Кіріспе
АҚШ-тың «Whale» (Кит) субмаринасы, «Gato» класындағы субмарина, Америка Құрама Штаттарының Теңіз күштерінің кит атауымен наз болған екінші кемесі болды. Кит – өте ірі, балық тәрізді денелі су жануары. «USS Cachalot» (SS 170) («Cachalot» – кашалот киттің тағы бір атауы) 1 желтоқсан 1933 жылы қолданысқа берілді. «Whale» кемесінің қадасы 1941 жылдың 28 маусымында Калифорния штатының Вальехо қаласындағы «Mare Island Naval Shipyard» кеме құрылыс кешенінде салынды. Ол 1942 жылдың 14 наурызында (кемежайдың командирі капитан А.Д. Деннидің әйелі, А.Д. Деннидің демеушілігімен) суға түсірілді және 1942 жылдың 1 маусымында лейтенант-коммандер Джон Б. Азердің басқаруымен қолданысқа енгізілді. 30 шілдеде кемедегі сынақтар мен бастапқы жаттығулар басталды. «Kilty» эсминецімен сүйемелдеген субмарина 4 тамызда Сан-Францискодан (Калифорния) шығып, екі күннен кейін Сан-Диегоға жетті. 30 шілде мен 9 қыркүйек аралығында Сан-Диего және Сан-Франциско аймақтарында типтік жаттығулар өтті.
Whale, a Gato class submarine, was the second ship of the United States Navy to be named for a whale, an extremely large, aquatic mammal that is fishlike in form. The USS Cachalot (SS 170) (Cachalot, another name for a Sperm Whale) commissioned on 1 December 1933 preceded the Whale. Her keel was laid down on 28 June 1941 by the Mare Island Naval Shipyard of Vallejo, California. She was launched on 14 March 1942 (sponsored by Mrs. A. D. Denny, wife of Captain A. D. Denny, the commanding officer of the shipyard), and commissioned on 1 June 1942, with Lieutenant Commander (Lt. Cmdr.) John B. Azer in command. Dock trials and initial shakedown training commenced on 30 July. The submarine—escorted by destroyer Kilty—departed San Francisco, California, on 4 August and arrived at San Diego, California, two days later. Between 30 July and 9 September, she conducted type training in the San Diego and San Francisco areas.
Бірінші соғыс патрулі, 1942 жылдың қазан - қарашасы
"Уайл" 23 қыркүйекте Сан-Францискодан жолға шығып, төрт күннен кейін Перл-Харборға жетті. Су асты кемесі 1942 жылғы 9 қазанда Гавайиден шығып, Мидуэй аралы арқылы "Империялық суларға" (Жапон империясын қоршаған теңіздер) бағыт алды. Сапар барысында оқу және жаттығу шараларын жүргізді. 25 қазанда Кии Суидо маңындағы белгіленген патрульдік аймаққа жетіп, теңіздік миналар орнатуға арналған аумақты барлауға кірісті. Бастапқы жоспар бойынша, су асты кемесі жағалауға жақын миналар орнатуға тиіс еді. Бірақ, жағалаудан шығып келе жатқан бірнеше жүк кемелерін байқағаннан кейін, атқарушы офицер Фредерик "Фриц" Харлфингер II (кейін "Триггерге" командир болған) Азерді миналарды мүмкіндігінше жағалауға жақын орналастыруға көндірді. Сондықтан "Уайлдің" алғашқы соғыс патрулі жапон жағалауына "түкіріп жеткендей" жақын жерде жүргізілді. "Уайл" – Империялық суларға мина орнатқан алғашқы американдық су асты кемесі. Соғыс кезінде американдық тарап бұл миналардың тиімділігін білмеді, бірақ соғыстан кейін жапондық кемелердің тізілімдерін талдау көрсетті, "Уайлдің" мина өрісі бес жау кемесін батырды. Келесі күні "Уайл" Сето Сакиге жетіп, кіріп келе жатқан жүк кемелерін тоқтатуды жоспарлады. Толық айдың жарығымен ол алдымен үлкен жүк кемесін көріп, нысанаға үш торпеда атып жіберді. Екі торпеда жүк кемесіне тиіп, ол мұржаларымен бірге кеменің ал жағымен суға батты. "Уайл" жүк кемесінің артында екінші нысананы көріп, үш торпеда ұшырды және нысананың сол жаққа қарай еңкейіп, жағажайға бет алғанын байқады. "Уайл" үшінші жүк кемесіне соңғы торпеданы атып, 43 секундтан кейін күшті торпеда жарылысын естіді. 27-29 қазан аралығында "Уайл" Бунго Суидоның кіреберісінде патрульдеді. 30 қазанда Ичи Саки маңында "Уайл" екі жүк кемесі мен оларды сүйемелдеген торпедалық катерді байқады. Ол әрбір кемеге екі торпеда атып, бірақ тек біреуі тиді. Торпедалар сүйемелдеуші кемелерге ескерту берді, олар су асты кемесіне шабуыл жасап, тереңдік зарядтарын тастады. 17 сағаттық қуып жететін кезінде "Уайл" қатты зақымданды, бірақ торпедалық катерді үш рет шайқап тастады. Сәттілік болмағаннан кейін "Уайл" Перл-Харборға қайтып келді. Келесі күні "Уайл" Перл-Харбордағы су асты кемелер базасынан Маршалл аралдарына бағыт алды. Сапар барысында оқу және жаттығу шараларын жүргізгеннен кейін, ол 10 қаңтарда Вотье және Кваджалейн аймағына екі күндік патрульге келді.
Екінші соғыс патрулі, 1943 жылдың қаңтар-ақпаны
1943 жылғы 13 қаңтарда «Уэйл» Кваджалейннен Трукқа дейінгі кеме жолын бастады. Ол жүк кемесін көріп, нысанын қуалай бастады, соңынан нысананың алдындағы позицияға жетті. Одан кейін төрт торпеда іске қосылды. Біріншісі жүк кемесіне тиіп, қайықтың артқы бөлігінің 30 метрдей бөлігін жұлып алды; екіншісі көпірдің алдына, ал төртіншісі де нысанаға тиді. Алты минут ішінде 3559 тонналық «Иваширо Мару» Кваджалейннің солтүстігінде, 09°54'N, 167°07'E координаталарында, шамамен 40 теңіз милі қашықтықта батып кетті, ал «Уэйл» су астында қалып, Трукке қарай сапарын жалғастырды. «Уэйл» 17 қаңтарға дейін Трук империясының кеме жолында патрульдеуді жүргізді, сонда ол әскер күшейту үшін жолаушы/жүк кемесін көрді. Перископ арқылы «Уэйл» палубада жиналған жүздеген сарбаздарды және әскери киімдерді байқады. Ол тоғыз торпеда атып, сегіз тікелей соққы берді. Барлық соққылар 9816 тонналық «Хейо Мару» кемесін 10°13'N, 151°25'E координаталарында, Труктан солтүстік-шығысқа қарай батыру үшін қажет болды; жүгі оның тез батуына кедергі келтірген болуы керек. Келесі жеті күн Каролина аралдарында күзеттеуде өтті. 25 қаңтарда «Трук-Империя» желісі бойынша жер бетінде патрульдеу кезінде «Уэйл» айдың жарығында түтінді байқап, нысанаға артқы құбырлардан үш торпеда атып жіберді. Тек бір торпеда ғана тиді. Зақымдалған «Сёё Мару» танкері сигнал беріп, оны құтқару үшін эскорт шақырды. «Уэйл» тереңге түсіп, бірнеше тереңдік зарядынан жеңіл зақымдар алды. Келесі күні кешке «Уэйл» кемесі оң жақтағы борттан бір кеменің түтінін көрді. Ол жақындап, бір торпеда атып жіберді. Кеме ішінде дүмпуак естіліп, жарылыс болған жоқ. Келесі күні (27 қаңтар) су асты кемесі үш торпедамен кемеге қарсы атып, бірақ жарылыс естілмеді. Төртінші торпеда да жарылмады, ал нысана – «Шоан Мару» (5624 GRT) көлігі Тынық мұхитының орталығында, 14°24'N, 153°30'E координаталарында шабуылға ұшырады. Ол су асты кемесінен аулақ болып, тек қана кеменің артқы жағын көрсетті. «Уэйл» бесінші және алтыншы торпедаларды атып жіберді; соңғысы нысананың артқы жағынан өтіп, жарылмай, оның толық ұзындығы бойынша жүзіп кеткен болуы керек. Жапон кемесі қашықтап бара жатқанда тереңдік бомбаларын тастай бастады. «Уэйл» соңғы қалған торпедасын атып, нысанаға тиіп, оның қуатын жоғалтты. «Уэйл» өлтірген деп есептелгенімен, «Шоан Мару» Сайпанға сүйретіліп, жерге тиді. Осыдан кейін «Уэйл» 1943 жылғы 2 ақпанда Мидуэйге жетіп, келесі патрульге дайындық бастады.
10-шы соғыс патрулі, 1944 жылдың қарашасы 1945 жылдың қаңтары
"Уайл" 21 қарашада онінші әскери патруліне шықты. Ол 4 желтоқсанда Рюки аралдарына жетіп, жыл соңына дейін сол аймақта қызмет етті. 22 желтоқсанда ол сегіз екі қозғалтқышты ұшақ және үш траулерді көріп қалды. Траулерлерге төрт торпеда атып, бірақ ешқайсысын түсіре алмады, сосын аймақтан кетуге бұйрық берді. Келесі күні, Накано Джимадан оңтүстік-шығысқа қарай су астында жүзгенде, "Уайл" төрт траулерді байқады. Ол жауынгерлік дайындыққа келді және 102 мм және .50 калибрлі қаруларын қолданып кемелерге атыс ашты. Балық аулау кемелерінің ешқайсысы қарсылық көрсетпеді, барлығы 80 минут ішінде батып кетті. 1945 жылдың 4 және 5 қаңтарында "Уайл" және "Кингфиш" кемелері Суфу-Ган маңындағы суларда құлаған B-29 "Суперфортресс" бомбалаушысынан аман қалған 11 адамды іздеді. Теңіз қатты толқыды, көріну қашықтығы шектеулі болды, ал B-29 құтқару жиілігіндегі шақыруларға жауап бермеді. Бұл байланыс жоқтығы құтқару операциясын қиындатты. 6 қаңтарда "Уайл" Midway арқылы Гавайиге баруға бұйрық алды. Біраз уақыттан кейін ол батыс жағалауға бет бұрып, 1945 жылдың 26 қаңтарында Mare Island Navy Yard кемежайына күрделі жөндеуге кірді.
Он бірінші соғыс патрулі, 1945 жылдың маусым - тамыз аралығы
Ол Калифорния штатының Сан-Франциско қаласынан Пёрл-Харборға оралғаннан кейін, су асты кемесінің гидравликалық жүйесіне күрделі жөндеу қажет екені анықталды. Бұл патрульге шығуды бір айға ықшамдады. Осы уақытта лейтенант-коммандер Фриланд Х. Кард, кіші, командир (Cmdr.) Джеймс Б. Грейдиді ауыстырды. 15 маусымда, азық-түлік пен торпедалармен толық жабдықталған "Уэйл" өзінің 11-ші жауынгерлік патрулін бастады. Мариан аралдарына бағыт алғанда, "Уэйл" жаттығулар өткізді – ұшақтардан құлап түсуден қашу және су бетіндегі шайқасқа дайындық. 21 маусымда Сайпанға жетіп, келесі күні 30 маусымға дейін Жапония – Уэйк аралына қарай патрульдеуді бастады. 6 шілдеде Гуамға келді, ал ертесінде құтқару миссиясына шықты. 8-23 шілде аралығында "Уэйл" Нанпо аралдары, Мариан және Бунго-Суйдо аймақтарында құтқару патрульдерін жүргізді. "Уэйл" бірнеше американдық B-29 "Суперфортресс" және B-24 "Либератор" бомбалаушы ұшақтарын көрді. Ол бірнеше жүк кемелерін де кездестірді, бірақ шабуылға түсуге мүмкіндік болмады. Кейде түнде ол жапондық ұшақтардың су бетінде жарық іздеп жүргенін байқады. Осы кезеңде "Уэйл" 15 ұшқышты құтқарып алып, олардың бірнешеуін қиын жағдайда сақтап қалды. Мысалы, 26 шілдеде құтқаруға жақын бару кезінде "Уэйл" 20 минут ішінде 43 теңіз минасын байқады, олардың көпшілігі кемеге жақын болды. Осы құтқару миссиясының нәтижесінде "Уэйл" әуе және теңіз құтқару доктринасындағы көптеген кемшіліктерді анықтады және болашақ операцияларды жақсарту үшін бірнеше маңызды ұсыныстар жасады. 30 шілдеде "Уэйл" Окино Шимадан шығысқа қарай патрульдеуге кірісіп, күшті толқындарға тап болды: "Бұл тоқпен күресе алмадық, сондықтан әр жарты сағат сайын тереңдікті өлшедік". 4 тамызда Бунго-Суйдо жағасында патрульдеуге батып, төрт күннен кейін "Драгонет" су асты кемесімен кездесіп, құтқарылған ұшқышты алды. 9 тамызда "Уэйл" 16 ұшқыш пен бір науқасты "Блэкфиш" су асты кемесінен алды, олардың көшірілуі үшін бауыры мен корпусында арқандары бар резеңке қайық пайдаланылды. 11 тамызда "Уэйл" отын алу үшін Сайпанға, ал жөндеу үшін Мидуэйге баруға бұйрық алды. 14 тамызда Сайпанға келді. Келесі күні АҚШ президенті Гарри Трумэн жапондардың капитуляциясын жариялады. "Уэйл" "Скэббарфиш" су асты кемесімен бірге Гавайиге бет алды және 1945 жылғы 25 тамызда Пёрл-Харборға жетті.
Соғыстан кейінгі операциялар, 1945-1960 ж. тамыз
Whale 30 тамызда Перл-Харбордан Панама каналына қарай жолға шықты және 14 қыркүйекте сол жерге жетті. Үш күндік тоқталыстан кейін, Whale Нью-Йоркке қарай жүзіп, 23 қыркүйекте Стейтен аралындағы Томпкинсвиллге жетті. Қазан айында ол Ньюпорт, Род-Айленд арқылы солтүстікке қарай жылжыды және 23 қыркүйекте Бостон, Массачусетс портына Теңіз күнін тойлау үшін кірді. 1945 жылдың 30 қазанында Нью-Лондонға келді, деактивацияға дайындалды. Whale 1947 жылдың қаңтарында қызметтен босатылып, Нью-Лондонға (Коннектикут штаты) орналастырылды және Атлант мұхитындағы резервтік флотқа қойылды. Ол Портсмут қаласына, Нью-Гэмпшир штатына буксировкаланып, 1948 жылдың 8 сәуірінде жетті. Whale жазда Портсмут пен Нью-Лондонға бірнеше рет барды және 1948 жылдың 11 қыркүйегінде Нью-Лондонға соңғы рет келді. Суасты кемесі 1956 жылдың 14 қарашасынан 14 желтоқсанына дейін Tarpon суасты кемесін ауыстыру үшін жартылай активтендірілді. Whale 1957 жылдың 12 қаңтарында Нью-Лондоннан шығып, 22 қаңтарда Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына келді, онда ол келген бойда қайтадан қызметке кірісті. Whale 1957 жылдың қыркүйегінде соңғы рет қызметтен босатылды және 1960 жылдың 1 наурызында Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды. Нью-Орлеанда болған кезде ол 1960 жылдың 29 қыркүйегінде металл тескісіне сатылды. Whale Екінші дүниежүзілік соғыста 57 716 тонна жапондық кемесін батырып, 11 шайқас жұлдызына ие болды.