Кіріспе
Нью-Брансуик либералдық қауымдастығы, көбінесе Нью-Брансуик либералдық партиясы немесе Нью-Брансуик либералдық партиясы деп танылатын, Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы екі ірі саяси партияның бірі болып табылады. Партия Конфедерация партиясы мен Конфедерацияға қарсы партиядан шыққан. Оның мүшелері 1867 жылы Канада құрылғаннан кейін сол және оң қанатты топтарға бөлінді. Қазіргі саяси ұйым 1880 жылдары премьер-министр Эндрю Г. Блэрдің және кейіннен Канада либералдық партиясының федералды жетекшісі Уилфрид Лориедің қолдаушыларын біріктіру үшін құрылды. Бүгінде Нью-Брансуик либералдық партиясы орташыл-солшыл дәстүрді ұстанады. Олар үкімет құру үшін Нью-Брансуик прогрессивті консервативтік партиясымен бәсекелеседі. Нью-Брансуик жасыл партиясы заң шығарушы органға өкілдік еткен жалғыз партия. Жаңа демократиялық партия қазіргі уақытта заң шығарушы органда өкілдік етілмейді. Атлантикалық Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор, Нова-Шотландия және Принс-Эдуард аралдарындағы ұқсас партиялар сияқты, Нью-Брансуик либералдық қауымдастығы Канаданың федералды либералдық партиясының провинциялық бөлімшесі және провинциялық партия ретінде де жұмыс істейді. Партия жетекшісі тек провинциялық деңгейде әрекет етеді, ал партияның атқару комитеті провинциялық және федералды сайлау кампанияларын ұйымдастырады.
Ерте жылдары және Эндрю Блэр
Канада конфедерациясына дейін жауапты үкіметтің жақтастары "Реформа" немесе "Либерал" деген аттармен шығып, ал жауапты үкіметке қарсылар "Консерваторлар" деп аталды. 1860 жылдардағы конфедерация мәселелері бойынша пікірсайыстар кезінде, реформаторлар конфедерацияны қолдаушылар мен қарсыластарына бөлініп, бұрын қалыптасқан партиялық шекаралар бұлыңғырланды, нәтижесінде Конфедерация және Конфедерацияға қарсы партиялар құрылды. 1867 жылдан кейін конфедерацияны қолдаушылар көбінесе Либералды консерваторлар немесе жай ғана консерваторлар деп аталды. Конфедерацияға қарсы болғандар шамалы топтасып "Либералдар" деп аталды, бірақ конфедерацияны қолдаған Эндрю Блэр Нью-Брансуик провинциясының премьер-министрі болып, 1883 жылы оның парламенттік үкіметінің мүшелерін және олардың жақтастарын Нью-Брансуик Либералдық қауымдастығына біріктіргенге дейін біртұтас партия болып қалыптаспады. Блэр өте табысты үкіметке жетекшілік етті және 13 жыл бойы Нью-Брансуик премьер-министрі қызметін атқарды. Ол Нью-Брансуик тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр болды, бірақ шамамен бір ғасырдан кейін Ричард Хатфилд оның көрсеткішін басып өтті. Блэр 1896 жылғы федералды сайлауға қатыспағанмен, Сер Уилфрид Лориер оған үкіметіне қосылып, тәжірибесіздік мәселесін шешу үшін шақырғаннан кейін федералды кабинетке кірді. Бұл қадам партия тарапынан күтілмеген еді және ол тағы 12 жыл үкіметте болғанымен, көшбасшылардың үнемі ауысуына ұшырады.
ХХ ғасырдың басында
Блэр 1896 жылы Уилфрид Лориердің кабинетіне қосылу үшін провинцияны кенеттен тастап кеткеннен кейін либералдардың басшылығы бос қалды. Провинциялық хатшы болған Джеймс Митчелл қысқа мерзімге премьер-министр болып қызмет етті, бірақ Митчелл денсаулығының нашарлауына байланысты көп ұзамай қызметтен кетті. Митчеллдің орнына Генри Эмерсон келді, ол жақсы үміттер білдірді, бірақ 1900 жылы әйелдерге сайлау құқығын беруге тырысқанда парламенттің сенімін жоғалтты. Лемуэль Дж. Твиди, федералды консерватор, Эмерсонды алмастырып, партияны сайлаудағы сәтсіздіктен сақтап қалды және жалпы сайлауда екі үлкен көпшілік жинады. Провинцияда әйелдерге сайлау құқығы берілмесе де, ол 1906 жылы әйелдерді заңгерлік практикасына қабылдады және Нью-Брансуикте Гранд-Фоллс қаласында алғашқы ірі гидроэлектрлік жобаны бастады. Твиди 1907 жылы күтпеген жерден Нью-Брансуик провинциясының лейтенант-губернаторы болып тағайындалды, ал либералдар тағы да басшылық вакуумда қалды. Уильям Пэгсли көшбасшы және премьер-министр болды, бірақ бірнеше айдан кейін Оттавадағы Лориер үкіметіне қосылу үшін қызметтен кетті. Оның орнын Клиффорд У. Робинсон басқарды, бірақ сайлаушылар үкімет басындағы үнемі ауысып отыратын тұлғалардан шаршады, нәтижесінде консерваторлар 1908 жылы билікке келді. 1908 жылғы провинциялық сайлауда консерваторлар көптеген Нью-Брансуик тұрғындары үшін таңдаудың оңайы болды, өйткені оларды 1899 жылдан бері Джон Дуглас Хейзен басқарып келді, олармен жақсы танысқан адам. Хейзен қысқа ғана уақыт қызмет етті, 1911 жылы Роберт Борденнің федералды кабинетіне қосылды, ал оның орнына харизматикалық және танымал Джеймс Кидд Флеминг келді. Либералдар Флемингтен 1912 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады, алайда Флеминг 1914 жылы қайырымдылық қаражат жинауға байланысты жанжалдан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болғаннан кейін либералдардың үкіметке оралу мүмкіндігі арта түсті. Бұл мүмкіндік Джордж Джонсон Кларктің денсаулығының нашарлығына байланысты тиімсіз басқаруымен күшейді. Либералдар 1917 жылғы провинциялық сайлауда жеңіске жетті.
Дизарт пен Макнейр
Депрессияның ортасында либералдар 1935 жылы қайта жанданды, Эллисон Дайсарт премьер-министр болды. Макнейр Дайсарттың жақын көмекшісі болды, 1940 жылы оның орнына премьер-министр болып тағайындалғанға дейін бас прокурор болып қызмет етті. Макнейр 1952 жылға дейін қызмет етті, содан кейін Хью Джон Флемингке жеңіліп қалды.
Луис Дж. Робишо
1960-шы жылдары Луи Джозеф Робишо басқаратын либералдық партия акадиялықтарды Нью-Брансуик өмірінің негізгі ағысына енгізуде маңызды рөл атқарды, провинцияны ресми түрде екі тілді деп жариялады. Ағылшын және француз тілдеріне тең мәртебе берілді. Робишо үкіметі провинцияның ауруханаларын және мемлекеттік мектептерін жаңғыртты, сондай-ақ кең ауқымды әлеуметтік реформалар енгізді. 1969 жылы либералдық партия Нью-Брансуикті ресми түрде екі тілді ететін заң қабылдады. «Тілдік құқықтар – бұл тек заңмен қорғалған құқықтар ғана емес. Олар – құнды мәдени құқықтар, олар терең тарихқа барып, барша халқымыздың тарихи дәстүрлеріне тиесілі», деді ол заң жобасын ұсына келіп. Робишо сонымен қатар муниципалды салық жүйесін қайта құрылымдап, бизнеске бір муниципалитетті екіншісімен салыстырып, ең төмен салық мөлшерін алуға тырысу мүмкіндігін жойды. 1963 жылы ол муниципалды капиталды қарызға алу туралы заң мен оған қарасты кеңесті енгізді, олар ысырапқор муниципалитеттерді тежеуге арналған. Ол үкіметті кеңейтіп, денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қызметтердің сапасы провинцияның барлық аймақтарында бірдей болуын қамтамасыз етуге ұмтылды – ол бұл бағдарламаны «Тең мүмкіндіктер» деп атады, және ол әлі күнге дейін Нью-Брансуиктегі саяси айтылғыш фраза болып табылады. «Мен Нью-Брансуикте тең мүмкіндік пен теңдік мүлдем жоқ екенін алғаш рет түсінгенімде, бірдеңе жасау керек екеніне көз жеткіздім», – деп еске алды ол 1980-ші жылдары.
Хатфилд жылдары қарсылық
1970 жылғы сайлаудағы жеңілістен кейін либералдар көбінесе шатаққа түсті. Партияның 1978 жылғы сайлаудағы мүмкіндіктері жақсы болды, бірақ сайлау алдында лидерін ауыстырды және Джозеф Дейгл басшылығымен прогрессивті консерваторлардан шамалы есегіріп қалды. Прогрессивті консерваторлар заң шығару жиналысында 30 орынды, ал либералдар 28 орынды жеңіп алды. 1982 жылы жаңа лидер Дуг Янг басшылығымен партия 18 орынға дейін азайды.
Фрэнк МакКенна
1985 жылы партия Фрэнк МакКеннаны жетекші етіп таңдады. МакКенна – Чатхэмді заң шығарушы органға бірінші мерзімде өкілдік еткен жас заңгер, партияның беделді мүшесі Рей Френетке қарсы көшбасшылық сайыста күшті қарсылас болды. Френет 1982 жылғы сәтсіз сайлаудан бастап 1985 жылғы көшбасшылық сайысқа дейін уақытша жетекші болып қызмет етті. МакКенна айқын артықшылықпен жеңіске жетті. МакКенна партияны 15 жылдық оппозициядан кейін үкіметке оралуға дайындауға дереу кірісті. Либералдардың үстемдігі байқалды және сайлау өткеннен кейін МакКеннаның премьер-министр болуы анық болды. Дегенмен, либералдар провинцияны толығымен басып алып, барлық мандатты жеңіп алады деп күткендер азаз болды – бұл Канада тарихында екінші рет болды (алғашқы рет 1935 жылы Принс-Эдуард аралындағы провинциялық сайлауда орын алған). МакКенна фискалды консерватор ретінде танылды және кейбір бақылаушылар оны «Нью-Брансуик ешқашан көрмеген ең жақсы тори премьері» деп атады. Бұл тұрғысынан алғанда, МакКенна көптеген мәселелерде прогрессивті көзқарастарды ұстанды. Провинцияның қиын қаржылық жағдайына байланысты әлеуметтік бағдарламаларға елеулі кесімдер жасады, сондай-ақ федералдық теңестіру төлемдері мен басқа да трансферттерді қысқартты. Ол жаңа бағдарламаларды да енгізді. Атап айтқанда, МакКенна мемлекеттік қаржыландырылатын балабақша бағдарламасын іске қосты – бұл Хэтфилд басқарған прогрессивті консерваторлардың алдыңғы төрт сайлауда уәде еткен мәселесі болған. Сонымен қатар, МакКенна «Экстрамуралды медбикелік» деп аталатын үйден күтім көрсету бағдарламасын іске қосты, ол Канададағы ең үздік бағдарлама деп танылды. 2002 жылғы Романовтың «Канададағы денсаулық сақтау жүйесінің болашағы» атты есебінде Нью-Брансуик жүйесі Канададағы үйден күтім көрсетудің үлгісі ретінде көрсетілді. Сауалнамаларда жоғары көрсеткіштерге қарамастан, МакКенна 1997 жылдың 13 қазанында, премьер-министр болып сайланғанына дәл он жыл өткен соң, он жыл қызмет етуге берген уәдесін орындап, отставкаға кетті. МакКеннаның орнына Френет тағайындалды, ол оның мерзімі бойы заң шығарушы органға оң қолы болды. Френет келесі жеті ай бойы премьер-министр міндетін атқарды, ал партия жаңа жетекшіні таңдады. Френеттің орнына Камиль Териолт келді, ол 1999 жылғы сайлауға дейін премьер-министр болып қызмет етті. 1999 жылғы сайлауда либералдар ең ауыр жеңіліске ұшырады, науқанды бастағандағы пікір сауалнамаларындағы екі таңбалы үстемдігіне қарамастан, тек 10 мандатты ғана жеңіп алды. Сайлаудағы сәтсіздік Камиль Териолттың жетекшілігіне тағы бір соққы болды, ол 2001 жылдың 21 наурызында партия жетекшілігінен және заң шығарушы органнан отставкаға кетті. 1998 жылы Териолтпен болған жетекшілік сайыста үшінші орын алған Бернард Ричард уақытша жетекші болды. 2000 жылы Либералдық заң шығарушы ассамблея мүшесі (МЗА) Бернард Териолт Акадей-Батурста Канаданың Өкілдер палатасына сәтсіз үміткер болу үшін, ал Эдмонд Бланшар Канаданың Федералды сотына тағайындалуды қабылдау үшін отставкаға кетті. Прогрессивті консерваторлар 2001 жылдың басында өткен қосымша сайлауларда осы екі мандатты жеңіп алып, либералдардың мандаттарын сегізге дейін азайтты.
Шон Грэм
Келесі басшылық сайысында көптеген үміткерлер қысқа ғана уақытқа пайда болып, кейіннен бас тартысты. Алғашқы үміткерлердің қатарында бұрынғы министр Пол Даффи, Маккеннаның бұрынғы кеңесшісі Фрэнсис МакГайр және Монктон қаласының заңгері Майк Мерфи болды. МакГайр қысқаша ойланып, үміткерліктен бас тартты. Мерфи науқанды дамыту кезеңін бастады, бірақ күрт бас тартып, көптеген қолдаушыларын таң қалдырды. Бұл Даффиге айқын артықшылық берді. Басқа бір ғана үміткер – 1999 жылғы науқан ортасында партиядан күрт кеткен бұрынғы партия ұйымдастырушысы Джек Макдугалл еді. Партияның көптеген мүшелері Терьяолтке жақын болған Даффидің дұрыс таңдау емес деп ойлады. Бернард Ричардқа уақытша басшылықтан бас тартып, сайысқа қатысуға шақырылды. Ол науқанды дамытуды бастады, бірақ оның орнына уақытша басшы ретінде қалатынын мәлімдеді. Науқан басталғаннан кейін, 30 жастағы жаңадан сайланған депутат Шон Грэм 2002 жылдың қаңтарында өзінің үміткерлігін жариялады. Грэм делегаттарды іріктеу отырыстарында сенімді жетекшілікке ие болды. Даффи бас тартты, Грэм тек Макдугаллмен кездесті, оны 3:1 есебімен жеңді. Партия 2002 жылдың 12 мамырында Шон Грэмды басшы етіп таңдады. Грэм 2003 жылғы сайлауда Нью-Брансуик заң шығарушы органындағы 55 орынның 26-сын алып, жеңіске жақын болды. 2003 жылы қайта сайланған Ричард 2003 жылдың 26 қарашасында провинциялық тағайындаманы қабылдады. Бұл Грэмнің басшылығына ауыр соққы болды. Грэм 2006 жылғы провинциялық сайлауда либералдарды тар жеңіске жеткізді, 55 орынның 29-ын жеңіп алды, ал прогрессивті консерваторлар халықтың дауысымен 47,2%-дан 47,5%-ға жеңілді. Либералдар 2006 жылдың 3 қазанында билікке келді. Кейіннен олар үш қосымша орынды қосты. Крис Коллинз 2007 жылдың 5 наурызында Монктон шығысындағы орынды иеленді, ол бұрынғы премьер-министр Бернард Лорд прогрессивті консерваторлар партиясының басшысы лауазымынан кеткен кезде бос қалды. Уолли Стайлз және оның әйелі Джоан МакАльпин Стайлз, прогрессивті консерваторлар ретінде сайланған, келесі айда, 17 сәуірде либералдарға қосылу үшін партиядан өтті. 2010 жылдың 27 қыркүйегінде Шон Грэм провинциялық ПК басшысы Дэвид Алвардқа премьер-министр болып қайта сайлануға тырысты (13-42), бірақ Кент округінің депутаты болып қалды. Ол 2010 жылдың 9 қарашасында партия басшысы лауазымынан кетті, ал келесі күні Виктор Будро партияның уақытша басшысы болып сайланды. Шон Грэм үкіметі провинцияның екінші мерзімге қайта сайланбаған алғашқы үкіметі болды.
Брайан Галлант
Оппозицияда болғаннан кейін либералдар Брайан Галлант басшылығымен билікке оралды. Ол 2014 жылғы провинциялық сайлауда көпшілік мандат алды. Галлант 2014 жылдың 7 қазанында премьер-министр болып ант берді. Галланттың алғашқы кабинеті 13 мүшеден тұратын, бұл келесі үкіметтен кішірек болды. Оның үкіметі кезінде провинцияның экономикасы мен экспорты жыл сайын өсті; 10% шамасындағы жұмыссыздық деңгейі 7%-дан сәл төмендеді; 2016 жылы KPMG компаниясының мәліметінше, Канада мен АҚШ-та бизнес жүргізу үшін ең тиімді төрт қаланың үшеуі Нью-Брансуикте орналасқан; провинция халқы рекордтық көрсеткіштерге жетіп, алғаш рет 770 000 адамнан асты; Солтүстік Америкадағы ең дамыған киберқауіпсіздік орталықтарының бірі Нью-Брансуиктің астанасында құрылды; және провинция он жылдан бері алғаш рет бюджеттің оң салдарына ие болды. Галлант үкіметі білім беру және балалар дамуына арналған бюджетті өкіметтік мерзімінде 15%-ға арттырды, осы арқылы сауаттылыққа инвестиция жасауға, көбірек мектептерде бағдарламалауды енгізуге және жоғары сыныптарда кәсіби білім беруді қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді. Галлант үкіметі орта тапқа бала күтіміне жұмсалатын шығындарды жеңілдету және ең мұқтаж отбасыларға тегін бала күтімі ұсыну үшін бағдарламалар жасады. Сондай-ақ, Галлант үкіметі орта тапқа оқу ақысын төлеуге көмектесу және ең мұқтаж студенттерге тегін білім беру бағдарламаларын құрды. Галлант үкіметі Нью-Брансуиктегі әйелдердің таңдау құқығын ондаған жылдар бойы шектеген, конституцияға қайшы келетін екі дәрігердің қатысуы қағидасын жойды. 2016 жылы Нью-Брансуик елдегі барлық провинциялардың ішінде гуманитарлық дағдарыстан туындаған сириялық босқындарды жан басына шаққанда ең көп қабылдады. Галлант үкіметі 2017 жылы жалақы теңдігін қамтамасыз ету арқылы әйелдердің теңдігін алға жылжытты, нәтижесінде Нью-Брансуик Канаданың барлық провинциялары арасында екінші ең төмен гендерлік жалақы айырмашылығына ие болды; агенттіктерге, кеңестерге және комиссияларға жасалған үкіметтік тағайындаулардың 50%-дан астамы әйелдерге берілді; және Нью-Брансуик провинциялық сотында гендерлік теңдік алғаш рет қамтамасыз етілді. Галлант климаттың өзгеруі адамзат алдында тұрған ең үлкен сын екенін көп рет айтты. Осыны ескере отырып, Галлант үкіметі қоршаған ортаны қорғау үшін нақты шаралар қабылдады, соның ішінде «Төмен көміртекті экономикаға өту» жоспарын жасады, ол климаттың өзгеруіне қарсы күресте тарихи шараларды іске асыруға міндеттенді. Галлант үкіметі гидравликалық жаруға мораторий салды және муниципалдық жүйелерде жарылған қалдық суларды кәдеге жіберуге тыйым салды. Премьер-министрлік қызметінен басқа, Галлант Нью-Брансуикте Бас прокурор, инновацияларға жауапты министр, әйелдер теңдігіне жауапты министр және Ұлыбритания патшасының адал оппозициясының жетекшісі болып та қызмет етті. 2018 жылғы провинциялық сайлауда Галланттың либералдық партиясы 21 орын ғана жеңіп алды, ал Блейн Хиггс пен Жаңа Брансуиктің прогрессивті консервативтік партиясы 22 орын жеңіп алды. Галлант азшылық үкімет құрып, билікте қалуға тырысатынын және Нью-Брансуиктің Заңнамалық Ассамблеясының сенімін дауыс беру арқылы немесе Кіші партиялардың – Жаңа Брансуик Жасыл партиясы мен Жаңа Брансуик Халық альянсының (әрқайсысы сайлауда 3 орын жеңіп алған) келісімімен сақтауға үміттенгенін мәлімдеді.
Оппозицияда (2018 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2018 жылдың 2 қарашасында Галланттың либералдық азшылық үкіметі таққа сөз сөйлегеніне байланысты сенімсіздік дауысында 25-23 есебімен жеңіліске ұшырады. Оппозициялық прогрессивті консерваторлар мен Халық альянсы үкіметке қарсы дауыс берді, ал жасылдар үкіметті қолдады. Галлант 2018 жылдың 2 қарашасында премьер-министр қызметінен кетіп, оның орнына Хиггс келді. Ол Халық альянсының қолдауымен прогрессивті консервативтік азшылық үкіметін басқарды. Кевин Викерс 2019 жылдың сәуірінде жаңа либералдық лидер ретінде бекітілді. 2020 жылы Мирамичи округінен сайлауға түсіп, қазіргі заң шығарушы депутат Мишель Конройдан жеңілді (кейін PCNB партиясына өтті). Ол сол күні партия лидерлігінен кетті. 2020 жылдың қыркүйегінде Роджер Мелансон уақытша лидер болып тағайындалды, ал Сьюзан Холт 2022 жылдың 6 тамызында партия лидері болып сайланды.
Сайлау нәтижесі
Сайлау жетекшісі Дауыстар % Орын +/– Құрметті лауазым Үкімет 1935 Эллисон Дисарт 59,6 43 1 1939 54,8 14 1 1944 Джон МакНейр 48,3 7 1 1948 57,8 11 1 1952 49,2 31 2 1956 Остин Тейлор 46,1 1 2 1960 Луи Робишоу 53,4 16 1 1963 51,8 1 1 1967 52,8 0 1 1970 48,6 6 2 1974 Роберт Хиггинс 147,372 47,5 1 2 1978 Джозеф Дайгл 44,4 3 2 1982 Дуг Янг 41,3 10 2 1987 Фрэнк МакКенна 246,702 60,4 40 1 1991 193,890 47,1 12 1 1995 201,150 51,6 2 1 1999 Камилла Териулт 146,934 37,3 38 2 2003 Шон Грэм 170,028 44,4 16 2 2006 176,410 47,1 3 1 2010 128,078 34,5 16 2 2014 Брайан Галлант 158,848 42,7 14 1 2018 143,791 37,8 6 2 2020 Кевин Виклер 129,022 34,3 3 2