Кіріспе

Сенлис (sɑ̃lis) – Францияның Оз департаментіндегі коммуна, О-де-Франс аймағында орналасқан. Алғашқы француз династияларының монархтары Шантильи орманға жақындығынан тартылып, Сенлисте тұрған. Қала готикалық соборы және басқа да тарихи ескерткіштерімен белгілі. Оның тұрғындары «Сенлизьендер» (Senlisiens) және «Сенлизьендер» (Senlisiennes) деп аталады.

География

Сенлис Нонет өзенінің жағасында, оңтүстіктегі Шантильли және д'Эрменонвилл ормандарының арасында, ал солтүстікте д'Халатте орманына таяу орналасқан. Ол Парижден 40 километр солтүстікке, Боведен 44 километр және Амиеннен 79 километр қашықтықта жатыр. Қаланың ең жоғары нүктесі (140 м) Халатте орманының ортасында, ал ең төменгі нүктесі қаланың батысында Нонет өзенінің жағасында орналасқан. Геологиялық тұрғыдан алғанда, аймақ негізінен балшықпен жабылған Лутецияның кең әктас үстіртімен жабылған.

Тарих

Сенлис ерте Рим империясы кезінде Августомагус және кейіннен Civitas Silvanectium ("Сильванекттер қаласы") ретінде белгілі болды. III ғасырда франктардың шабуылдарына жауап ретінде, қаланың төңірегіне жеті метрлік қорғаныс қабырғасы салынды, оның шамамен жартысы бүгінге дейін сақталған. Францияның ертедегі династияларының монархтары Шантильли орманы мен оның аңдарына жақын болғандықтан осы жерде тұрды және римдік қоныстың негізінде қамал салды. 987 жылы Реймстің архиепископы Адалберо жиналыс шақырып, Хью Капетті Франция патшасы етіп сайлауды ұсынды. Алайда, Франция монархтары көп ұзамай қаланы тастап, Компиень мен Фонтенблоны таңдады. XII ғасырда қалаға жаңа өмір сыйланып, қоршаулар салынды. Кейін қаланың даңқы төмендеп, құлдырауға ұшырады. Бүгінде ол ұзақ тарихы мен француз монархиясына байланысы үшін туристерді қызықтырады. Бірінші дүниежүзілік соғыста қала шайқасқа тартылып, 1914 жылдың қыркүйек айының басында немістер қаланы басып алды. Қала әкімі Эжен Одент немістер тарапынан тағы алты бейбіт тұтқынмен бірге – тері илеуші, жүк тасушы, кафе официанты, шофер, нан пісірушінің көмекшісі және тас кесуші – атылды. Бұған қоса, теміржол станциясы мен сот ғимараты, сондай-ақ басқа да ғимараттар өртеліп кетті. Кейін сол жылы қала француз әскері тарапынан азат етілді.

Патшалық қаласы

Сенлис 981 жылы Хью Капеттің иелігіне көшті. 987 жылы Нойон қаласында тәж кигізілмей тұрып, барондары оны патша сайлады. Капетиялықтардың билігі тұсында Сенлис патшалық қалаға айналды және Карл X билікке келгенге дейін (1824-1830) осы мәртебесін сақтап қалды. Осы кезеңде салынған қамалдың қиратындары бүгінге дейін көрініп тұр. Қала 12-13 ғасырларда жүн мен былғары саудасының өркендеуімен, жүзім шараптарының өсуімен гүлденді. Халық санының артуымен қала кеңейіп, жаңа қабырғаларға мұқтаж болды: Филипп II тұсында галло-римдік қабырғалардан гөрі үлкен әрі биік екінші қабырға салынды. 1173 жылы Людовик VII патша қалаға муниципалдық харта берді. Сенлис епископы мен канцлер Герин патшаның жақын кеңесшілері болды, бұл Сенлис пен француз патшалық әулетінің байланысын нығайтты. 1265 жылы Сенлис билігі құрылды, оның аумағы Бове және француздық Вексинді қамтыған кеңайтылған аймаққа бағынды. 1319 жылы қарызға батқан қала патшалық билікке өтті. Сенлис Жүз жылдық соғыс кезінде қирады, бірақ Арманьяктардың қоршауына қарамастан, толық құрылудан құтылды. Сенлис экономикасы ауыр зардап шекті және 15 ғасырға дейін жаңа өркендеуді күтті, сол кезде көптеген ғимараттар салынды немесе қайта жаңартылды. 1493 жылы Людовик XI-нің ұлы, Франция королі Карл VIII, Бургундия герцогы Максимилиан I Австриямен Сенлис шартын жасасты.