Кіріспе

Солтүстік Америкалық христиан діні.

Евангелистік Келісім Шіркесі (ECC) – евангелистік христиандықтың радикальды пиетистік тармағы. Бұл дінде 878 қауымда 129 015 мүшесі бар, ал АҚШ және Канадада бес құрлықта миссионерлік жұмыс атқаратын 219 000 адам тұрақты түрде ғибадат етеді. Лютерандық пиетизм тамырынан туындаған және 1885 жылы Солтүстік Америкада швед иммигранттарымен құрылған бұл шіркеу қазір континенттегі ең жылдам өсіп келе жатқан және көп ұлтты діни ұйымдардың біріне айналды.

Өмірбаян

Евангелистік Келісім шіркеуінің тамыры – еркін шіркеу, Швеция лютеран шіркеуінен бөлініп шыққан, «Миссия Достары» (Mission Friends) деп белгілі швед иммигранттары. Олар миссионерлік қоғам құрды, ал 1880 жылдары миссионерлік шіркеулердің одағын құру мәселесін қарастыру үшін жиналыстар өткізілді. Көпшілігі бірігіп, 1885 жылдың 20 ақпанында Чикаго қаласында (Иллинойс штаты) Американың швед евангелистік миссионерлік келісімін (қазіргі ЭКК) құрды. «Еркін Достар» деп аталған аз бөлігі тәуелсіздігін сақтап, кейіннен Евангелиелік еркін шіркеуге айналды. 19 ғасырдың ортасында Швецияда діни жаңару толқыны өтті. Отанынан кетпес бұрын, кейбір шведтер мемлекеттік шіркеудің күшіне наразылық білдіріп, үйлерде жиналатын. Олар онда құпия құлшылықтар (конвентикулдар) өткізіп, гитарамен сүйемелдеп ән айтты, Киелі кітаптан үзінділер оқыды. Бірақ шіркеу қызметкерлері оларды жиналыстардан шығарып, шіркеу қауымдарында болуын қалады. 1858 жылға дейін қолданылған Конвентикул заңы оларға жеке діни жиындар өткізуге тыйым салды. Бұл олардың еркін құлшылық ететін шіркеуге деген құштарлығын күшейтті. Осы ояну мен реформация нәтижесінде 1878 жылы швед миссионерлік шіркеуі құрылды. Мемлекеттік шіркеу осы топтың жиналуына кедергі келтірді. Бұл қозғалыстың өкілдері Солтүстік Америкаға көшіп, онда Американың швед евангелистік миссионерлік келісімін құрды. Алғашқы көшбасшылар мен ықпалды тұлғаларға Карл Август Бьорк (1837–1916), Пол Петтер Вальденстрём (1838–1917) және Дэвид Найвалл (1863–1946) кірді. Олар Иса Мәсіһтің Ізгі хабарын таратуға және пасторларды даярлауға міндеттенген ерікті «шіркеулер келісімін» құруды мақсат етті. 1954 жылы шіркеу атауы Американың Евангелистік Келісім шіркеуі болып өзгертілді. Кейіннен «Америка» деген сөз алынып тасталды, себебі бұл конфессияға Канада конференциясы да кіреді.

Мәртебе

Конфессиялық кеңселер Чикаго қаласында, Иллинойс штатында орналасқан, сонымен қатар олар Норт-Парк университеті және Норт-Парк теологиялық семинариясымен де байланысты. Бұрын бұл шіркеу Швед ауруханасымен, кейіннен Швед келісім ауруханасы деп аталғанмен байланысты болған. Алғашқы миссионерлік қызметін орнатқан Аляскада және Калифорнияда Киелі кітап колледждері бар. Олар сондай-ақ Миннеаполистегі Миннехаха академиясымен, Миннесота штатындағы мектепке дейінгі білім беру мекемесімен байланысты. Шіркеу Исаның халқы АҚШ-пен, Чикагодағы коммунамен байланысты. Шіркеу он бір аймақтық конференцияға бөлінеді: Канада конференциясы, Орталық конференция, Шығыс жағалау конференциясы (1890 жылы құрылған), Ұлы көлдер конференциясы, Орта Оңтүстік конференциясы, Орта Батыс конференциясы, Тынық мұхитының солтүстік-батыс конференциясы, Солтүстік-батыс конференциясы, Тынық мұхитының оңтүстік-батыс конференциясы, Оңтүстік-шығыс конференциясы және оның ең жаңа конференциясы – Аляска конференциясы. Аляскадағы Келісім 1887 жылдан бастап шетелдік миссияның аванпосты ретінде басталды, бірақ біртіндеп өз мәртебесін үй миссиясына ауыстырып, 2015 жылы толыққанды конференция мәртебесіне ие болды. Жыл сайынғы жиналыстар өткізіледі, онда қауымдар өкілдерін жібереді, олар жергілікті шіркеулерге есеп береді. «Келісім» басылымдары – бұл конфессияның коммуникациялық бөлімі. Конфессиялық ән кітабы – «The Covenant Hymnal: A Worship Book». Конфессияның маңызды қызметтерінің бірі – қарттарға арналған тұрғын үйлер, және олар «Келісім» қайырымдылық институты бөлімі арқылы толықтырылады. ECC зейнеткерлік жүйелерінің ішінде «Самарқан» және «Келісім Шорс» АҚШ-тағы ең жақсы нысандардың екеуі саналады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-тағы 820 қауымда 124 669 мүше (АҚШ-тың 43 штаты) және Канададағы 23 қауымда (бес провинция) 1500 мүше тіркелген. Калифорнияда мүшелердің саны ең көп, бірақ мүшелік деңгейі ең жоғары штаттар – Миннесота, Аляска, Канзас, Небраска және Вашингтон. Сондай-ақ CIPE және Халықаралық еркін евангелистік шіркеулер федерациясының басқа шіркеулерімен байланыста. 1920 жылдары Уорнер Саллман конфессиялық журнал «Covenant Companion» үшін иллюстрациялар жасады, оның ішінде 1924 жылғы журнал мұқабасы үшін салған «Адам баласы» көмір эскизі, кейіннен ол «Мәсіхтің басы» аталатын танымал майлы суретке айналды. 1976 жылдан бері конфессия әйелдерді пасторлар ретінде қабылдап, лицензия беріп келеді. Иса қозғалысының көптеген қайраткерлері ECC-мен ресми түрде байланыс жасады. 2022 жылы пастор Тамми Суонсон Драйхейм конфессияның бірінші әйел президенті болып сайланды.

Бір жынысты некеге қатысты көзқарас

ЕОК бір жынысты некелерді өзінің теологиясы мен практикасынан ресми түрде шығарады. ЕОК-ның 1996 жылғы «Адамның сексуалдылығы туралы» қаулысы, Келісімнің жылдық мәжілісінде қабылданған, ЕОК-ның тұрақты консенсустық ұстанымын көрсетеді. Қаулы «некеден тыс ұстанып тұру, үйленбегендік және гетеросексуалдық қатынастарды христиандық стандарт ретінде» қолдайды. Сонымен қатар, ЕОК-те пасторларға бір жынысты некелерді тойлауға рұқсат берілмейді. Дегенмен, ЕОК ЛГБТ қауымдастығымен байланыс орнатуда евангелистік конфессиялардың арасында алғашқылардың бірі болды. 2018 жылы ЕОК қабылданған ұстанымына сәйкес келетін «Embrace» атты сексуалдық тәрбие ресурстары мен оқу тәжірибелері жиынтығын іске қосты. «Embrace» басты назарында ЛГБТ жеке тұлғалар мен қауымдастықтарына деген махаббатты дамытуға ЕОК шіркеулері мен жеке адамдарды дайындау тұр. ЕОК пасторларға бір жынысты неке рәсіміне қатысу арқылы пасторлық дискрецияны қолдануға рұқсат береді. Портленд, Орегон қаласындағы бір қауым толық қамтуды қамтитын өзгеше саясаттарды қабылдады, нәтижесінде 2015 жылы ЕОК сол қауымды құрамынан шығарды. Сонымен қатар, Келісім қауымдастықтарымен байланысты бірнеше жеке тұлғалар ұлттық саясатты қолдау үшін бірікті. 2019 жылғы маусым айында өткен ЕОК-ның жылдық мәжілісінде Миннеаполис қаласының Бірінші Келісім шіркеуі, адамның сексуалдылығы және пасторлық куәліктер бойынша ұстанымына қатысты үйлесімсіздікке байланысты, депутаттардың үштен екісінің көпшілігімен еріксіз босату туралы дауыс салғаннан кейін, ЕОК шіркеулерінің тізімінен шығарылды. Делегаттар сондай-ақ, адамның сексуалдылығына қатысты ЕОК-ның ортақ түсінігіне қайшы келген екі пастордың қызметтік статусын жою үшін үштен екінің көпшілігін басып өтті.