Кіріспе

Иса Мәсіх шіркеуі (Катлерит) – Америка Құрама Штаттарының Миссури штатындағы Индипенденс қаласында орналасқан Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының бір тармағы. Шіркеу өзінің атын негізін қалаушы Альфеус Катлерден алған, ол Навуо Жоғары Кеңесінің және Джозеф Смиттің Елу Кеңесінің мүшесі болған. Катлер тәуелсіз шіркеу ұйымын құруын Алланың Смит қайтыс болғаннан кейін оның ұйымын емес, оның діни билігін "қабылдамағанын" айту арқылы негіздеді, бірақ Смит осы оқиғаны болжап, Катлерді ерекше "Жетілік кворумына" тағайындаған, осы топтан басқа ешкімде болмаған шіркеуді қайта ұйымдастыруға ерекше құқық берген. Сондықтан Катлер ұйымы бүгінгі күні әлемдегі жалғыз нағыз Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі екенін мәлімдейді. Қазіргі уақытта оның тек бір филиалы бар, ол Индипенденс қаласында орналасқан. Катлерит шіркеуі Навуо дәуірінен бастау алатын киялы рәсімін сақтайды, Енохтың Біріккен орденін сақтайды және өлгендер үшін шомылдыруды қабылдайды, бірақ мәңгілік некеге немесе көп әйел алуға келіспейді.

Альфей Катлер

Альфей Катлер – соңғы күндердің қасиеттілерінің қайраткері және Жозеф Смитпен замандас болған, 1833 жылдың қаңтарында Дэвид В. Паттеннің батыс Нью-Йоркте шомылдыру рәсімінен өткеннен кейін Смиттың Христиан шіркеуіне кірген. Катлер Огайо штатының Киртленд қаласындағы Смиттың Пайғамбарлар мектебінде оқыды және сол жерде Киртленд ғибадатханасының құрылысына көмектесті. 1838 жылы (ешқашан салынбаған) Фар-Уэст ғибадатханасының іргетасын қалау кезінде Смит Катлерді «Барлық Құдайдың қасиетті үйлерінің бас сәулетшісі және шебер жұмысшысы» деп атады. Кейіннен Катлер Миссуриден соңғы күндердің қасиеттілерін қуғаннан кейін Наувоо ғибадатханасының құрылыс комитетіне мүше болып тағайындалды. Наувоода ол Жоғары Кеңесте қызмет етті және Смиттың Елулік Кеңесіне енгізілді. Смит 1844 жылы қаза болғанға дейін Катлер «ламандықтарға» (үндістерді қасиеттілер жиі осылай атаған) миссияға шақырылды. Алайда, 27 маусымда Смит Иллинойс штатының Картагедегі түрмеде қаза тапқанда ол әлі жолға шыққан жоқ. Смиттың өлімі оның қозғалысындағы басшылық дағдарыстың тереңдеуіне әкелді, мүшелері Смиттың пайғамбарлық мантиясын талап етушілер арасында бөлінді. Олардың ішінде Бригам Янг басқаратын Смиттың Он Екі елшісінің кворумы, Висконсин штатынан жаңадан шомылдырылған Джеймс Странг және Смиттың Бірінші Президенттіктегі бірінші кеңесшісі болған Сидни Ригдон бар еді. Бастапқыда Катлер Он Екі елшінің жағына қосылды. Ол Наувоо ғибадатханасында жұмысын жалғастырды, онда 1846 жылдың 14 ақпанында әйелі Лоисқа «мөрленген» деген мәлімдеме жасалды, ал Смит қайтыс болғанға дейін 1843 жылдың 12 қазанында өзінің дарысын алған. ЛДС шіркеуінің жазбалары көрсеткендей, Катлер осы кезеңде тағы алты әйелге «мөрленген», бірақ оның шіркеуінің мүшелері бұл немесе Катлер, тіпті Смит көп әйелді некеге қолдау көрсеткен немесе оны жүзеге асырған деген кез келген мәлімдемені қатаң түрде жоққа шығарады. Кейіннен Катлер ғибадатхана құрылысына рұқсат берген аянға сәйкес «жеткілікті уақыт» ішінде аяқталмағанын мәлімдеді; бұл өзінің шіркеу ұйымын құруды шешкен кезде өзінің заңдылығына қатысты талаптары үшін шешуші болды.

Он екі елшіден бөліну

Бригам Янг Сенттердің Тұздық аңғарына саяхатын бастауды шешкенде, Катлерді «Көшіп бара жатқан компания №3» капитаны етіп тағайындады, бұл Мормон пионерлері ұйымдастырылған жиырма бес саяхатшы топтың бірі еді. Катлер 1846 жылы Небраскада Катлер паркін құрды және сол жылдың 9 тамызында қалалық Жоғары Кеңестің төрағасы болып тағайындалды. Бір ай өткен соң, одан жаңа қоныс іздеу сұранысты. 11 қыркүйекте ол болашақта Қысқы жатак болатын жерді таңдады. 1849 жылға дейін Катлер Он Екі елшінің басшылығымен негізгі шіркеуден шығып, өз жолын таңдауға шешім келді. 1847 жылдың күзінде Янг оның Джозеф Смит тапсырған үндістер арасындағы миссионерлік жұмысын жүргізуге рұқсат берді, ал Катлер жақын маңдағы тайпалармен жұмысын бастады. Әуелде бәрі жақсы болды. Алайда, 1848 жылдың басында елші Орсон Хайдтың Айова штатындағы Канесвилл қаласына келгені жағдайды өзгертті. Катлердің үнділік миссиясы туралы әртүрлі қаңқу сөздер тарады, олар оның «отыз жеті ұлттың» одағының «Генералиссимусы» болып сайланғанын көрсетті. «Ламандықтар» арасында Катлердің Он Екіге адал болмауы туралы әңгімелер отты қоздырды; Езра Т. Бенсон, Джордж А. Смит және басқалардың Катлердің миссиясына сапары жағдайды толыққанды тыныштандырмады. Янг Катлерге батысқа көшуге көмектесетінін, Солт-Лейк-Ситиде үй беретінін және келген кезде жылы қарсы алатынын жазғанмен, «Ескі түлкі» (Катлерді мейіріммен атаған) келуден бас тартты. Хайд ақырында Катлер өзін (Хайд) басқаратын кеңестен артық билікке ие деп санайтынына көз жеткізді және оның миссиясын тоқтатуға бұйрық берді. Катлер Янгтың ұйымына қарсы болды деп есептеген Канесвиллдің Жоғары Кеңесі 1851 жылдың 20 сәуірінде оны шіркеуден шығарды. Янг Катлерді қайтаруға тырысты, оның ескі досын көргісі келетінін және шіркеудегі кез келген жауынан қорғайтынын уәделеді. Тіпті 1856 жылы, Катлер өзінің ұйымын құрғаннан кейін де, Янг ЛДС шіркеуінің басшыларына Катлер Ютаға келсе, барлығын кешіретінін айтты.

Айова және Миннесота штаттары

Бірақ Катлер Ютаға баруға ниеті болмады. Янгтың ұйымымен байланысын үзген соң, ол өзінің ұйымын құруға кірісті. Жергілікті үнді агенттері мен үкіметтік органдардың қысымымен 1851 жылы миссиясынан бас тартуға мәжбүр болған Катлер және оның ізбасарлары сол штаттың оңтүстік-батыс бөлігіндегі Айова штатының Манти қаласына көшіп барды. 1853 жылдың 19 қыркүйегінде Катлер Иса Мәсіх шіркеуін ұйымдастырды, ол ерекше аспан белгісін (екі айдың арттары біріккен) көргенін мәлімдеді, ал Жозеф Смит оған осы шіркеуді "қайта ұйымдастыруды" бастамас бұрын күтуді бұйырған еді. Бастапқыда Катлер Смит шіркеуі Құдай тарапынан "қабылданбағанын" және оны қайта ұйымдастыруға тек оның ғана құқығы бар екенін мәлімдеді. Осылайша, Катлердің жаңа ұйымы Смит жұмысының заңды жалғасы екенін айтты. Катлердің сөзіне қарағанда, Смит шіркеуінің қабылдамауына себеп – оның Навуо ғибадатханасын "Доктрина және Келісімдер 124:31-32" кітабында көрсетілген "жеткілікті уақыт ішінде" аяқтамауы болды; Смит шіркеуі заңды тұлға ретінде өмір сүруін тоқтатты. Бірақ бұл Смит қалпына келтірген діни биліктің жер бетінен алынғанын білдірмейді, өйткені Катлер шіркеу мен діни билікті екі бөлек нәрсе деп қарастырды. Біріншісі қабылданбаса, екіншісі қабылданбады, енді ол Смит тағайындаған құпия "Жетілік кеңесінің" жетінші және соңғы мүшесі ретінде ғана қалды, оның билігін қабылданбаған шіркеуден тәуелсіз жүзеге асыруға тағайындалған еді. Бұл кеңестің бұрынғы мүшелерінің барлығы қайтыс болған немесе діннен шығып кеткен, деді Катлер. Мантиде Катлериттік шіркеу мүшелерінің ең көп санына – 183 адамға жетті. Шіркеу Мантиде Біріккен Орден құруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Сонымен қатар, сол кезеңде Мантиге Смиттың үлкен ұлы Жозеф Смит III басшылығын қабылдаған қарсылас ұйым – Реорганизацияланған шіркеудің миссионерлері келіп, көптеген Катлериттерді өздеріне тартты; олардың арасында Катлердің ұлы Таддей де болды. 1864 жылдың 10 тамызында, Катлер қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, оған адал қалған шіркеу мүшелері Клайтерлл мен Фридемге (Миннесота штаты) көшіп барды, себебі оларға көру арқылы хабар келген еді. РЛДС шіркеуінің уағыздаушылары Катлериттерді жаңа жерлеріне еріп, олардың қатарынан тағы да көп адамды алып кетті, нәтижесінде Катлер шіркеуінде үш ақсақал мен бірнеше мүше ғана қалды. Қалған Катлериттер бас тартпады, Клайтерлл қаласында жаңа шіркеу ғимаратын салып, 1912 жылы Жозеф Смиттың Біріккен Орденінің идеалдарын іске асыру үшін шіркеу корпорациясын құрды.

Тәуелсіздікке және соңғы тарихқа көшу

1928 жылы Кэтлериттердің бір бөлігі Тәуелсіздікке көшіп, Храм жеріне жақын жерде қазіргі бас штабын салды, содан кейін басқа мүшелердің көбі оларға қосылды. Клитерллдегі Кэтлериттердің қонысы ақырында тасталып, бірақ мәжіліс үйі мен кейбір үйлер бүгінгі күнге дейін шіркеудің меншігінде қалды. 1953 және 1980 жылдары шағын топ екіге бөлінді; алғашқысы 1953 жылы Эмери Флетчердің қайтысынан кейін президенттік лауазым үшін күрес салдарынан басталды. Миннесота қауымы Ерл Уайтингтің шіркеу президенті болып тағайындалуымен келіспеді және оның орнына Клайд Флетчерді өздерінің басшысы етіп сайлады. Флетчердің «Шынайы Иса Мәсіх шіркеуі (Кэтлериттер)» деп аталған ұйымы, басшылығынан басқа барлық жағынан Тәуелсіздіктегі ұйыммен бірдей болды және Флетчердің 1969 жылы қайтыс болуымен таратылды, бұл бөліністің саябын жойды. 1980 жылғы бөлініс бұрынғы мүше Юджин О. Уолтонның Жозеф Смит пайғамбарлық еткен «Бір күшті және мықты» екенін мәлімдегенінен кейін туды. Уолтон сол жылы ұйымнан шығып, доктринаның бірнеше мәселесінде аналық ұйымынан едәуір өзгешеленетін «Қалпына келтірілген Иса Мәсіх шіркеуін» құрды. Кэтлериттер миссионерлік жұмыс жүргізбейді және жаңа мүшелерді белсенді түрде іздемейді, себебі олар Құдайдың Жозеф Смит қайтыс болғаннан кейін «бүтәлдерді» қабылдамағанына сенеді, сондықтан олардың арасында миссионерлік жұмыс жүргізу мүмкін емес (LDS шіркеуінде және басқа да соңғы күнгі қасиеттілер шіркеулеріндегідей). 1957 жылы мүшелер саны 22 деп тіркелді, содан бері одан да азайды. 2013 жылғы мәлімет бойынша, қазіргі шіркеу президенті – Вернон Уайтинг.

Діннің ұйымдастырылуы

Соңғы күндердің қасиеттілерінің көптеген секталарындағыдай, Катлерит шіркеуінің ұйымы президенттік құрылымды қамтиды, ол пайғамбар-президенттен және екі кеңесшіден тұрады; Катлерит пайғамбары қайтыс болған жағдайда, оның Бірінші Кеңесшісі мүшелердің "жалпы келісімімен" оның орнына келеді. Барлық басқа Мәліксадық және Һарондық діни қызметкерлік лауазымдары, соның ішінде елші, патриарх, жоғары діни қызметкер, ақсақал, епископ, діни қызметкер, мұғалім және дьякон қабылданады, бірақ қазіргі ұйымның өте шағын санына байланысты олардың барлығы толтырылмайды. Шіркеудегі барлық діни қызметкерлік лауазымдар тек еркектерге ғана беріледі.

Діни қызметкерлер мен шіркеу

Кетлеристер діни қызметкерлік пен шіркеу арасындағы қарым-қатынасқа ерекше көзқарас білдіреді. Олардың пікірінше, 1829 жылы Жозеф Смитқа діни қызметкерлік қайта берілген, ал ол 1830 жылдың 6 сәуірінде ғана шіркеуді ұйымдастырған. Сондықтан, діни қызметкерлік 1829 және 1830 жылдар аралығында болғандай, шіркеусіз де болуы мүмкін. Дегенмен, шіркеу діни қызметкерліксіз өмір сүре алмайды – бұл сенім бүгінде барлық басқа соңғы күнгі қасиеттілер шіркеулеріне тән. Бұл идея соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының Кетлеристер түсінігінде маңызды рөл атқарады, әсіресе Жозеф Смит өлтірілгенге дейін және одан кейін. Кетлеристер «Дін және Келісімдер» кітабының 124:31-32 аяттарына сілтеме жасайды, онда Навуда ғибадатхана салуға бұйырылады. Сондай-ақ, оның құрылысы үшін «жеткілікті уақыт» берілетіні айтылады, егер мерзімде аяқталмаса, «сіздің өліктеріңізбен бірге шіркеу ретінде қабылданбайсыз» деген ескерту жасалады. Басқа мормондық топтар бұл үзіндіні әртүрлі жолмен түсіндірсе де, Кетлеристер Наву ғибадатханасы белгілі бір мерзімде аяқталмаса (нақты күні анықталмаған), Смит 1830 жылдың 6 сәуірінде құрған шіркеу ұйымы «құлап, Құдай алдында жарамсыз болады» деп санайды. Кетлеристер Наву ғибадатханасы толыққанды аяқталмаған деп мәлімдейді, бұл LDS шіркеуі және көптеген басқа мормондық топтар даулаған мәселе. Олардың пікірінше, 1830 жылдан 1844 жылға дейін болған соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі Құдай тарапынан «құлатылған». Алайда, Кетлердің ізбасарлары Смит шіркеуінің құлауы оның діни қызметкерлігінің де құлауын білдірмейді деп есептейді. Осы жағдайды болжап білген пайғамбар, болашақта шіркеуін қайта ұйымдастыру үшін таңдаулы діни қызметкерлерге мүмкіндік берді: ол «Жетілік кворумын» құрды. Кетлер өзінің осы топтың жетінші мүшесі екенін айтты, ал тағы бір әріптесін ғана атады: Жозеф Смиттың інісі Джон Смит, ол алтыншы мүше болған. Қалғандарының барлығы, деді Кетлер, қайтыс болған немесе діннен шығып кеткен (оның ішінде Джон Смит). Бірақ Кетлеристер бұл тұжырымды қолдаған жоқ немесе осы мәселеге қатысты басқаша пікір білдірген жоқ.

Біріккен тәртіп

Катлериттер Біріккен орденді ұстанады. Олар ертедегі Әулиелердің Соңғы Күндер Шіркеуінде үйреткен "барлық нәрсе ортақ" идеалын мүмкіндігінше қайта жасай беруге тырысады. Бұл көптеген басқа мормондық топтардың үйреткен ондықтан айыру заңын алмастырады, және барлық мүшелерінің толыққанды қатысуы міндетті. Катлериттер Джозеф Смит Дін мен Келісімдердің 119-бөлімін жазбағанына сенбейді, оның Смит қайтыс болғаннан кейін ғана шіркеу мүшелеріне ұсынылғанын айтады.

Ғибадатхананың рәсімдері

Кэтлериттер – Мормон тарихының Наувоо кезеңінде пайда болған "даңқ беру" рәсімін өткізетін, Ылғи Соңғы Күндердің Қасиеттілерінің LDS шіркеуінен туындамаған жалғыз тобы. Дегенмен, осы рәсімдерді сақтайтын басқа топтардың көбінен айырмашылығы, олар оларды орындау үшін ғибадатхана салуды қажет етпейді (Кэтлериттер ғибадатханалар тұжырымына сенеді). Олардың үйлері осы мақсатқа қолданылады. Бұл үйлер Наувоо ғибадатханасының үлгісімен салынған, бірінші қабатында қалыпты шіркеу қызметтері өтеді, төменгі қабатында тірілер мен өлгендерді шомылдыру үшін арналған қазандық орналасқан, ал екінші қабатында олар "құдайлық рәсімдер" деп атайтын рәсімдер өткізіледі. LDS шіркеуінің рәсімдері сияқты, осы рәсімдер (және олар өткізілетін бөлмелер) ерекше қасиетті саналады және жұртшылыққа ашық емес. LDS шіркеуі жаңа мүшелерге шомылдырудан бір жыл өткен соң даңқ беру рәсімін алуға мүмкіндік беретін болса, Кэтлериттер әдетте осы рәсімдерді алу үшін көп жылдар күтеді. Кэтлериттер шіркеуі өлгендер үшін шомылдыру рәсімін де орындайды, бірақ мәңгілік неке рәсімін өткізбейді.

Жазбалар

Кэтлершілер Киелі кітаптың "Шабыттанған нұсқасын", Мормон кітабын және 1846 жылғы "Діни келісімдер мен нұсқаулар" кітабын пайдаланады. Соңғы еңбекке Кэтлершілердің Киелі жазба деп санайтын "Иман туралы лекциялар" және өлгендер үшін дұға жасап, шомылдыру туралы аяндар кіреді. "Құнды инжу-маржан" Кэтлершілердің Киелі жазбаларының бөлігі емес, тек оның Киелі кітаптың "Шабыттанған нұсқасында" (Мұса кітабы және Джозеф Смит – Матай) құрамдас бөлігін құрайтын бөлігі ғана. Ыбырайым кітабы Киелі жазба ретінде қабылданылмайды, сондай-ақ ЛДС шіркеуінің мәңгілік даму (Құдайдың бұрын адам болғаны және адамның құдай бола алатыны), көп әйел алу және мәңгілік неке туралы ұғымдары да қабылданылмайды. Кэтлершілердің Құдай туралы түсініктері "Иман туралы лекцияларда" ұсынылғандарға сәйкес келеді. Джозеф Смит көрген алғашқы көрініс шындық деп мойындалса да, оның ешбір жазбасы Киелі жазба ретінде канонизацияланбаған. ЛДС шіркеуінің "Құнды инжу-маржан" кітабындағы Иман қағидалары ресми түрде канонизацияланбаған, бірақ олар Кэтлершілердің негізгі сенімдерін көрсетеді.

Мормон кітабының жерлері

Көптеген Әйіргі күндердің қасиеттілері Мормон кітабында бейнеленген жерлердің географиялық орналасқан жері ретінде Орталық Американы қарастырса, Катлерлерлер бұл жерлердің негізінен Солтүстік Америкада, әсіресе Америка Құрама Штаттарында болғанын қатыстырады.

Миссионерлік қызмет

Көптеген басқа соңғы күндердің қасиеттілерінен айырмашылығы, Катлериттер миссионерлік қызметке қатыспайды. Катлер Джозеф Смиттің өлтірілуінен кейін "бүтәлдер" (Америкада және әлемде тұратын үндістер емес) Смиттің жақсы жаңалықтарын қабылдамады, демек оларға уағыз айтудың қажеті жоқ деп үйретті. Бұл Катлериттер қонақтарды қарсы алмайды дегенді білдірмейді. Олар жай ғана басқаларды дінге көндіру үшін тырыспайды, себебі Құдай шын ниеті барларды оларға өздігінен жетелейтініне сенімді. Катлериттер жаңа мүшелерді қабылдауға қарсы емес, бірақ олардың идеалдарының жоғары талаптары мен крещениеге берілген уәделердің маңыздылығына назар салады.

Иса Мәсіх шіркеуінің президенттері (Кутлерит)

Президент Туған–Өлген Президенттен Президентке дейін ЕскертулерАльфей Катлер1784–186419 қыркүйек, 18536 қазан, 1864Науву Жоғары Кеңесінің бұрынғы мүшесі; 1853 жылы шіркеу құрды; Айова штатының Манти қаласында қайтыс болды. Ченси Уайтинг1819–190230 маусым, 18646 шілде, 1902Клитероллға көшіруді басқарды, Миннесота; Оттер Тейл округінде алғашқы тұрақты елді мекенді салды. Исаак Уайтинг1842–19226 шілде, 190228 мамыр, 1922Жозеф Смит шіркеуінің алғашқы жылдарындағыдай, Енох ордасын табысты қалпына келтірді. Эмери Флетчер1868–195328 мамыр, 192221 шілде, 19531928 жылы штаб-пәтерді Миссури штатының Индипенденс қаласына көшірді. Ерл Уайтинг1876–19584 қазан, 195518 маусым, 1958Оның ізбасары Клайд Флетчердің басшылығымен қысқа мерзімді ағысқа (схизмаға) әкелді. Руперт Флетчер1896–197418 маусым, 195822 қараша, 1974«Альфей Катлер және Иса Мәсіх шіркеуі» тарих және ілімдер жинағының авторы. Джулиан Уайтинг1912–200422 қараша, 197410 наурыз, 20041980 жылы Юджин Уолтонның өзін «Бір күшті және мықты» деп жариялау әрекетіне тойтарыс берді. Стенли Уайтинг1934–201110 наурыз, 200418 сәуір, 2011Джулиан Уайтингтің ұлы. Вернон Уайтинг1934 – қазіргі уақыт18 сәуір, 2011қазіргі уақытқа дейінҚазіргі президент; Стэнли Уайтингтің туысы.

Медиа

Иса Мәсіх шіркеуінің (Катлериттер) кездесу үйі, Миннесота штатының Клитеролл қаласында орналасқан. Клитеролл кездесу үйінің тағы бір суреті. Бұл ғимарат 1912 жылы шіркеу тарапынан салынды және 1953–1969 жылдар аралығында Клайд Флетчердің Иса Мәсіхтің Шынайы шіркеуі (Катлерит) пайдаланды, бірақ ол ешқашан осы ұйымның заңды меншігіне өткен жоқ. Миннесота штатының Клитеролл қаласының тарихи фотосуреттері. 1864 жылы Катлериттер құрған Миннесота штатының Клитеролл қаласының тарихи және қазіргі заманғы фотосуреттерінің іріктемесі. Катлериттер мұнда 1990 жылдардың басына дейін болды және әлі де ескі кездесу үйіне ие, бірақ ол қазір пайдаланылмайды. Манти, Айова штаты. Ақпарат және бірнеше қазіргі заманғы фотосуреттерді қамтиды, олар 1851 жылы Альфеус Катлер құрған Мантидегі ескі Катлериттер зираты мен қонысы туралы. Катлериттер 1864 жылға дейін сол жерде тұрды, содан кейін Миннесота штатының Клитеролл қаласына көшіп кетті. Сондай-ақ қала картасы да қосылған.