Кіріспе

962-1246 жылдар аралығында Австриялық ақсүйек әулеті

Бабенбергтер әулеті – Австрия герцогтары мен маркграфтарының ақсүйек әулеті. Бұл әулет бастапқыда Франкония герцогтігіндегі (қазіргі Бавария) Бамбергтен шыққан. Бабенбергтер 976 жылы құрылған Австрия императорлық маркграфтығын 1156 жылы герцогтік мәртебесіне көтерілгенге дейін, содан кейін әулеттің тоқырауына дейін, 1246 жылға дейін басқарды. Олардың орнына Бабенбергтермен туысқан Габсбург әулеті келді.

Бір немесе екі отбасы

Бабенбергтер әулетін екі ерекше топқа бөлуге болады: 1) Франкониялық Бабенбергтер, Бабенберг әулетінің Ескі тармағы деп аталады, олардың аты Бабенберг қамалынан шыққан, қазіргі Бамберг соборының орны. Поппонидтер деп те аталатын олар, Грапфельд графы Попподан (839-41 ж.ө.) бастау алып, франк Робертиан әулетімен туыс және Франкониялық Хеннеберг және Швайнфурт графтарының ата-бабалары болған. 2) Австриялық Бабенбергтер, 976 жылдан бастап Австрияны билеген Маркграф Леопольд I-нің ұрпақтары. Бұл екінші топ өзінің бірінші топтан шыққандығын мәлімдеген, алайда ғалымдар бұл талапты растай алмады. Бүгінде Баварияның Люитпольдинг әулетінен тікелей туыстас деп саналады.

Поппонидтер

Француз корольдік Капетия әулеті сияқты, Ескі Бабенбергтер Робертиан әулетінен тараған. Бабенбергтердің ең ерте белгілі графы Поппо 819 жылы Тюрингиямен шектесетін Франконияның солтүстік-шығысындағы тарихи Грапфельд аймағында билеуші ретінде алғаш рет есімдері тіркелген. Ол Робертиан графы Канкор Хесбаяның ұрпағы болуы мүмкін. Поппоның ұлдарының бірі Генрих король Людовик Кішінің әскери жетекшісі (princeps militiae) қызметін атқарды және кейде Франконияда король Шарль І-Франкияның маркграфы (маркио) және герцог (дукс) деп аталды. Ол 886 жылы Париж қоршауы кезінде викингтермен болған шайқаста қаза тапты. Тағы бір ұлы Поппо II 880 жылдан 892 жылға дейін Тюрингия маркграфы болды, бірақ Карл патшаның мұрагері Каринтиялық Арнульф оны тақтан түсірді. Поппонидтер Карл Толуға жақын болған, бірақ Арнульф бұл саясатты өзгертіп, Лахнгау (Рейн Франкониясы) аймағынан шыққан Конрадиндер әулетінің өкілі Конрад Ескіге, сондай-ақ Арнульфтің әйелі Отаның туысына көшті.

Бабенбергтің қақтығысы

Бабенбергтердің басшылары Генрих герцогтың ұлдары болды, олар өздерін Майн өзенінің жоғарғы ағысындағы Бабенбург қамалынан атайтын, ал олардың иеліктері осы қамал төңіресінде шоғырланған еді. Бамберг қаласы осы әулеттің ата-бабалық қамалының төңірегінде салынды және көтерілісшіл ақсүйектермен де, Бабенберг әскерлерінің үздіксіз шабуылдарымен де күресуге мәжбүр болды. Екі тарап 906 жылдың 27 ақпанында Фрицлар шайқасында кездесті, онда Конрадтар шешуші жеңіске жетті, бірақ Конрад Ескі шайқаста қаза тапты. Бабенбергтердің екі бауыры да қаза болды. Үшіншісі, Адалберт, Конрадтардың жақтасы болған Майнц архиепископы Хато I-нің бұйрығымен императорлық сотқа шақырылды. Ол келуден бас тартты, біраз уақыт патша әскерлеріне қарсы Терес қамалында тұрып қарсылық көрсетті, бірақ 906 жылы басылды, және Хатоның қауіпсіздік кепілдігіне қарамастан, өлім жазасына кесілді. Леопольд III әкесіне қарсы көтерілгенде император Генрих IV-нің ұлы Генрих V-ті қолдады, бірақ көп ұзамай император тарапына өтті. 1106 жылы ол Генрих IV-нің қызы, Швабия герцогы Фредерик I-нің жесірі Агнеске үйленді. 1125 жылы ол патшалық тәжді Supplinburg Lothair пайдасына қабылдаудан бас тартты. Клостернеубург монастыры сияқты монастырларды салғандықтан, ол «Тақуа» деген лақап атын алды және 1485 жылы папа Иннокентий VIII оны қастерледі. Ол Төменгі және Жоғарғы Австрияның қасиетті қамқоршысы саналады.

Австрия герцогтері

Леопольдтың кіші ұлдарының бірі Фрайзинг епископы Отто болды. Оның үлкен ұлы Леопольд IV 1136 жылы маркграф атанды, ал 1139 жылы король Конрад III-тен Бавария герцогтігін алды, ол Велфтер әулетінен Генрих Мақтаныштың билігін тоқтатқан еді. Леопольдтың інісі Генрих Ясомерготт (дегенде, ол өзінің сүйікті серті бойынша, "Иә, солай болсын, Құдайға ант етейін!" деп аталған) 1140 жылы Рейн граф-палатині болып тағайындалды, ал 1141 жылы Леопольд қайтыс болған соң Австрия маркграфы болды. Генрих Мақтаныштың жесірі Гертрудаға үйленгеннен кейін, ол 1143 жылы Бавария герцогтігін иеленді және граф-палатин лауазымынан бас тартты. 1147 жылы ол Екінші крест жорығына қатысты, ал отанға оралғаннан кейін Бавариядан бас тартты. Жаңа король Фридрих Барбаросса Бавария герцогтігін Генрих Мақтаныш ұлы Генрих Арыстан, Саксония герцогына берді. Бұған өтемақы ретінде, шамамен 1155 жылы астанасы Венаға көшірілген Австрия, Privilegium Minus бойынша герцогтыққа дейін көтерілді.

Билікке көтерілу

Екінші герцог Генрихтің ұлы Леопольд V болды, ол 1177 жылы оның орнын басып, 1182 және 1190 жылдардағы крест жорықтарына, сондай-ақ Үшінші крест жорығына қатысты. Палестинада ол Англия королі Ричард I-мен дауласып, оны туған жеріне қайтып бара жатқанда тұтқынға алып, император Генрих VI-ға тапсырды. Леопольд өзінің туысы герцог Оттокар IV-нің өсиеті бойынша Штирия герцогтігін иелену арқылы Бабенбергтердің жерлерін кеңейтті. 1194 жылы ол қайтыс болды, Австрия бір ұлы Фридрихке, ал Штирия екінші ұлы Леопольдке бұйырды, бірақ Фридрих 1198 жылы қайтыс болғаннан кейін Леопольд оларды қайта біріктіріп, "Даңқты" атанған герцог Леопольд VI болды. Жаңа герцог Испания, Египет және Палестинадағы крест жорықтарында күресті, бірақ ол заң шығарушы, ғылымды қолдаушы және көптеген қалаларды құрғандықтан көбірек танылды. Оның билігінде Вена Германияның мәдени орталығына және әнші-ақындардың ірі мектебіне айналды. Оның соңғы жылдары ұлы Фредерикпен келіспеушіліктерге толы болды және ол 1230 жылы Сан-Жерманода, қазір Кассино деп аталатын жерде, император Фредерик II мен Папа Григорий IX арасындағы бейбітшілікті орнату үшін барғанда қайтыс болды.

Құрып кету

Леопольд VI-ның Теодора Ангелинадан туған ұлы Фредерик II 1230 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін герцог болды. Фридрих II көп ұзамай-ақ Венгрия және Богемия патшаларымен, сондай-ақ Киелі Рим императоры Фридрих II-мен болған үздіксіз дауларынан "жанжалдасушы" деген лақап атқа ие болды. Герцог Фридрих анасы мен әпкелерін мүліктерінен айырды, оның қатал билігі үшін халқы оны жек көрді, ал 1236 жылы императорлық тыйым салып, Австриядан қуылды. Бірақ кейіннен император Фридрих II қауымнан шығарылғаннан кейін ол герцогтігіне қайта оралды. Содан кейін герцог Фридрих II Австрияны патшалыққа айналдыру үшін император Фридрих II-мен сүбесіз келісімдер жүргізді. Бабенбергтер әулетінің еркек тарапы 1246 жылы Фридрих II шайқаста қаза тапқанда тоқтап қалды (Франкон Бабенбергтерінің Хеннеберг тармағы 1583 жылға дейін сақталды, содан кейін оның жерлері Веттин әулетінің екі тармағы арасында бөлінді). Фредериктің жалпы мұрагері – оның қайтыс болған ағасы Генрихтің жалғыз қызы, Тюрингиялық Агнес әйелінен туған Австриялық Гертруда болды. Алайда оның күйеулері де, ұлы да Бабенберг мұрасын өз билігіне бағындыра алмады. Гертруданың жалғыз тірі қалған баласы, Бадендік Агнес, үшінші күйеуі Гюнбургтің Ульрих II арқылы мұрасының кем дегенде бір бөлігін қайтаруға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Бірнеше жылдық күрес – Австрійська війна (1246—1278) немесе Бабенберг мұрагерлік соғысы (1246–1256/78/82) салдарынан Австрия және Штирия герцогтықтары Богемияның Оттокар II-іне, содан кейін Габсбургтың Рудольф I-іне көшті, оның ұрпақтары 1918 жылға дейін Австрияны биледі.

Византиялық қан

Леопольд V-тен бастап барлық Бабенберг герцогтары Византия императорларының ұрпақтары еді – Леопольдтың анасы Теодора Комнен император Иоанн II Комненнің немере қызы болған. Содан кейін Леопольд V-нің кіші ұлы Леопольд VI да Византия ханшайымымен (Теодора Ангелина) үйленді, ал оның Теодорадан туған кіші ұлы Фредерик II София Ласкаринаға үйленді.

Бабенбергтер мен Габсбургтер

Австриядағы келесі династия – Габсбургтер – бастапқыда Бабенбергтердің ұрпақтары емес еді. Габсбургтер әулетіне Бабенбергтердің қаны Германияның I Альберттың балалары арқылы ғана келді, бірақ бұл қан герцогтарға дейінгі Бабенбергтерден тараған еді. Осы неке салдарынан Габсбургтер өз ұлдарының біріне Бабенбергтер есімін – Леопольдті берді. Габсбургтер Бабенберг герцогтарынан шыққан, бірақ әртүрлі уақытта. Бабенбергтерден тараған алғашқы Габсбург әулеті – Альбертин әулеті болды. Бұл Австрия герцогы III Альберттің Нюрнбергтен келген Беатрикске үйленуі арқылы іске асты. Осылайша, олардың ұлы, Австрия герцогы IV Альберт, Бабенберг герцогтарынан тараған алғашқы Габсбург герцогы болды. Дегенмен, Габсбург әулетінің осы тармағының еркек ұрпағы 1457 жылы Богемияның V Ладислас Постхумусымен бірге тоқтап қалды. Бабенберг қанына ие болған келесі Габсбург әулеті – Стириялық әулет болды, ол Киелі Рим императоры I Фердинанд пен Богемия және Венгрияның Аннасының балалары арқылы пайда болды, соңғысы Бабенберг герцогтарының ұрпағы еді. Шындығында, Стириялық әулет Бабенберг қанын Богемияның V Ладислас Постхумусының қарындасы, Австрияның Елизаветасынан алды. Испандық әулет Бабенберг қанына ие болған соңғы Габсбург әулеті болды. Тағы да, бұрынғы Габсбург әулеті (яғни, Стириялық әулет) арқылы испандық Габсбургтер Бабенбергтерден өз тегін алды. Испанияның II Филиппінің әйелі және Филипптің анасы Анна (содан кейін барлық испандық Габсбургтер одан тарады) Фердинанд пен Аннаның немересі болды. Нәтижесінде, 1598 жылдан кейін Габсбургтердің барлық ұрпақтары Бабенберг герцогтарының ұрпақтары болды.