оның бизнесін басқарды және 1960 жылы Ұлыбританияның жыл бизнес әйелі атанды.
Нюфилд ұйымы
1937 жылы Райли серіктестіктерді іздеу үшін басқа өндірушілерге бұрылды. Дагенхэмдегі Briggs Motor Bodies компаниясымен арзан, жаппай сатылымға арналған седан үшін толық металл корпуспен жабдықтау туралы келісім шарт бұзылып, ондаған сатылмаған корпус зауытты толыстырды. 1934 жылы, ең табысты жылынан кейін, зауыттық жарыстардан бас тартты, бірақ ERA үшін қозғалтқыштарды жабдықтауды жалғастырды – бұл ERA негіз құрушысы Реймонд Мейс 1930-шы жылдардың ортасында жасаған, суперкомпрессорлы 6 цилиндрлі «Ақ Райли» негізіндегі voiturette (Формула 2) жарыс машинасы. Германияның Мюнхен қаласындағы BMW компаниясы өнімдік спектрін Англияға кеңейтуге қызығушылық танытты. Бірақ Райли ағайындары үлкен британдық компанияға көбірек қызығушылық танытып, Triumph Motor Company компаниясын, сондай-ақ Ковентриде орналасқан компанияны табиғи серіктес деп санады. 1938 жылдың ақпан айында барлық келіссөздер тоқтатылды. 24 ақпанда директорлар Riley (Coventry) Limited және Autovia компанияларын өз еркімен банкротқа салды. 10 наурызда Triumph басқармасы бірігу келіссөздері тоқтатылғанын хабарлады. 1938 жылдың 9 қыркүйегінде лорд Наффилд Riley Motors (Coventry) Limited компаниясының активтері мен иелік құқығын сатып алғаны және аяқталғаннан кейін Morris Motors Limited компаниясына меншік құқығын «компанияға айтарлықтай қаржылық пайда әкелетін шарттармен, осы арқылы оның қаржылық жағдайын нығайтады» деп жариялады. Виктор Райли бұл компанияның қызметін тоқтатуды білдірмейтінін айтты. 30 қыркүйекте Виктор Райли Riley (Coventry) Limited компаниясы таратылатынын мәлімдеді, бірақ таратудан түскен қаражат облигация иелеріне тиіс соманы төлеуге жеткіліксіз болып көрінеді. Наффилд бизнес үшін 143 000 фунт төледі және Riley Motors Limited деген жаңа компания құрылды. Алайда, Riley (Coventry) Limited компаниясын тарату туралы жарияланған ниетке қарамастан, салықтық себептермен, Виктор Райлидің басқаруымен, облигация иелерінің (жартылай төленген), кредиторлардың (жоқ) және бұрынғы акционерлердің (жоқ) қажетті келісімдерімен жалғасты. Наффилд меншіктігін Morris Motors Limited компаниясына 100 фунт стерлингке берді, мысалы Дональд Хили. «Magnificent Motoring» слоганымен сатылатын RM автомобильдері Riley құндылықтарын жол жүрісінде де, сыртқы түрінде де қайта бекітуі тиіс болды. Citroën Traction Avant-тан шабыттанған «торсиондық» алдыңғы тәуелсіз серпімділік және рульдік басқару дизайны нақты басқаруды қамтамасыз етті; олардың ағын сызықтары өте үйлесімді, соғысқа дейінгі «коучбульден» сәнділігін қазіргі заманғы ерекшеліктермен, мысалы алдыңғы крылоларға енгізілген фаралармен үйлестірді. RMC, үш орындық роудстер американдық нарыққа енудің сәтсіз әрекеті болды, ал RMD – төрт/бес орындық екі есікті кабриолет, оның да аз ғана саны жасалды. 1,5 литрлік RME және 2,5 литрлік RMF седан нұсқаларының кейінгі дамуы болды, олар елуінші жылдардың ортасына дейін өндірісте болды. Виктор Райли 1947 жылы Наффилдтің бұйрығымен қызметтен алынды. 1949 жылдың басында Ковентридегі зауыт Morris Motors компаниясының қозғалтқыштар бөлімінің кеңейтілген бөлігіне айналдырылды. Райли өндірісі Абингдондағы MG компаниясымен біріктірілді. Wolseley өндірісі Каулиге көшірілді. Наффилдтің маркалары General Motors компаниясының маркалары сияқты ұйымдастырылды: Morris – бағалы автомобильдер, ал Wolseley – сәндік марка. MG шағын седаннан басқа, көбінесе қарапайым өнімділік ұсынды, әсіресе ашық спорттық автомобильдерімен, ал Райли спорттық және сәнді болуға тырысты. Алайда, Wolseley де жоғары позиция үшін күрескендіктен, модельдер қатары тығыз және шатас болды.
Британдық мотор корпорациясы
1952 жылы Nuffield пен Austin бірігіп, British Motor Corporation құрғаннан кейін жағдай күрделеніп, өте қиынға айналды. Riley енді MG мен Wolseley арасында орналасты, ал көптеген Riley модельдері Austin/Morris дизайнының сәл өзгертілген нұсқаларына айналды. Бірақ BMC аясындағы алғашқы жаңа Riley RMH деп аталды, ерекше қозғалтқышы мен аспасының дизайнының арқасында ол «нағыз соңғы Riley» деп аталды. Бұл Pathfinder болды, Riley-дің таныс 2,5 литрлік төрт цилиндрлі қозғалтқышы 110 а.к. қуаттылыққа дейін жеткізілді. (RMG «Wayfarer», жоспарланған 1,5 литрлік нұсқасы, жеткіліксіз қуатты деп есептелді). Pathfinder кузовы кейіннен қайта жасалып, басқа қозғалтқыш пен артқы аспамен Wolseley 6/90 ретінде сатылды. Riley 1958 жылы өзінің айқын (сырттан қарағанда көзге көрінбейтін) айырмашылықтарын жоғалтты, ал сол жылғы 6/90 Riley Two Point Six ретінде шығарылды. Бұл соғыстан кейінгі жалғыз 6 цилиндрлі Riley болғанымен, оның C сериялы қозғалтқышы, оны ауыстырған Riley Big Four-тен нашар болды. Бұл соңғы үлкен Riley болды, модель 1959 жылдың мамырында өндірістен алынды, ал Riley 2 литрден төмен сегментке қайта бағытталды. Riley мен Wolseley кішкентай көліктерде де байланысқан. 1957 жылы ұсынылған Riley One Point Five және Wolseley 1500 Morris Minor-ды алмастыруға арналған, бірақ пайдаланылмаған модельге негізделген. Олар сыртқы пішіндерімен ұқсас болды, бірақ Riley өнімділікке бағдарланған нұсқа ретінде сатылды, ол жақсартылған қозғалтқыш, екі S.U. карбюратор және жақын арақатынастағы беріліс қорабымен жабдықталды. Жақсы басқарылуымен, ықшам, спорттық седан стилімен және жақсы жабдықталған интерьерімен One Point Five 1930 жылдардағы жеңіл седанның сипаттамаларын сәтті қалпына келтірді. 1959 жылдың сәуір айында Riley желісінің ең жоғары сатысында жаңа Riley 4/Sixty Eight седаны болды. Бұл да тағы бір BMC модельдерінің сәл өзгертілген нұсқасы болды. Автомобильдің ең нашар ерекшелігі рульдік басқару жүйесі болды, ол One Point Five-тің тіреулі және тіреулі басқаруы емес, Austin-ге тән камералы және тіреулі жүйе болды. Жалпы алғанда, ол бұрынғы Riley көліктеріне тән өткір және нақты басқаруды қамтамасыз ете алмады, өйткені қарапайым Austin Cambridge және Morris Oxford көліктеріне негізделген. MG Magnette Mark III және Wolseley 15/60 сияқты жоғары сапалы көліктермен көптеген ерекшеліктерін бөлісетін бұл модель ең сәнді нұсқа болып есептелді, олардың барлығы жайлы және кең, және (номиналды) Farina стилінде жасалған. 1961 жылы автомобиль жаңартылып, 4/Seventy Two деп қайта аталды. 1961 жылы алғашқы Mini негізінде Riley Elf ұсынылды. Осы ретте Wolseley моделі (Hornet) бір уақытта ұсынылды. Бұл жолы Riley және Wolseley нұсқалары визуалды түрде тек радиаторлық торларымен ғана ерекшеленді, бірақ механикалық жағынан бірдей болды. BMC дәуірінің соңғы моделі Austin/Morris 1100/1300 седанына (BMC ADO16) негізделген Kestrel 1100/1300 болды. Бұл модельдің Wolseley және MG нұсқалары да болды. Riley жанкүйерлерінің наразылығынан кейін Kestrel атауы 1968 жылы соңғы рестайлинг кезінде Riley 1300-ге ауыстырылды. 1966 және 1968 жылдар аралығында британдық автомобиль өнеркәсібінде бірігулер сериясы орын алып, нәтижесінде British Leyland Motor Corporation құрылды, оның басшылығы рационализациялау бағдарламасын бастады, онда Riley бренді ерте зардап шекті. Белгілі бірден көптеген экспорттық нарықтарда қолданудан тоқтатылды. 1969 жылдың 9 шілдесінде The Times газетінде BLMC баспасөз хабарламасы жарияланды: «British Leyland бүгіннен бастап Riley автомобильдерін жасауды тоқтатады». Компания кеше мәлімдеме жасап: «Олардың ішкі нарықтағы үлесі 1 пайыздан кем болғандықтан, олар тиімді емес» деді. Бұл шешім 60 жылдық автокөлік тарихының соңына сызық тартылды. «British Leyland» компаниясының басқа брендтері де «жақын болашақта» осындай тағдырға ұшырамайды. Соңғы Riley маркалы автомобиль 1969 жылы шығарылды, содан кейін бренд тоқтатылды. Көптеген жанкүйерлер үшін Riley есімі 21-ғасырда да маңызды. BMC басшылығымен брендтің құлдырауына қарамастан, сол кезеңнің жақсы сақталған үлгілері қазір құнды классикалық көліктер саналады, Riley «беті» мен белгісі ерекше сипат береді. Әуесқойлардың қажеттіліктерін 1925 жылы құрылған Riley Motor Club, алғашқы зауыт клубы қанағаттандырады. Бастапқы жарыстағы Riley көліктерінің көпшілігі VSCC (Vintage Sports Car Club) іс-шараларында үнемі қатысады, ал соғысқа дейінгі жарысқа арналған «арнайы» көліктер (даулы) тозған немесе ескірген седаннан жасала береді.
Қазіргі меншік иелері және қайта жаңғырту мүмкіндігі
1994 жылы BMW Rover Group компаниясын сатып алғаннан кейін Riley брендін қайта жаңғырту жоспарланды. Райлидің құрылғанына 100 жыл толуына арналған Райли клубтары қауымдастығы ұйымдастырған кеш кезінде, көптеген тарихи британдық брендтерге құштар BMW төрағасы Бернд Пишецрайдер Riley атауының қайта қолданылатынын жариялады. Ол жаңа модельді әзірлеу жұмыстарын дереу бастау керектігін айтты, ал жобаны Rover инженерлік директоры Ник Стивенсон басқарады. Кейін BMW Rover 75 платформасында Riley Coupe деп аталған үш есікті концепт-карды жасағаны белгілі болды. Алайда, 1999 жылы Пишецрайдер қызметтен алынғаннан кейін және BMW 2000 жылы MG Rover Group компаниясынан бас тарқаннан кейін жоба тоқтатылды. Triumph және Riley брендтерінің құқықтары Mini брендімен бірге BMW-де қалды. 2007 жылы Райли отбасының ұрпағы екенін мәлімдеген Уильям Райли (бұл мәлімдеме даулы болды) MG Sports and Racing Europe Ltd. компаниясын құрды. Бұл жаңа компания MG Rover Group компаниясының банкроттық әкімшісі PricewaterhouseCoopers компаниясынан MG XPower SV спорттық автокөлігіне қатысты активтерді сатып алып, модельді MG XPower WR ретінде қайта өндіріске енгізуді жоспарлады. Бірақ өндіріс ешқашан іске аспады. 2010 жылдың қыркүйегінде "Autocar" журналы BMW қайта құрылған MINI моделінің түрінде Riley брендін қайта жаңғырту мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады. Бұл, ең болжамдысы, 1961-9 жылғы "Elf" моделінен үлгі алған сәндік нұсқа болар еді, "ночбек" (жаппа корпусты) дизайнмен және бұрынғы Riley машиналарындағыдай ағаш және былғарымен әрленген интерьермен. Бірақ ешқандай дереккөздер келтірілмеді және BMW-дан ресми мәлімдеме болмағандықтан, Riley брендінің қайта жандануы туралы хабарлар жорамал ретінде қарастырылуы керек. "Autocar" бұл ақпаратты 2016 жылдың сәуірінде қайталады.