Кіріспе

Фриц Адам Герман фон Опель (4 мамыр 1899 – 8 сәуір 1971), әкесі 1917 жылы абыройлы атаққа ие болғанға дейін Фриц Адам Герман Опель деп аталған, Вильгельм фон Опельдің жалғыз ұлы және Опель компаниясын құрған Адам Опельдің немересі. Ол көбінесе "Rocket Fritz" лақап атымен танымал, сонымен қатар отбасылық автомобиль бизнесі үшін өте тиімді жарнамалық шара болған, әлемдегі алғашқы адам басқаратын ракеталық жер және әуе көліктерінің Opel RAK көрсетілімдерімен есте қалады.

Өмір және мансап

Опель Рюссельсхайм қаласында дүниеге келген. Дармштадт техникалық университетінде оқып, докторлық диссертациясын қорғады. Бітіргеннен кейін ол Opel компаниясының сынақтар директоры болып тағайындалды және жарнамамен айналысуға жауапкер болды. Фриц фон Опель Адам Опельдің немересі және Вильгельм фон Опельдің ұлы болды. Оның әпкесі – Георг фон Опельдің туысы Элинор фон Опель. 1917 жылы әкесі Вильгельм мұрагерлік дворяндыққа көтерілгенде, оның ұрпақтары да дворян титулы алды. 1929 жылы ол өзінің бірінші әйелі Марго Лёвенштейнге (Селлник есіммен де танымал) үйленді, ол актриса және Германиядағы алғашқы әйел ұшқыштардың бірі болды. Кейін ажырасқаннан соң 1947 жылы екінші әйелі Эмита Херран Олозагаға үйленді, ол дипломат Рафаэль Бернандо Херран Эчеверри мен оның әйелі Люсия Олозаганың қызы еді. Бұл некеден екі бала дүниеге келді: Фредерик фон Опель, Рикки (*1947) және Мари Кристина фон Опель, Пуцци (1951–2006). 1928 жылға дейін ол Адам Опель компаниясының серіктесі болды, ол сол кезде отбасылық серіктестік болып табылды. 1928 жылдың желтоқсанында компания акционерлік қоғамға айналдырылды, бірақ 1929 жылдың наурыз айында акцияларының 80 пайызы АҚШ-тың General Motors Corporation компаниясына сатылды. Опель мұрагерлері 120 миллион рейхсмарка алды. Бірнеше жылдан кейін Adam Opel AG компаниясы толығымен General Motors компаниясына тиесілі болды. Фриц фон Опель өзінің ірі капиталының бір бөлігін АҚШ-қа инвестициялады, бірақ соғыс кезінде ол тәркіленді. Фон Опель түрлі автоспорт түрлерінде үлкен жетістіктерге жетті, мысалы, ол 1921 жылдың 24 қыркүйегінде Берлиннің AVUS жарыс трассасында 2.3 литрлік төрт цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған Opel 8/25 ат күшті жарыс көлігінде жарысты жеңіп, орташа жылдамдығы 128.84 км/сағ болды және алғашқы жарыс күнінің төңкеріліс рекордын 8 минут 14 секундпен орнатты. Екі жылдан кейін, 1923 жылдың 24 маусымында ол AVUS трассасында 346 см³ Opel мотоциклімен Германия Мотоциклшілер қауымдастығы DMV ұйымдастырған жарысты жеңіп алды, орташа жылдамдығы 87 км/сағ болды. Фриц фон Опель моторлы қайық жарысында да белсенді болды, мысалы, ол өзінің "Opel II" қайығымен, әрқайсысы 260 а.к. қуаттылыққа ие екі Maybach Mb IVa қозғалтқыштарымен жабдықталған, 1927 жылдың шілдесінде Париждегі Сена өзенінде өткен жарыстар сериясында жеңіске жетті. Ол «Франция кубогын», «Франция Әскери-теңіз министрінің сыйлығын» және соңында «Париж кубогын» жеңіп алды. Германияда ол 1927 жылы «Рейннің көк жолағы», ADAC регатасы Старнберг көлінде жеңіске жетті және ақырында Темплинзер көлінде өткен ADAC моторлы қайық чемпионатында Германия чемпионы атанды.

Opel-RAK

Opel RAK – Фриц фон Опельдің «Verein für Raumschiffahrt» қоғамының негізін қалаушылары Макс Валье және Фридрих Вильгельм Сандермен бірлесіп тапсырыс берген ракеталық қозғалтқышпен жабдықталған автомобильдер мен ұшақтар сериясы. Жарияланымдық трюктар «Raketenrummel», яғни «Ракеталық дүрлік» немесе жұртшылық арасындағы қызығушылықты тудырды. 1928 жылы Опель өзінің алғашқы ракеталық машинасы Opel RAK.1-ді сынап, оның ең жоғары жылдамдығы 75 км/сағ болды, бұл ракеталық қозғалтқыш тұжырымдамасының мүмкіндігін дәлелдеді. Сонымен қатар 1928 жылы оның ракеталық машиналарынң бірі, Opel RAK2, Берлиндегі AVUS жарыс жолында фон Опельдің өзі басқарды және 3000 көрермен мен әлемдік БАҚ, соның ішінде «Метрополис» және «Айдағы әйел» фильмдерінің режиссері Фриц Ланг, бокс әлемінің чемпионы Макс Шмелинг және көптеген спорт пен шоу-бизнес жұлдыздарының куәлігінде 238 км/сағ рекордтық жылдамдыққа жетті. RAK3 теміржол көлігі үшін 256 км/сағ жылдамдықпен әлемдік рекордқа қол жеткізілді. «Ракеталық дүрлік» модасы Вернер фон Браунға, жас ғарышқа құштарлық танытқан жасөспірімге үлкен әсер етті. Вернер «Опель RAK» ракеталық машинасының қоғамдық демонстрациясын көргеннен кейін, өзі үйде жасаған ойыншық ракеталық машинасының моделін жасады және сатып алуға болатын ең үлкен фейерверк ракеталарын бекітіп, көпшілікпен толған тротуарда жағдай жасады. Кейіннен ол жергілікті полицияға сұраққа тартылып, тәртіптік жазалау үшін әкесіне тапсырылды. Бұл оқиға жас Вернердің «өмірін ғарыш саяхатына арнау» шешімін көрсету үшін маңызды. Фон Опельдің командасы содан кейін жергілікті планерлік қоғам «Rhön-Rossitten-Gesellschaft» (РРГ) мен келісім жасады, ол Александр Липпиш жобалаған «Lippisch Ente» (неміс тілінде «Ente» – «қаз») деп аталатын желкенді ұшақты ұсынды, ал фон Опель ракеталық қозғалтқыштарды қаржыландырып, орнатуын ұйымдастырды. Ұшақты 1928 жылдың 11 маусымында әлемдегі алғашқы ракеталық ұшақты ұшқан сынақ ұшқышы Фриц Стамер басқарды. Екінші сынақ ұшу кезінде ракеталардың бірі жарылып, ұшақты қиратты. Осы апаттан кейін демеушілік жасаған планерлік қоғам жобаны тоқтатуды шешті. Фон Опель содан кейін Джулиус Хатри жобалаған жаңа ұшаққа тапсырыс берді, оны да RAK.1 деп атады. 1929 жылдың 17 қыркүйегінде прототип және соңғы катапульта дайын болды, ал Хатри ұшақты 100 км/сағ жылдамдықпен 20 метр биіктікте 500 метрге дейін, 350 килофунт итермелі күші мен төрт секундтық күйдіру уақыты бар үш қатты отын ракетасымен қозғалтты. Содан кейін фон Опель 1929 жылдың 30 қыркүйегінде Франкфурт-на-Майнда қоғамдық ұшуды ұйымдастырды. Фон Опель бұл «дүниедегі алғашқы ракеталық ұшақ» деп жариялады, бірақ Стамер мен Хатридің бұрынғы ракеталық сынақ ұшуларын ұмытып кетті. Ғарыш тарихшылары Франк Х. Винтер мен Уолтер Дж. Бойнның айтуынша, RAK.1 – әлемдегі алғашқы арнайы ракеталық ұшақ.

Opel RAK-тың бөлінуі

Германиядағы өнеркәсіптің болашағы белгісіз болып көрінді, және АҚШ-тан импортталатын автомобильдердің бәсекелестігі күшейді. Фриц фон Опель және басқа да отбасы мүшелері 1927/28 жылдары Германия автомобиль өнеркәсібі қауымдастығы (RdA), Deutsche Bank және DANAT Bank ұсынған неміс автомобиль компанияларының ірі бірігуінен бас тартты. 1928 жылдың қазан айында GM-мен сатып алу опциясы туралы келісім жасалды. 1928 жылдың 3 желтоқсанында тіркелген "Адам Опель АГ" акционерлік қоғамы 60 миллион рейхсмарка акционерлік капиталымен құрылды. 1929 жылдың наурыз айында Фриц фон Опель, оның әкесі Вильгельм және оның ағасы Фриц Опель отбасы атынан келісімшартқа қол қойды, "Опель" атауы сақталды. GM бастапқыда 48 миллион рейхсмарка номиналды құнды білдіретін акциялардың 80% -ын алды, ал GM 1931 жылдың қазан айында қалған 20% -ын сатып алды.

Opel RAK-тың бөлінуінен кейінгі өмір

Opel RAK компаниясының Opel және Sander компаниясымен ынтымақтастығы аяқталғаннан кейін Макс Валье жұмысты жалғастырды. Ол қатты отыннан сұйық отынға көшті, сынақ кезінде қаза тапты және жаңа ғарыш дәуіріндегі алғашқы қаза тапқан адам деп есептеледі. Opel RAK-тың кейінгі ғарышқа ұшқан пионерлерге әсері бірден сезілді және ұзаққа созылды. Opel, Sander, Valier және Hatry ауыр жүк көтерген ұшақтарды реактивтік көмекпен ұшыруға тікелей әкелген бағдарламаға қатысты. Неміс рейхі 1929 жылдың тамызында алғаш рет осы тәсілді сынап көрді, қатты ракеталық отындар Junkers Ju 33 гидроұшағының әуеге көтерілуіне көмектесті. Opel RAK эксперименттері Липпишке зор әсер етті, оның ракеталық "Ente" тәжірибесі ақырында Messerschmitt Me 163, алғашқы операциялық ракеталық истребительге жол ашты. Opel RAK эксперименттері неміс әскерилерінің де қызығушылығын оятып, артиллерияны алмастыру мақсатында ракеталарды одан әрі дамытуға қаржыландырды. Бұл әскери салаларда қолданылуына әкелді, соның ішінде Германияның V2 террорлық қаруы, әлемдегі алғашқы баллистикалық зымыран. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, осы неміс ракета және зымыран ғалымдары мен инженерлері Америка Құрама Штаттарының ракета және ғарыш бағдарламаларына зор әсер етті. Вашингтондағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының директоры Уолтер Бойн: "Опель, Валье және Сандр бірлесіп жұмыс істегендіктен, ғылымның тыныш суына үлкен жарнама тасын лақтырып жіберді. Толқындар әлі де таралуда", - деді. Фон Опель 1930 жылға дейін Германиядан кетіп, алдымен АҚШ-қа, содан кейін Франция мен Швейцарияға барып, онда қайтыс болды. Ол 1933 жылдың 20 ақпанындағы құпия жиналыста болды, онда неміс өнеркәсіпшілері Адольф Гитлерді қолдауға шешім қабылдады, бірақ ол жеке үлес қоспады. Оның қарындасы Элинор фон Опель 1935 жылы ұлдары Эрнст Вильгельм Сакс фон Опель және Гюнтер Сакс фон Опельмен бірге Германиядан қашуға мәжбүр болды. Элинордың неміс активтері Германия үкіметімен тоқтатылып, тәркіленді. 1940 жылдың 25 сәуірінде Фриц фон Опель Гибралтарда британдық билік өкілдері Conte di Savoia итальяндық лайнерінен ұсталды. Гибралтарда 16 күн қамауда болғаннан кейін, оған Америка Құрама Штаттарына баруға рұқсат берілді, ол мамыр айында итальяндық "Рекс" лайнерімен келді. 1942 жылдың ақпанында ол Федералдық тергеу бюросы тарапынан "потенциалды қауіпті шетелдік" ретінде тұтқындалды, бірақ кейіннен босатылды. 1947 жылы Опель Эмита Херран Олозагаға үйленді және сол жылы туған Формула 1 жүргізушісі Рикки фон Опельдің (Фредерик фон Опель) әкесі болды. Ол 1971 жылы Швейцариядағы Самедан қаласында қайтыс болды.

Weltraumschiff I фильмде Opel RAK пионерлері бейнеленген

1937 жылы түсірілген «Weltraumschiff I startet – Eine technische Fantasie» фильмі – Антон Куттердің 1937 жылы түсірген қысқаметражды, ойдан шығарылған туындысы. Фильмде Ай орбитасынан өткен соң Жерге қайта оралатын ғарыш зымыраның ұшырылуы, Apollo 8 миссиясы сияқты суреттеледі. Фридрихсхафен әуе кемелері зауытының директоры баспасөз өкілдерінің алдында Айға алғашқы пилотты зымыран ұшыруды жариялады. Кіріспе бөлімінде ол зымыран технологиясының тарихы мен ғарыш саяхатының техникалық егжей-тегжейлерін сипаттайды. Ұшыруға дейін тілшілер ғарыш кемесінің командирімен бейнебайланыс арқылы сұхбаттасты, содан кейін кеме бір шақырымнан астам болатын трамплиннен ғарышқа ұшып, Ай орбитасын айналып, Жерге қауіпсіз қонды. Фильмде әсерлі визуалды эффектілер және әртүрлі RAK көліктерінің қысқаша бейнелері бар: 11 секундта (шамамен 04:47) Rak.2 машинасына тұтандырғыштар қосылатын көрініс; 2 секундта (шамамен 04:58) «Rückstoss Versuchs Wagen» деп жазылған RAK.2 машинасының ішінде отырған Макс Валиер; 2 секундта (шамамен 05:00) Фриц фон Опель RAK.2 машинасының ішінде; 11 секундта (шамамен 05:06) Фриц фон Опель 1928 жылғы 23 мамырда Берлиндегі Avus трассасында RAK.2 машинасымен жүреді; 2 секундта (05:14) 1928 жылғы 23 маусымда теміржол жолында жүретін Opel RAK.3 зымыран машинасы; 19 секундта (шамамен 05:16 – 05:35) 1928 жылғы қыркүйекте Opel RAK.1 зымыран ұшағының дайындық және ұшырылу сатылары; 6 секундта (шамамен 05:57 – 06:03) Макс Валиер RAK.6 машинасының ішінде отырып сөйлейді.