Кіріспе

Австрияда туған американдық композитор және дирижер (1897–1957)

Эрих Вольфганг Корнгольд (; 29 мамыр 1897 – 29 қараша 1957) – Австрия композиторы және дирижері, Еуропадан қашып кеткеннен кейін АҚШ азаматтығын қабылдады. Бала кезінен дарынды болған ол, Голливуд тарихындағы ең маңызды және ықпалды композиторлардың біріне айналды. 1920 жылдары ол Иоганн Штраус II-нің бірнеше оперетталарын қайта өңдеді, жаңадан қойды және дерлік қайта жазды. 1931 жылы Вена мемлекеттік академиясында музыка профессоры болды. Кинорежиссер Макс Рейнхардтың өтінішімен және нацистік режимнің күшеюіне байланысты Корнгольд 1934 жылы Голливудқа көшіп, фильмдерге музыка жазуға кірісті. Оның алғашқы туындысы – Рейнхардтың "Жазғы түнгі арманы" (1935) фильміне жазылған музыка. Содан кейін ол "Капитан Блад" (1935) сияқты фильмдерге музыка жазды, бұл оның жаңа жұлдызы Эррол Флинннің мансабын дамытуға көмектесті. Оның "Энтони Эдверс" (1936) фильміне жазған музыкасы "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, ал екі жылдан кейін "Робин Гудтың оқиғалары" (1938) үшін тағы бір "Оскар" сыйлығын алды. Барлығы ол 16 голливудтық фильмге музыка жазды және тағы екі номинация алды. Макс Штайнер мен Альфред Ньюменмен бірге ол кино музыкасының негізін қалаушылардың бірі. Оның кейінгі классикалық романтикалық шығармалары 1957 жылы қайтыс болған кезде бұрынғыдай танымал болмаса да, оның музыкасына 1970 жылдары қызығушылық қайта жанданды, бұл RCA Red Seal альбомының "The Sea Hawk: The Classic Film Scores of Erich Wolfgang Korngold" (1972) шығуымен басталды. Бұл альбомды оның ұлы Джордж Корнгольд жазды, ол өте танымал болды және оның және Штайнер сияқты басқа композиторлардың кино музыкасына, сондай-ақ оның концерттік музыкасына қызығушылықты оялды, ол көбінесе фильмдерінен танымал мотивтерді қамтыды (мысалы, D мажордағы скрипка концерті, Op. 35, төрт түрлі фильмнің тақырыптарын қамтиды және стандартты репертуардың бір бөлігі болып табылады).

Жұлдыз бала болған алғашқы жылдары

Эрих Вольфганг Корнгольд Австрия-Венгриядағы Брунн қаласында (қазіргі Брно, Чехия) еврей отбасында дүниеге келді. Эрих атақты музыка сыншысы (Леопольд) Юлиус Корнгольдтың (1860–1945) екінші ұлы болды; оның ағасы де (1892–1965) де музыкант атанды. Венада өмір сүрген дарынды бала Эрих бес жасында әкесімен бірге төрт қолға арналған фортепиано пьесаларын орындай алды. Ол естіген кез келген мелодияны фортепианода дәл қайталап, толық және күрделі аккордтарды тартуға қабілетті болды. Жеті жасында ол өзінің алғашқы музыкалық шығармаларын жаза бастады. 12 жасында фортепиано триосын құрастырды. Одан кейін жазылған фортепиано сонатасы №2 ми мажорлы, Артур Шнабельдің орындауында бүкіл Еуропаны аралап, танымал болды. Осы жылдары ол Hupfeld DEA, Phonola және Aeolian Duo Art жүйелері үшін тірі ойнатылатын фортепиано музыкасын жазды, олар бүгінге дейін сақталған және тыңдауға болады. Корнгольд 14 жасында өзінің алғашқы оркестрлік партитурасын – Schauspiel Ouvertüre шығармасын жазды. Келесі жылы оның "Синфониетта" шығармасы пайда болды, ал 1914 жылы "Der Ring des Polykrates" және "Violanta" атты алғашқы екі операсы жарық көрді. 1916 жылы ол әндер, камералық музыка және қосымша музыка, соның ішінде Венада 80 рет қойылған "Еш нәрсе туралы көп шу" пьесасына музыка жазды. Корнгольд осы музыканы кеңейтіп, дирижерлік еткен. 1935 жылы шыққан бұл фильм Warner Brothers студиясы үшін 400 жылдық әдеби туынды негізінде түсірілген алғашқы фильм болды. Студия фильмге қатысу үшін барлық келісімшарт бойынша актерлерді шақырды, түсірілім алты айдан астам уақытқа созылды. Корнгольдтың алғашқы толық симфониялық фильм музыкасы ретінде ол оның мансабындағы маңызды кезең болды, өйткені ол халықаралық деңгейде танымал болған алғашқы композитор болып фильм студиясымен келісімшартқа отырды. Бұл фильм Флинннің мансабын бастап берді және де Гавиландқа да үлкен көтеріліс сыйлады, ол Флиннмен тағы жеті фильмде ойнады. Корнгольд Флинннің қатысуымен тағы алты фильмге музыка жазды.

Робин Гудтың оқиғалары (1938)

1938 жылы Корнгольд Австрияда опера қойып жатқанда, Warner Brothers оны Голливудқа қайтып, Эрол Флинн мен Оливия де Гавиландтың басты рөлде ойнаған "Робин Гудтың оқиғалары" (1938) фильміне музыка жазуға шақырды. Көбінесе қияли ағылшын жырларына негізделген бұл фильм өте жоғары бағаланады, себебі ол үздіксіз романтикалық және оқиғалы сахналармен толы, ал Корнгольдтың динамикалық музыкасы осы сахналарды одан әрі күшейтеді. Кино тарихшысы Руди Бельмер Корнгольдтың осы және басқа фильмдерге қосқан үлесін былай сипаттайды:

Корнгольд музыка жазуды бастамас бұрын, Германия Австрияны басып алып, нацистер аннексиялады. Оның Венадағы үйі нацистердің меншігіне өтті. Корнгольд "Робин Гуд" фильміне музыка жазу мүмкіндігі өмірін сақтап қалғанын айтты. Бұл оған екінші рет "Ең үздік түпнұсқа музыка" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын әкелді және Голливудтың алтын ғасырында әрекет фильмдерінде қолданылатын симфониялық стильді қалыптастырды. АҚШ Франциядан Мексикадағы мүддесінен бас тартуды талап еткеннен кейін, австриялық аристократ тағдырына қалдырылып, Хуарес үкіметі тарапынан өлім жазасына кесілді. Фильмнің драмалық желісі Максимилиан мен Карлоттаға көбірек мән берді, бірақ Корнгольдтың оларға арналған лирикалық музыкасы бұл эффектті күшейте түсті. Максимилиан мен Карлотта мексикалық "La Paloma" әнін ұнатты, және Корнгольд оны фильмде тиімді пайдаланды. Ол жиі өткір домбыра үндерін және айналмалы аспаптарды, сондай-ақ гармоникамен орындалған махаббат тақырыбын қолданды. Музыка зерттеушісі Томас С. Хишак музыканың кейбір ерекшеліктерін атап өтті:

Кингс-роу (1942)

"Кингс Роу" (1942) фильмінің музыкасы "Желмен кеткендер" және "Антони Адверс" сияқты фильмдердің музыкасына ұқсас деп айтылады, олардың да күшті тақырыптық мотивтері болған. Осы оқиғалардың барлығы, "Кингс Роу" сияқты, жақында ғана жарық көрген бестселлер романдарға негізделген. Осы музыкада Корнгольд бұрынғы романтикалық және қимыл-қимыл стилінен одан да алыс тайды. Бұл Корнгольдтың ең готикалық стиліндегі фильм музыкасы, және кинотарихшы Тони Томас оны "нағыз американдық классика" деп атады. Музыкалық қосымша фильмдегі әрбір көріністің дамуына қарай өзгеріп отыратын басты тақырыпты қамтиды. Макдональд фильмнің басты тақырыбының "көрген адамның назарын бірден тартып алатын, ұлы және көркем әуен" екенін айтады. Ол фильмдегі кейіпкерлерге, орындарға және тіпті абстрактілі идеяларға музыкалық сәйкестік беру арқылы, көрермендердің санасында кейіпкерлерді жақсырақ есте сақтауға көмектесетінін сезінген. Корнгольд кешкі уақытта пианинода отырып, фильмнен көріністерді қарап, музыка жазатын. Ол көріністерді қайта-қайта көрсетіп, музыканы импровизациялап шығаратын. Содан кейін ол өз идеяларын жинап, оларды қағазға түсіретін. 1946 жылы ол "Сұрғылт серенада" операсын жазды және оны жеке жазбаға түсіріп, толық қойылымға қызығушылық тудыруға үміттенді.

Таңдалған шығармалар тізімі

Пианино сонатасы № 1 ре минорда, қорытынды пассакалиясымен (1908 жылы жазылған; алғаш рет 1908/09 жылы орындалған)
Пианино триосы ре мажорда, Op. 1 (1910 жылы жазылған және алғаш рет орындалған)
Пианино сонатасы № 2 ми мажорда, Op. 2, төрт бөлімнен тұрады (1910 жылы жазылған; алғаш рет 1911 жылы орындалған)
Schauspiel Ouvertüre (Пьесаға увертюра), Op. 4 (1911 жылы жазылған және алғаш рет орындалған)
Sinfonietta, Op. 5 (1912 жылы жазылған, оркестрленген және алғаш рет 1913 жылы орындалған)
Скрипка сонатасы соль мажорда, Op. 6 (1912 жылы жазылған; алғаш рет 1916 жылы орындалған)
Der Ring des Polykrates, Op. 7 (опера) (1916)
Violanta, Op. 8 (опера) (1916)
Ең қарапайым әндер, Op. 9 (1911–16)
Ре мажордағы струнный секстет, Op. 10 (1914–16; алғаш рет 1917 жылы орындалған)
«Көп шу ештеңеден» Op. 11 (Шекспирдің пьесасына қосымша музыка, 1918–1919 жылдары жазылған, алғаш рет 1920 жылы орындалған)
Die tote Stadt, Op. 12 (опера) (1920)
Sursum Corda, Op. 13 (симфониялық увертюра) (1919 жылы жазылған, алғаш рет 1920 жылы орындалған)
Екі скрипка, альт, виолончель және фортепианоға арналған квинтет, ми мажорда, Op. 15 (1920–21 жылдары жазылған; 1923 жылы алғаш рет орындалған)
А мажордағы № 1 струнный квартет, Op. 16 (1923 жылы жазылған; алғаш рет 1924 жылы орындалған)
C мажордағы сол қолға арналған фортепиано концерті, Op. 17 (1923 жылы жазылған, алғаш рет 1924 жылы орындалған)
Das Wunder der Heliane, Op. 20 (опера) (1927)
Екі скрипка, виолончель және фортепианоның сол қолы үшін сюита, Op. 23, 1930 жылы жазылған; алғаш рет 1930 жылы орындалған
Пианино сонатасы № 3 до мажорда, Op. 25 (1931 жылы жазылған; алғаш рет 1932 жылы орындалған)
№ 2 струнный квартет ми мажорда, Op. 26 (1933 жылы жазылған; алғаш рет 1934 жылы орындалған)
Die Kathrin, Op. 28 (опера) (1939)
Ертең, Op. 33, меццо-сопрано, әйелдер хоры және оркестр үшін тональды поэма, «Тұрақты нимфа» фильміне арналған. (Бірінші рет концертте 1944 жылы орындалды)
№ 3 струнный квартет ре мажорда, Op. 34 (1945 жылы жазылған; алғаш рет 1949 жылы орындалған)
Скрипка концерті, Op. 35 (1945 жылы жазылған, алғаш рет 1947 жылы орындалған)
Die stumme Serenade, Op. 36 (музыкалық комедия) (1954)
C мажордағы виолончель концерті, Op. 37 (1950 жылы жазылған, 1946 жылы түсірілген «Алдау» фильмі үшін жазылған туындыдан кеңейтілген)
Сымды оркестр үшін B мажордағы симфониялық серенада, Op. 39 (1947–48 жылдары жазылған, алғаш рет 1950 жылы орындалған)
F мажордағы симфония, Op. 40 (1947–52 жылдары жазылған, алғаш рет 1954 жылы орындалған)
Тема және вариациялар, Op. 42 (1953 жылы жазылған және алғаш рет орындалған)