Кіріспе

Граф (әйел түрі: графиня) – неміс дворяндығының, кейіннен орыс дворяндығының тарихи атағы, көбінесе «граф» деп аударылады. Дворяндық дәрежелер арасында ортаңғы саналатын бұл атақ, британдық «эрл» атағымен (әйел түрі – «контесса») теңестіріледі. Неміс дворяндығы біртіндеп жоғары және төмен дворяндыққа бөлінді. Жоғары дворяндыққа «княздық өлшем мен маңызға» ие, тікелей императорлық территорияларды басқарған және Императорлық диетада орын мен дауыс құқығына ие болған графтар кірді.

Этимологиясы мен шығу тегі

Graf сөзінің шығу тегі графиодан, одан әрі грекше γρᾰ́φειν 'жазу' етістігінен туындаған деп саналады. Graphio өз кезегінде византиялық grapheus атағынан шыққан болып есептеледі. Дегенмен, басқа да түсіндірмелер бар; Якоб және Вильгельм Гримм грек тілінен шығу мүмкіндігін мойындаса да, "шешім, жарлық" мағынасын білдіретін сөзбен байланыстыруды ұсынды. Алайда, Гриммдер "рив" сөзімен байланыстыруға мүмкіндік беретін нұсқаны артық көрді, онда "ge" префиксті болып табылады және оны Гриммдер протогермандық "сан" сөзінен шығарды.

Тарих

Графтың титулы әртүрлі еуропалық аймақтарда, соның ішінде Австрия, Германия, Швейцария, Люксембург, Лихтенштейн, Эльзас, Балтық елдері және бұрынғы Габсбург монархиясының басқа да жерлерінде кең таралған. Германияда 1919 жылдың тамызынан бастап дворяндықтың барлық заңды артықшылықтары ресми түрде жойылды, ал граф, кез келген басқа мұрагерлік титул сияқты, заңды тегінің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Австрияда оны қолдану заңмен тыйым салынған, барлық мұрагерлік титулдар мен дворяндық префикстер сияқты. Швейцарияда бұл титул заңмен мойындалмайды. Германия тілінің бірінен бірі ресми тіл болып табылатын Бельгия, Лихтенштейн және Люксембург монархияларында титул ұлттық [[қадір-қасиеттің бастауы, биліктегі монарх]] тарапынан танылуда, қолданылуда және кейде берілуде. Орта ғасырлардан бастап граф әдетте графшафт деп аталатын аумақты басқарды. Киелі Рим империясында көптеген императорлық графтар (Рейхсграфтар) 1815 жылғы неміс медиатизациясы арқылы оларды үлкен, көршілес монархтарға бағындырғанға дейін өздерінің жерлерінде дербес билікке ие болды, олардың басымдығын сақтап, жергілікті заң шығарушы органдарда отбасылық өкілдіктерді, кейбір юрисдикциялық иммунитеттерді және корольдік некелерге қатысудың беделді артықшылықтарын сақтап қалды. Еуропаның ақсүйектері халыққа Landeshoheit билігін жүзеге асырмаған аймақтарында граф ұзақ уақыт бойы өзінің графтығындағы жерлерде және ауылдарда, мысалы, шаруаларға қызмет ету құқығы, ағаш, диірмен, құдық және жайылымдар сияқты жалпы инфрақұрылымды пайдалану үшін белгілі бір төлемдерді сақтап келді. Бұл құқықтар біртіндеп жойылды және 19 ғасырдың алдында немесе оның ішінде көбінесе жойылды, графтарға жер иелігінен басқа заңды артықшылықтарды қалдырмады, бірақ неміс тілді елдердегі графтық мүліктер көбінесе айтарлықтай болды. Дегенмен, неміс тілді елдердің әртүрлі билеушілері, әсіресе 1806 жылы Киелі Рим империясы жойылғаннан кейін, өз азаматтарына граф титулын берді. Бұрынғы императорлық графтардың беделі мен билігі болмаса да, олар жергілікті дворяндықтың заңды мүшелері болып қала берді және билеушінің сарайында танылған кез келген шағын артықшылыққа құқылы болды. "Граф" деп аударылатын титул басқа елдерде де қабылданды және қолданылды. Германия мен Австриядағы көптеген континенттік графтар Graf титулын қосымша анықтамасыз алды. 19 ғасырдағы Пруссия Корольдігінен басқа, граф титулы тұңғыштықпен шектелмеді: ол бастапқы титул иесінің еркек желісіндегі барлық заңды ұрпақтарына мұрагерлікпен берілді, ал еркектер де отбасылық байлық пен мүліктің шамамен тең үлесін мұрагерлікке алды. Әдетте, графтардың қайсысы белгілі бір отбасылық жерді иеленгенін көрсету үшін гифенмен жазылған қосымша сөз қолданылды, мысалы, Castell Rudenhausen. Орта ғасырлық Киелі Рим империясында кейбір графтар графтық титулдың ерекше түрлерін алды немесе алды, көбінесе белгілі бір доменге немесе жауапкершілікке қатысты, мысалы, [[Ландграф]], [[Марграф]], Pfalzgraf (Пфальц графы), [[Бурграф]], Wildgraf, Waldgraf, Altgraf, Raugraf және т.б. Граф титулы ресми түрде Герцог (герцог) және Фюрст (принц) титулдарынан төмен болғанымен, Киелі Рим императоры осы дворяндардың кейбіреулеріне ерекше билік немесе дәреже беріп, оларды gefürsteter Graf немесе "принц граф" мәртебесіне көтере алды. Бірақ графтық титул мұндай префиксімен әрқашан жоғары графтық дәрежеде немесе Hochadel мүшелігін білдірмейді. Тек осы титулдардың маңыздылары, тарихи түрде дербестік дәрежесімен байланысты, 19 ғасырға дейін қолданыста болды, атап айтқанда, Маркграф және Ландграф. Ресейде граф титулын (Граф; әйелдік: Графиня, транслитерациясы Grafinya) Петр I енгізді. Бірінші орыс графы (немесе графы) Борис Петрович Шереметьев болды, ол 1706 жылы осы мәртебеге көтерілді. Бастапқыда, Ресей империясының граф титулына көтерілген адам Киелі Рим империясының граф титулында да Германия императорының мойындауына ие болуы керек еді. Кейіннен бұл талап міндетті болмай қалды.

"Асыл атақ" деген терминді қамтитын атақтар

Кейбіреулері шамамен граф дәрежесінде, кейбіреулері жоғары, кейбіреулері төмен. Маңыздырақлары жеке мақалаларда қарастырылған (сілтемелерді қараңыз); шағын, сирек кездесетіндері төмендегі бөлімдерде ғана қарастырылады.

Неміс тіліндегі атаулар | Ағылшын тіліндегі атаулар | Түсініктеме / Этимология
---|---|---
Markgraf | Margrave (тек континенттік) немесе Marquess | Mark 'марш, шекаралық провинция' + Graf. Империяның шекарасындағы аумақтарға билік жүргізді.
Landgraf | Landgrave | Land 'ел' + Graf. Бүкіл провинция бойынша билік жүргізді.
Reichsgraf | Imperial Count | Reich 'Империя' + Graf. Императордан берілген немесе танылған граф атағы.
Gefürsteter Graf | Princely Count | 'Райхсфюрстке айналдыру' деген неміс етістігі + Graf.
Pfalzgraf | Count Palatine немесе Palsgrave (архаикалық) | Pfalz 'сарайлық иелік, Палатинат' + Graf. Бастапқыда "Император сарайының өкілеттігімен" билік жүргізді; кейіннен "Сарай жерінің", яғни Палатинаттың билеушісі болды.
Rheingraf | Rhinegrave | Rhein 'Рейн өзені' + Graf. Рейн өзенімен шекаралас аймақтарды биледі.
Burggraf | Burgrave | Burg 'қамал, бург' + Graf. Қорғанды қамалмен қоршалған немесе оған үстемдік етілген территорияны биледі.
Altgraf | Altgrave | alt 'ескі' + Graf. Граф атағы императорлық сыйлықтарға дейін болған. Салм отбасына тән.
Freigraf | Free Count | frei 'бос' (аллодиал?) + Graf. Феодалдық граф атағы, сондай-ақ техникалық лауазым.
Gaugraf | Gaugrave | Gau 'империялық аумақ' + Graf. Каролинг империясындағы гау билеушісі. Көптеген гаулар кейін графтықтарға (Grafschaften) айналды.
Waldgraf | Wildgrave | Wald 'орман' + Graf. Орманы көп аймақты биледі.
Raugraf | Raugrave | Rau ('жасырау, жабайы, мекендемейтін') + Graf. Дамылмаған жерлерге орталықтанған аумақты биледі.
Vizegraf | Viscount | Vize 'орынбасар, алмастырушы' + Graf.

Басқа қолданыстар

Граф жұрнағы ақсүйектік мәртебеге қол жеткізбеген, бірақ ақсүйектер немесе сарайдағылардың бос қызметтерде атқаратын немесе Дихграф сияқты полдер басқару ұйымындағы функционалдық лауазымдар сияқты түрлі кеңсе атауларында кездеседі.