Кіріспе

Дауыс беру арқылы қабылданатын бастама

Калифорнияның 187-жобасы (сонымен қатар «Мемлекетімізді сақтау» (SOS) бастамасы деп те аталады) – 1994 жылғы штаттық азаматтықты тексеру жүйесін құру және Калифорния штатында заңсыз көшіп келгендерге шұғыл емес медициналық көмек, мемлекеттік білім беру және басқа да қызметтерді пайдалануға тыйым салу мақсатын көздеген дауыс беру арқылы қабылданатын бастама. Сайлаушылар 1994 жылдың 8 қарашасында өткен референдумда осы ұсынылған заңды қабылдады. Заң қабылданғаннан кейін бір күн өткен соң оған сот арқылы шағымданылды және 11 қарашада федералды аудандық сот оны конституцияға қайшы деп таныды. 1999 жылы губернатор Грей Дэвис осы шешімге қатысты апелляциялық шағымдарды тоқтатты. 187-жобаның қабылдануы АҚШ-қа заңсыз көшіп келу туралы штат тұрғындарының алаңдаушылығын көрсетті. Оппозиция заңның испаниялық немесе азиялық шығу тегіндегі заңсыз көшіп келгендерге деген өшпенділікке негізделгенін айтты; ал қолдаушылар олардың алаңдаушылығы экономикалық екенін мәлімдеді: штаттың елге заңсыз кірген немесе виза мерзімі өткен көптеген адамдарға әлеуметтік қызметтер көрсетуге қаржылық мүмкіндігі жоқ. Кейін Калифорния заңнамалық талдау бюросы тексеру құны дауыс беру арқылы қабылданатын шараның кез келген қаржылық пайдасынан асып түсетінін хабарлады. Штаттың демографиялық құрамы иммигранттардың санын арттырғандықтан, 187-жобаның күшін жою Калифорниядағы Республикалық партияның ыдырауының себебі ретінде жиі айтылады.

187-жобаның негізгі элементтері

187-жоба келесі негізгі элементтерді қамтиды: Заң бекітілгеннен кейін бір күн өткен соң, латиноамерикандық және азаматтық құқықтар ұйымдарының одағы, соның ішінде Мексикалық американдық құқықтық қорғау және білім беру қоры мен Америкалық азаматтық бостандықтар одағы, штаттық сотқа шараға қарсы сотқа шағым түсірді. Калифорниядан тыс жергілікті басқару органдары, оның ішінде Колорадо штатының Денвер қаласы, штатты толық бойкоттаумен қорқытты. Латиноамерикандық ұйымдар Калифорнияда конгрестер өткізбейтіндерін жариялады және мүшелері мен жақтастарынан Диснейлендке бойкот жариялауға шақырды, ол маңызды туристік орталық. Сайлауға дейінгі апталарда 187-жобаға қарсылар бірнеше демонстрациялар ұйымдастырды. Бұл шараларға мыңдаған адам қатысты. 1994 жылдың 16 қазанында өткен демонстрация, бұл жобаға қарсы ең ірі наразылықтардың бірі және Лос-Анджелес тарихындағы ең үлкен наразылықтардың бірі болды, онда шамамен 70 000 адам қаланың орталық бөлігінен шеру тартты. Демонстранттардың қатары кем дегенде бір шақырымға созылды. Жастар, әсіресе испаноязықты студенттер өздігінен наразылық акцияларын ұйымдастырды. Көбінесе бұл оқу орындарынан шығып кетулермен байланысты болды. Орта мектеп оқушылары да осы акцияларға қатысты. Лос-Анджелес бірыңғай мектеп округіндегі 30-дан астам кампустан 10 000-нан астам жас студент 187-жобаға қарсы өткен ең ірі студенттік демонстрациялардың біріне қатысты. Бұл шараны ешқандай ресми ұйым қолдамады, керісінше студенттерге мектепте қалып, отырып наразылық білдіру ұсынылды. Демократтық партиядан үміткер Грей Дэвис, кейіннен Уилсонның орнын басып, 187-жобаға қарсы үгіт жүргізді. 187-жоба консерваторлар тарапынан кең қолдауға ие болды. Алайда, бұрынғы конгрессмен және Тұрғын үй және қала құрылысы министрі Джек Кемп, бұрынғы білім министрі Уильям Беннетт және сәтсіз республикалық губернаторлық үміткер Рон Унц сияқты белгілі консерваторлар бұл бастамаға ашық қарсылық білдірді. Мексика президенті Карлос Салинас де Гортари бұл заңды ксенофобиялық және көшпенді жұмысшылардың адам құқықтарына зиян келтіретін заң деп сынады. Заң бекітілгеннен кейін бір апта өткен соң Салинас, АҚШ-та заңды түрде жұмыс істеуге рұқсат беретін "қонақ жұмысшылар" бағдарламасын әзірлеу үшін шекаралық талқылаулар ұсынды. Мұндай бағдарлама Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де қолданылған.

Ұлты азшылықтардың реакциясы

Реакциялар бұл ұсынысқа қарсы түрлі этникалық азшылық топтары арасында және олардың ішінде әртүрлі болды. Латиноамерикандық қауымдастықтар ең белсенді болды; әсіресе испаниялық студенттер мексикалық тулармен көшеде шеру өткізгенде көзге түсті. Кейбір дереккөздер бұл реакцияның шешімсіз сайлаушыларды ұсынысты қолдауға итермелеуі мүмкін екенін мәлімдейді. Сайлаудан кейін 187-жобаны жасауға көмектескен Иммиграция және натурализация қызметінің бұрынғы директоры Гарольд Эзелл «оппозицияның жасаған ең үлкен қателігі – жылан суреті бар жасыл-ақ туларды желбірету болды. Олар американдық туды желбіретуі керек еді» деді. Лос-Анджелесте испаниялық студенттер Мексика туын шеруде көрсеткеніне сын айтылғанда, қоғамдық лидерлер бұл «өзіне деген құрметтің символдық бекінісі» деп жауап берді. Бірақ кейбір қозғалыс лидерлері бұл сынға жауап беруге тырысты. Сайлау жақындаған сайын, ұйымдастырушылар 187-жобаға қарсы демонстрацияларда мыңдаған американдық туларды сатты. Азиялық қауымдастықтар, әсіресе, 57 пайыз дауыс беріп, ұсынысты қолдауға бейімділік танытты. Шын мәнінде, 1994 жылдың қазан айында 187-жобаны қолдаған ең ірі ұйымдасқан топ – Сильмардағы Шекараны бақылау үшін азиялық американдықтар, он мүшеден ғана тұрды. Ал қытай, жапон, камбоджалық, тай және корейлік одақтар мен коалициялары жүздеген мүшеден тұратын «187-жобаға қарсы Тынық мұхиты аралдарының азиялық халқы» бірлестігін құрды. Көптеген адамдар 187-жобаға қарсы күшті реакцияны азиялық американдықтардың осылай көптеп біріккен алғашқы реті деп санайды, шамамен 60 ұйым күш біріктірді. 1994 жылдың желтоқсанында судья Мариана Пфелцер 187-жобаның барлық ережелерін, жоғары білім беру және жалған құжаттармен айналысудан басқа, тоқтата тұрды. Бірнеше іс біріктіріліп, федералды сотқа жіберілді. 1997 жылдың қарашасында Пфелцер заңның иммиграцияға қатысты мәселелерде федералды үкіметтің ерекше құзырына қол сұғатынына байланысты конституцияға қайшы екенін анықтады. Пфелцер сондай-ақ, 1996 жылғы Жеке жауапкершілік және жұмыс мүмкіндіктерін келісу туралы заңға 187-жобаның әсері, американдық әл-ауқат жүйесін конгрестік қайта қарау, заң жобасы иммиграцияны реттеудің «схемасы» екенін дәлелдеді: «Калифорния иммиграцияны реттеу үшін өз заңнамалық схемасын қабылдауға құқылы емес. Сондай-ақ, ол шетелдіктердің мемлекеттік жәрдемақыларға қол жеткізуін реттеу үшін өз заңнамалық жүйесін қабылдауға да қабілетсіз». Губернатор Уилсон бұл шешімге шағымданып, істі федералды Апелляциялық соттың Тоғызыншы округіне жеткізді. Бірақ 1999 жылы жаңадан сайланған демократ губернатор Грей Дэвис істі медиацияға жіберді. Оның әкімшілігі 1999 жылдың шілдесінде сотқа берген шағымын кері тартып алып, заңды іс жүзінде күшсіз етті. 187-жобаның күшін жойған бөліктері 2014 жылға дейін заң кодексінде сақталды. Сол жылдың қыркүйегінде Калифорнияда SB 396 заң жобасы қабылданды, ол сол бөлімдерді Калифорнияның білім беру, денсаулық сақтау, қауіпсіздік және әл-ауқат кодекстерінен алып тастады, бұл 187-жобаны жоюдан кейін жасалған символдық әрекет болды. Заң жобасын авторлық құқығын иеленген Кевин де Леон «бұл штатымыз тарихындағы қараңғы тарауды жабады және ұлттық иммиграциялық талқылауға абырой мен құрмет әкеледі» деді.

Мұра

Калифорниядағы сайлауда дауыс берген латиноамерикандықтардың санының жылдам өскенін атап өткен бірқатар сарапшылар, Уилсон мен Республикалық партияның 187-қадамды қолдауы партияның штаттық сайлауларда жеңіске жете алмауының себебі деп санайды. 2006 жылы «Американдық саясаттану журналында» жарияланған зерттеуде Республикалықтардың 187-қадамды, сондай-ақ одан кейінгі екі штаттық дауыс беру бастамасын қолдауы анықталды: 1996 жылғы 209-қадам, мемлекеттік мекемелерде артықшылықтарды беруді тоқтатқан, және 1998 жылғы 227-қадам, мемлекеттік мектептерде екі тілді білім беруді шектеген. Бұл шаралар Калифорниядағы ақ және латиноамерикандық сайлаушыларды Республикалық партиядан алыстатып, Демократиялық партияға жақындатқан. 2016 жылғы мақаласында иммиграцияны зерткен Алекс Новрастех та осы тұжырымға келді. Дегенмен, 2018 жылғы зерттеу 187-қадамның латиноамерикандық сайлаушылардың саяси бағыттарында күрт өзгеріске әкелген деген кең таралған пікірге күмән келтірді. Консервативті «Eagle Forum» тобы иммиграцияның – заңды немесе заңсыз – Калифорнияның сайлаушыларын либералды көзқарастас еткенін мәлімдеді. «National Review» басылымынан Фред Бауэр демократтардың 1960 жылдардан бері Калифорния штатының екі тармағын да бақылап келе жатқанын және Демократиялық партияның Калифорниядағы ақ және испаноязық сайлаушылардың арасында берік қолдауға ие екенін қосты. Уилсонның бұрынғы кеңесшісі Билл Уэлен «Forbes» журналындағы мақаласында 187-қадамның сайлаушылар арасында танымал болғанын, ал Калифорниядағы республикашылдардың қиындықтарының бір бөлігі әйелдердің партиядан басқа себептермен, әсіресе репродуктивті құқықтар мәселесіне байланысты бірте-бірте алыстауынан туындап отырғанын атап өтті. Сондай-ақ, Уэлен Шварценеггердің 2006 жылы губернаторлыққа қайта сайлануын, онда ол латиноамерикандық сайлаушылардың 39% дауысын алғанын, 187-қадамның Калифорнияда республикашылдардың сайлану мүмкіндігіне зиян келтірмегенін дәлелдеді. 1995 және 2004 жылдар аралығында келесі штаттар ұқсас дауыс беру бастамаларын немесе заңдарын қабылдады: Аризона, Колорадо, Флорида, Джорджия, Иллинойс, Невада, Нью-Мексико, Нью-Йорк, Оклахома және Техас. Дональд Трамптың 2016 жылғы АҚШ президенттік науқаны кезінде оның «иммигранттарға қарсы тактикасын» қолдануы БАҚ өкілдерінің арасында Уилсон мен Калифорнияның 187-қадамымен салыстыруға әкелді. «Los Angeles Times» газетінің журналисі Сема Мехта: «Трамптың 11 миллион адамды депортациялау және шекараға алып қабырға салу туралы ұсыныстары көптеген адамдарда терең қарсылық тудырды. Калифорнияда Трамптың митингілерінде наразылық акциялары өтуде» деп жазды.