Турн және Таксис үйі: неміс ақсүйектер тарихы

Кіріспе

Неміс дворяндық отбасы

Тюрн және Таксис князьдік үйі (link=no, ) – Бриффедельге жататын неміс дворяндық отбасы. 16 ғасырда Еуропадағы почта қызметтерінде маңызды рөл атқарды, 1806 жылы Киелі Рим империясы тарағанға дейін бұл рөл сақталды. Сонымен қатар, сыра зауыттарының иесі және бірнеше қамалдардың басқарушысы ретінде танымал болды. 1748 жылдан бері отбасы Регенсбург қаласында тұрып келеді, ал 1803 жылдан бастап резиденциясы Санкт-Эммерам қамалында орналасқан. Отбасы Германиядағы ең бай отбасылардың бірі, ал қазіргі үй басшысы – Альберт, 12-ші Тюрн және Таксис князі. Бұрынғы тәуелсіз императорлық округтері үшін медиатизацияланған үйлердің бірі, кейіннен Вюртемберг корольдігіне (Бухау князьдік аббаттығы, қазіргі Бад-Бухау), Бавария корольдігіне және Гогенцоллерн-Зигмарингенге қарасты болды.

Тарих

Тассо отбасысы (итальян тілінен аударғанда "дауыссыз", отбасының геральдикалық жануары) – Бергамо аймағындағы ломбардтық отбасы. Ең ерте жазбалар оларды 1200 жыл шамасында Валь-Брембанадағы Альменнода көрсетеді, бірақ кейін Бергамоның Коллеони (Гвельф) және Суарди (Гибеллин) отбасылары арасындағы қақтығыстан қашу үшін олар алыстағы Корнелло ауылына көшті. 1290 жылы Милан Бергамоны бағындырғаннан кейін Омодео Тассо 32 туысын Курьерлер компаниясына (Compagnia dei Corrieri) біріктіріп, Миланды Венеция және Риммен байланыстырды. Патшалық және паптық қолдауға ие болған оның пошташылары өте тиімді болғандықтан, бүкіл Италияда «бергамаши» деп аталды. Руггиеро де Тассис 1443 жылы император Фредерик Бейбітшілдің сарайына тағайындалды. Ол 1450 жылға қарай Бергамо мен Вена арасында пошта жүйесін ұйымдастырды және 1489 жылы Инсбруктегі Пошта қызметінің Бас шебері болып тағайындалды. 1502 жылы Бургундияның Филиппі Жанеттоның бауырын өзінің поштасының капитаны етіп тағайындады. 1516 жылы Франциско отбасын Брабант герцогтығының Брюссель қаласына көшірді, онда олар Габсбургтердің билігіне ықпал етіп, бай Габсбургтер Нидерландысын испан сарайымен байланыстырды. Әдеттегі бағыт Франция арқылы өтті, бірақ жаушылық кезінде Альп таулары арқылы Генуяға екінші бағыт қолжетімді болды. 1517 жылы Франциско қайтыс болғаннан кейін император Карл V Францисконың жүйесі Иоганн Баптиста фон Таксисті (1470-1541) Императорлық поштаның Бас пошташысы етіп тағайындады. Иоганн Баптистаның орнын үлкен ұлы Франц II фон Таксис (1514-1543) басқарды. Ең кіші ұлы Леонард I фон Таксис Бас пошташы болып тағайындалды және ол Турн мен Таксис әулетінің түпкі атасы болды. Иоганн Баптистаның екінші үлкен ұлы Реймонд де Тассис (1515-1579) Испания Корольдік поштасының Бас директоры лауазымын алып, Испанияда қоныстанды. Реймонд испандық дворяндыққа үйленді, ал оның үлкен ұлы Хуан де Тассис 1603 жылы Филипп III-нің Вилламедиана графы болды. Отбасының испандық тармағы 1622 жылы құпия жағдайда қайтыс болған әйгілі ақын Хуан де Тассиспен бірге тоқтатылды. 1608 жылы Брюссель тармағы мұрагерлік барондық мәртебесіне көтерілді, ал 1642 жылы Инсбрук тармағы да (Габриэль де Тассистен тараған, 1529 жылы қайтыс болды). Брюссель тармағы 1624 жылы мұрагерлік графтық мәртебесіне көтерілгенде, жоғары дворяндыққа көтерілуді заңдастыру үшін оларға танымал тегі қажет болды. Александрин фон Таксис генеалогтарға олардың шығу тегін «нақтылауды» тапсырды, ол кезде олар ортағасырлық рыцарьлардың ұрпақтары деп есептелді, олар саудагерлерге айналған. Олар енді, құжаттық дәлелсіз болса да, 1311 жылға дейін Милан мен Ломбардияны басқарған атақты итальяндық дворяндық Делла-Торре немесе Торриани әулетінің ұрпақтары екендерін мәлімдеді. Содан кейін ол императордан атын өзгертуді өтінді. Германиялық атаумен, Миландық отбасының гербінің символы, мұнара (Torre) Thurn (ежелгі неміс жазуы, қазіргі уақытта Turm) болды және нақты отбасы атауы Tasso алдына қойылды, оны Таксиспен аударды (ежелгі неміс жазуы Dachs = Дауыссыз). Торриани мұнарасы дауыссызға герб ретінде қосылды. Олар өздерінің есімдерінің неміс түрін 1650 жылы ресми түрде қабылдады, оның ішінде осы күнге дейін бар Инсбрук тармағы да. 1681 жылы Брюссель тармағы Испан Нидерландысының князі дәрежесіне көтерілді, Евгений Александр Франц, 1-ші принц Турн және Таксис, 1670 жылы сатып алынған Брейне-ле-Шатомен титулдық княздық (Principauté de la Tour et Tassis) ретінде, ал 1695 жылы император Леопольд I-нің бұйрығымен императорлық княз дәрежесіне көтерілді, бірақ сол кезде Киелі Рим империясында аумақтық иеліктер болмады. Императорлық соттың Императорлық княздер кеңесіне қабылдау 1704 жылы болды. Брюссель тармағы 1703 жылы Испанияның мұрагерлік соғысының салдарынан Франкфуртқа көшіп барды; олардың жаңа отбасылық орталығы 1731 жылдан бастап салынған Palais Thurn und Taxis болды. Император Карл VII 1743 жылы Императорлық диетаның Бас комиссары (Лорд-канцлер) болып Турн мен Таксистің 3-ші князі Александр Фердинандты тағайындады. Сондықтан ол 1748 жылы парламент орналасқан Регенсбургке көшіп барды. Бұл лауазым әртүрлі үйлерде тұратын отбасыларда мұрагерлік болып келді, бірақ компанияның штаб-пәтері Франкфуртта қалды. Регенсбургтегі Сент-Эммерам аббаттығы 1803 жылы секуляризацияланған кезде, монастырь ғимараттары Турн мен Таксис князьдеріне сыйға берілді, олар оларды резиденцияға айналдырды, бұдан былай Шлосс Турн және Таксис деп аталады, кейде оны Сент-Эммерам сарайы деп те атайды. Бұл олардың отбасылық орталығы болып табылады. 1786 жылы Карл Анзельм, 4-ші принц Турн және Таксис, Вальбург князьдерінен Шер, Дюрментинген және Буссен иеліктерімен бірге Жоғарғы Швабия графтығын сатып алды, ол 1787 жылдан бастап Фридберг-Шер графтығы деп аталды. Тек содан кейін Турн және Таксис 20 жыл бойы империяның өз княздығын басқарды, бірақ олардың негізгі табыс көзі Императорлық Рейхспост болып қалды. Отбасы 1806 мен 1867 жылдар аралығында Киелі Рим империясының Императорлық Рейхспостының мұрагері – Турн және Таксис поштасын басқарды. Олардың пошталық қызметі ғасырлар бойы біртіндеп жойылды, испандық желі 18 ғасырда тәжге сатылды, ал неміс поштасы 1866 жылы Франкфурт еркін қаласы құлағаннан кейін Пруссияға сатылды. Пошта бизнесінен түскен табыстарын, кейінірек пошта құқықтары үшін төлемдерді көптеген жерлерге, оның ішінде секуляризацияланған шіркеу мүліктеріне, сондай-ақ Бухау аббаттығы, Мархталь аббаттығы, Нересхайм аббаттығы, Эннетах аббаттығы, Сиссен аббаттығы және басқаларына инвестициялады. 1803 жылы олар Императорлық Бухау княздығы ретінде біріктірілді. Бұл монастырьлардың ғимараттары көбінесе 20 ғасырда шіркеуге қайтарылды, бірақ жерлер княздық басқарумен жалғастырылып өңделеді. Сент-Эммерам сарайынан басқа, қазіргі князь Таксис сарайын (Тругенхофен) және Фельдафингтегі Штарнберг көліндегі Гаратсхаузен сарайына да ие. Райнер Мария Рильке Принцесса Мари Турн және Таксис (некедегі Гёэнлоэ принцессасы, князь Александрдың әйелі) отбасының Дуйно сарайында болғанда Дуйно элегияларын жазды. Рильке кейінірек өзінің жалғыз романын (Мальте Лауридс Бригге дәптерлері) оған арнады, ол оның меценаты болды. Оның ұлы, князь Александр (1881-1937) Италия азаматы болды, «Принсипе делла Торре е Тассо» деп аталды және 1923 жылы Италия королі оны Кастель-Дуино графы етіп көтерді. Бүгінде Дуйно сарайы оның немересі, князь Карло делла Торре е Тассо, Кастель-Дуино графына (1952 ж.т.) тиесілі. Дуйно тармағы отбасының чех тармағының бір бөлігі болып табылады, ол 19 ғасырдың басында Богемияда (қазіргі Чехия) қоныстанды. Отбасының бірнеше мүшелері Мальта рыцарьлары болды. 1919 жылға дейін князь үйінің басшысының атағы «Его Светлость князь Турн және Таксис, Бухау князі және Кротошин князі, Вёрт және Донауштауф графы, Фридберг-Шер князь-графы, Валле Сассина, Мархталь, Нересхайм және т.б. мұрагерлік Бас пошташысы» болды. Қазіргі Турн және Таксис үйінің басшысы Альберт II, 12-ші Турн және Таксис князі, Иоганн мен оның әйелі Глорияның ұлы. Отбасы Германиядағы ең бай отбасылардың бірі. Отбасының сыра қайнату зауыты 1996 жылы Мюнхеннің Пауланер тобына сатылды, бірақ ол әлі де Турн және Таксис брендімен сыра өндіреді.

The Tasso family (from the Italian word for "badger", the family's heraldic animal) was a Lombard family in the area of Bergamo. The earliest records place them in Almenno in the Val Brembana around 1200, before they fled to the more distant village of Cornello to escape feuding between Bergamo's Colleoni (Guelf) and Suardi (Ghibelline) families. Around 1290, after Milan had conquered Bergamo, Omodeo Tasso organized 32 of his relatives into the Company of Couriers (Compagnia dei Corrieri) and linked Milan with Venice and Rome. The recipient of royal and papal patronage, his post riders were so comparatively efficient that they became known as bergamaschi throughout Italy. Ruggiero de Tassis was named to the court of the Emperor Frederick the Peaceful in 1443. He organized a post system between Bergamo and Vienna by 1450; was appointed Chief Master of Postal Services at Innsbruck in 1489. Philip of Burgundy elevated Janetto's brother to captain of his post in 1502. By 1516, Francisco had moved the family to Brussels in the Duchy of Brabant, where they became instrumental to Habsburg rule, linking the rich Habsburg Netherlands to the Spanish court. The normal route passed through France, but a secondary route across the Alps to Genoa was available in times of hostility. At the death of Francisco in 1517, Emperor Charles V appointed Francisco's nephew Johann Baptista von Taxis (1470 1541) as Generalpostmeister of the Kaiserliche Reichspost. Johann Baptista was briefly succeeded by his eldest son, Franz II von Taxis (1514 1543), after whose untimely death the family split into two further branches. The youngest son, Leonhard I von Taxis, succeeded as Generalpostmeister and is the ancestor of the princely Thurn and Taxis family. Johann Baptista's second eldest son, Raymond de Tassis (1515 1579), took over the office of postmaster general to the Crown of Spain and settled in Spain. Raymond married into Spanish nobility, and his eldest son Juan de Tassis was created Count of Villamediana in 1603 by Phillip III. The Spanish line of the family became extinct with Juan de Tassis, 2nd Count of Villamediana, a celebrated poet who died in mysterious circumstances in 1622. In 1608 the Brussels line was raised to the status of hereditary barons, and in 1642 the Innsbruck line as well (which descends from Gabriel de Tassis, d. 1529). When the Brussels line was raised to the hereditary status of counts in 1624, they needed illustrious lineage to legitimize their intended further ascension to the high nobility. Alexandrine von Taxis commissioned genealogists to "clarify" their origin, who until then had only been considered a family descending from medieval knights who had become merchants. They now claimed, albeit without documentary evidence, that they descended from the famous Italian noble family Della Torre, or Torriani, who had ruled in Milan and Lombardy until 1311. She then applied to the emperor for a name change. With the Germanization, the coat of arms symbol of the Milanese family, the tower (Torre), became Thurn (an older German spelling, nowadays Turm) and was placed in front of the actual family name Tasso, translated with Taxis (an older German spelling for Dachs = Badger). The tower of the Torriani was added to the badger as a coat of arms. They formally adopted the German form of their name in 1650, including the comital Innsbruck line, which also exists to this day. In 1681 the Brussels line was elevated to the Spanish Netherlands' rank of prince with Eugen Alexander Franz, 1st Prince of Thurn and Taxis, with Braine le Château (acquired in 1670) as his titular principality (Principauté de la Tour et Tassis), and in 1695 to the rank of imperial prince at the behest of Emperor Leopold I, although at that time no territorial possessions existed in the Holy Roman Empire. Admission to the Imperial Council of Princes in the Imperial Diet took place in 1704. The Brussels line moved to Frankfurt in 1703 because of the War of the Spanish Succession; their new family seat built from 1731 was the Palais Thurn und Taxis. Emperor Charles VII appointed Alexander Ferdinand, 3rd Prince of Thurn and Taxis, Principal Commissioner (Lord Chancellor) of the Imperial Diet in 1743. He therefore moved to Regensburg, where the parliament was seated, in 1748. The position became hereditary in the family who lived in different houses there, but the company headquarters remained in Frankfurt. When Saint Emmeram's Abbey in Regensburg was secularized in 1803, the monastery buildings were donated to the princes of Thurn and Taxis, who had them converted into a residence, henceforth known as Schloss Thurn and Taxis, sometimes also called Saint Emmeram Palace. It has remained their family seat to this day. In 1786, Karl Anselm, 4th Prince of Thurn and Taxis, acquired the Upper Swabian county of Friedberg with the lordships of Scheer, Dürmentingen and Bussen from the princes of Waldburg, which from 1787 was known as the County of Friedberg Scheer. Only then did the Thurn und Taxis rule their own principality of the empire for 20 years, but their main source of income remained the Imperial Reichspost. The family operated the Thurn und Taxis Post, successor to the Imperial Reichspost of the Holy Roman Empire, between 1806 and 1867. Their postal service was gradually lost over the centuries, with the Spanish network being bought by the crown in the 18th century and the German post being purchased by Prussia after the fall of the Free City of Frankfurt in 1866. By investing their earnings from the postal business later also the settlements for the postal rights in numerous landed estates, a large number of forests and farms as well as castles were added to the family property, especially from secularized church property, among them Buchau Abbey, Marchtal Abbey, Neresheim Abbey, Ennetach Abbey, Siessen Abbey, and others. In 1803 they were summarized as Imperial Principality of Buchau. The buildings of these monasteries were mostly re donated to the church in the 20th century, but the lands continue to be cultivated by the princely administration. Besides the St Emmeram's Palace the current prince still owns Taxis Castle (Trugenhofen) and Garatshausen Castle at Feldafing on Lake Starnberg. Rainer Maria Rilke wrote his Duino Elegies while visiting Princess Marie of Thurn and Taxis (née Princess of Hohenlohe, wife of Prince Alexander) at her family's Duino Castle. Rilke later dedicated his only novel (The Notebooks of Malte Laurids Brigge) to the princess, who was his patroness. Her son Prince Alexander (1881–1937) became an Italian citizen named Principe della Torre e Tasso and was raised in 1923 by the Italian king to Duke of Castel Duino. Today Duino Castle belongs to his grandson, Prince Carlo della Torre e Tasso, Duca di Castel Duino (b. 1952). The Duino branch is part of the family's Czech branch that in the early 19th century settled in Bohemia (now the Czech Republic). Several members of the family have been Knights of Malta. Until 1919, the titles of the head of the princely house were His Serene Highness the Fürst von Thurn und Taxis, Prince of Buchau and Prince of Krotoszyn, Duke of Wörth and Donaustauf, Princely Count of Friedberg Scheer, Count of Valle Sássina, Marchtal, Neresheim etc., Hereditary Postmaster General. The current head of the house of Thurn and Taxis is Albert II, 12th Prince of Thurn and Taxis, son of Johannes and his wife, Gloria. The family is one of the wealthiest in Germany. The family's brewery was sold to the Paulaner Group of Munich in 1996, but it still produces beer under the brand of Thurn und Taxis.

Танымал мәдениет

Thurn and Taxis пошта монополиясы Томас Пиншонның "The Crying of Lot 49" романының оқиғасының негізгі бөлігі болып табылады. Андреас Сейфарт пен Карен Сейфарт жасаған "Турн және Таксис" тақта ойыны осы әулеттен шабыттандырылған. Уолтер Джон Уильямстың "Періштелер мен Иттерге Ақтау" романының басты кейіпкері – Турн-унд-Таксис әулетінің басшысы. Thurn und Taxis Эрик Флинт және басқа авторлардың 163x сериясының бірнеше томдарында да айтылады, мысалы, "1635: Дрисон оқиғасы" және "1636: Саксон көтерілісі". "Жақсы Орын" телешоуының 3-ші маусымының 4-ші эпизодында Илка Урбах ойнаған "Баронесса фон Турн и Таксис" атты кейіпкер кездеседі.