Польшаның ас әдеттері

Кіріспе

Польшаның аспаздық дәстүрлері

Culinary traditions of Poland

Polish cuisine (kuchnia polska) is a style of food preparation originating in and widely popular in Poland. Due to Poland's history, Polish cuisine has evolved over the centuries to be very eclectic, and shares many similarities with other national cuisines. Polish cooking in other cultures is often referred to as à la polonaise. Polish cuisine is rich in meat, especially pork, chicken and game, in addition to a wide range of vegetables, spices, fungi and mushrooms, and herbs. It is also characterised by its use of various kinds of pasta, cereals, kasha and pulses. In general, Polish cuisine makes extensive use of butter, cream, eggs, and seasoning. Traditional dishes often demand lengthy preparation. Many Poles take time to serve and enjoy their festive meals, especially Christmas Eve dinner (Wigilia) on December 24, or Easter breakfast, both of which could take several days to prepare. Among popular Polish national dishes are bigos , pierogi , [[Kielbasa, kotlet schabowy (pork loin breaded cutlet), gołąbki (stuffed cabbage leaves), zrazy (roulade), zupa ogórkowa (sour cucumber soup), zupa grzybowa (mushroom soup), zupa pomidorowa (tomato soup), rosół (meat broth), żurek (sour rye soup), flaki (tripe soup), and red beetroot soup barszcz
A traditional Polish dinner is composed of three courses, beginning with a soup like the popular rosół broth or tomato soup. In restaurants, soups are followed by an appetizer such as herring (prepared with either cream, oil, or in aspic), or other cured meats and chopped raw vegetable salads. The main course usually includes meat, such as a roast, breaded pork cutlet, or chicken, with a coleslaw like surówka , shredded root vegetables with lemon and sugar (carrot, celeriac, cooked beetroot), sauerkraut, or mizeria salad. The side dishes are usually boiled potatoes, kasza, or less commonly, rice. Meals often conclude with a dessert of either a fruit compote, [[Poppy seed roll, a poppy seed pastry, napoleonka mille feuille, or sernik (cheesecake). Internationally, if a Polish culinary tradition is used in other cuisines, it is referred to as à la polonaise, from the French, meaning 'Polish style.' In French cuisine, this term is used for techniques like using butter instead of cooking oil; frying vegetables with buttered breadcrumbs; using minced parsley and boiled eggs (Polonaise garnish); and adding horseradish, lemon juice, or sour cream to sauces like velouté.

Польша асханасы (kuchnia polska) – Польшада пайда болған және кеңінен танымал болған тағам дайындау стилі. Польша тарихының нәтижесінде, польша асханасы ғасырлар бойында өте алуан түрлі болып дамыды және басқа ұлттық асханалармен көптеген ортақ белгілері бар. Басқа мәдениеттердегі польша тағамдарын көбінесе «à la polonaise» деп атайды. Польша асханасы етке, әсіресе шошқа етіне, тауыққа және жабайы аңға, сондай-ақ көкөністерге, дәмдеуіштерге, саңырауқұлақтарға және шөптерге бай. Оған әртүрлі макарон, жарма, каша және бұршақ түрлері де тән. Жалпы алғанда, польша асханасында май, қаймақ, жұмыртқа және дәмдеуіштер кеңінен қолданылады. Дәстүрлі тағамдарды дайындау көбінесе көп уақытты қажет етеді. Көптеген поляктар мерекелік тағамдарды дайындауға және оны жеуге уақыт бөледі, әсіресе 24 желтоқсандағы Рождество кешкі асы (Wigilia) немесе Пасха таңғы асы, олардың дайындалуы бірнеше күнге созылуы мүмкін. Поляктардың танымал ұлттық тағамдарының ішінде бигос, пироги, кильбаса, котлет шабовый (тоқаланған шошқа еті), голубки (қамырға оралған көкөніс жапырақтары), зразы (рулет), зупа огуркова (қызылша шұпасы), зупа грыбова (саңырауқұлақ шұпасы), зупа помидорова (томат шұпасы), росол (ет шұпасы), журек (қышқыл қара бидай шұпасы), флаки (қарын шұпасы) және қызыл қызылша шұпасы барщ бар.

Дәстүрлі польша кешкі асы үш бөлімнен тұрады, біріншісі – росол немесе томат шұпасы сияқты сорпа. Ресторандарда сорпадан кейін, крем, май немесе желеде дайындалған шаян, сондай-ақ басқа дәмді еттер мен кесілген шикі көкөніс салаты беріледі. Негізгі тағамға әдетте ет кіреді, мысалы, қуырылған, тоқаланған шошқа еті немесе тауық, сонымен қатар суровка сияқты көкөніс салаты, лимон мен қант қосылған кеспе, пісірілген қызылша, қымыз немесе мизерия салаты беріледі. Гарнир ретінде әдетте қайнатылған картоп, каша немесе сирек күріш беріледі. Тағам көбінесе жеміс компоты, мак тұқымынан жасалған рулет, мак тұқымынан жасалған торт, наполеонка (мille feuille) немесе серник (сыр торт) десертімен аяқталады. Халықаралық деңгейде, егер польша аспаздық дәстүрі басқа асханаларда қолданылса, ол француз тілінен алынған «à la polonaise» деп аталады, яғни «поляк стилі». Француз асханасында бұл термин майдың орнына сары майды қолдану, көкөністерді майланған нан ұсақ-түйектерімен қуыру, майдаланған петрушка мен қайнатылған жұмыртқаны (полонез гарниры) қолдану, велюте сияқты соустарға қара шаян, лимон шырыны немесе қышқыл қаймақ қосу сияқты әдістер үшін қолданылады.

Орта ғасырлар

Орта ғасырлардағы поляк тағамдары ауыл шаруашылығы өнімдері мен дәнді дақылдардан (шелу, қара бидай, бидай), жабайы және шаруа қожалықтары жануарларының етінен, жемістерден, орман саңырауқұлақтарынан, жидектер мен аңдардан, балдан, шөптерден және жергілікті дәмдеуіштерден жасалған тағамдарға негізделген. Ол ең алдымен Вейлицка тұз кенішінен алынған тұзды мол пайдалануы және үнемі қаздардың (каза) болуымен ерекшеленді. Тамақтардың жоғары калориялық құндылығы және негізгі сусын ретінде сыра немесе мед ішу орта ғасырдағы поляк тағамдарына тән еді. Орта ғасырлардағы поляк тағамдары мол және дәмді болған. Негізгі ингредиенттер ет (сабақ және сиыр еті) және дәнді дақылдар болды. Соңғысы бастапқыда просо-шешеден тұрды, бірақ орта ғасырдың аяғында басқа да дәнді дақылдар кеңінен қолданыла бастады. Ауыл тұрғындарының көпшілігі нан жемейтін, бірақ каша немесе әртүрлі таба нан түріндегі дәнді дақылдарды жейтін. Олардың кейбіреулері (мысалы, kołacz) 21-ғасырда да дәстүрлі рецепттер болып саналады. Астықтан басқа, ортағасырлық поляктардың күнделікті тамақтануының көп бөлігі дәнді дақылдардан, негізінен бұршақ пен жасыл бұршақтан тұратын. Польшаның аумағы орманды болғандықтан, саңырауқұлақтар, орман жидектері, жаңғақтар және жабайы бал кеңінен таралған. Польшаның ақсүйектері арасында балмен пісірілген аюдың аяқтары, қарақұмық дәмді салат, түткіленген аю тілі және аю беконы болды (қазіргі Польшада аюлар қорғалады). Түркиямен және Кавказ елдерімен тығыз сауда байланыстарының арқасында Польшада дәмдеуіштердің (мысалы, қара бұрыш пен мускат жаңғағы) бағасы Еуропаның басқа елдерінен әлдеқайда төмен болды, сондықтан дәмді соустар танымал болды. Екі негізгі соусты, jucha czerwoná және jucha szará ("қызыл" және "сұр қан" деген мағынаны білдіреді) қолдану, кем дегенде, 18 ғасырға дейін кең таралған. Күнделікті ішімдіктер сүт, сүтсіз сүт, майлы сүт және әртүрлі шөптерден жасалған сусындар болатын. Алкогольді сусындардың ең танымал түрлері - сыра мен мед, алайда XVI ғасырда жоғарғы таптар венгр және силезиялық шараптарды импорттай бастады. Мед өте кең тараған, сондықтан XIII ғасырда ханзада Лешек I Рим папасына поляк рыцарлары крест жорығына қатыса алмайтынын түсіндірді, өйткені Киелі жерде мед болмады. Сонымен қатар, арақ, әрине, ең алдымен төменгі таптар арасында танымал болды. Водканың Польшадан пайда болғанын көрсететін жазба деректер бар. "Водка" сөзі алғаш рет 1405 жылы Польшадағы Сандомирц палатнатының сот құжаттарында "Акта Гроцкие" деп жазылған.

Polish cuisine in the Middle Ages was based on dishes made of agricultural produce and cereal crops (millet, rye, wheat), meats of wild and farm animals, fruits, forest fungi, berries and game, honey, herbs, and local spices. It was known above all for abundant use of salt from Wieliczka Salt Mine and permanent presence of groats (kasza). A high calorific value of dishes and drinking beer or mead as a basic drink was typical of Middle Ages Polish cuisine. During the Middle Ages Polish cuisine was heavy and spicy. Two main ingredients were meat (both game and beef) and cereal. The latter consisted initially of proso millet, but in the Late Middle Ages other types of cereal became widely used. Most country people did not eat bread but consumed cereals in the form of kasza or various types of flatbread. Some of these (for instance kołacz) are considered traditional recipes even in the 21st century. Apart from cereals, a large portion of the daily diet of mediaeval Poles consisted of pulses, mostly broad beans and peas. As the territory of Poland was densely forested, usage of fungi, forest berries, nuts, and wild honey was also widespread. Among the delicacies of the Polish nobility were honey braised bear paws served with horseradish flavoured salad, smoked bear tongue, and bear bacon (bears are now protected in Poland). Owing to close trade relations with Turkey and the countries in the Caucasus, the price of spices (such as black pepper and nutmeg) was much lower in Poland than the rest of Europe, hence spicy sauces became popular. The usage of two basic sauces, the jucha czerwoná and jucha szará (meaning "red" and "gray blood" in Old Polish), remained widespread at least until the 18th century. Daily beverages included milk, whey, buttermilk, and various herbal infusions. The most popular alcoholic beverages were beer and mead; however, in the 16th century, upper classes began to import Hungarian and Silesian wines. Mead was so widespread that in the 13th century Prince Leszek I the White explained to the Pope that Polish knights could not participate in a crusade as there was no mead in the Holy Land. Also, vodka became popular, possibly among the lower classes first. There is written evidence suggesting that vodka originated in Poland. The word "vodka" was recorded for the first time ever in 1405 in Akta Grodzkie, the court documents from the Palatinate of Sandomierz in Poland.

Польша-Литва одақтастығы

Көршілес империялардың жасаған бөліністеріне дейін Польша әлемдегі ең ірі елдердің бірі болды және өзінің ерекше тағамдық дәстүрлері бар көптеген аймақтарды қамтыды. Жазбаларда оның қонақтарына аң, құс (шамақ қанаттары, далалық құстар, қар баулары, қара баулар, көкбауырлар, қара қасқырлар, каперкаильдер), балық және моллюскалар (лошак, түрлі форель, көкбауыр, жаңа және түткіленген лосось, флаундер, тұздалған сельдь, сірке суындағы миксиналар, устрицалар, естіктер) және генуэздік паштет, жаңа жемістер мен каштан ұсынылған. Француз және итальян шараптары, мед және жергілікті сыралар дайындалды. Бұл тағамдар француз рецептері бойынша ғана жасалды. Патшалық сарай өзінің барлық жаңалықтарымен Польшадағы аристократиялық резиденциялар мен ақсүйектердің сарайларына кең әсер етті. Француз асханасы сәнге айналды және көптеген отбасылар француз аспазшыларын және кондитерлерін жұмысқа алды. XVIII ғасырдың ортасында поляк үстелінде француз шампаны пайда болды. Бөліністер кезінде Польша тағамдарына айналасындағы империялардың ас мәдениеті күшті ықпал етті. Бұл ресейлік және неміс асханаларын, сондай-ақ Австро-Венгрия империясының көптеген ұлттарының тағамдық дәстүрлерін қамтыды. XIX ғасырда Ян Шитлер, Анна Цюндзьевичка, Винсента Завадска, Люцина Цверцзакиевичева және басқалар көптеген поляк аспаздық кітаптарын жариялады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Польша Варшава шартының мүшесі болған коммунистік елге айналды. Кейбір мейрамханалар мемлекеттік меншікке алынды. Коммунистер түрлі компаниялардағы жұмысшылар үшін "буфет" деп аталатын түскі ас орындарының желісін және халық үшін сүт барын құруды жоспарлады. 1940-1950 жылдарға дейін сақталған мейрамханалардың көп бөлігі мемлекеттік меншікте болды. Жұмыс орындарындағы асханалар көбінесе арзан тағамдар ұсынды, олардың ішінде сорпа, котлет, шошқа омырқасы, сондай-ақ картофельдікі (картофельдік кеспе), алмалы (алмалы кеспе), картофельдік кнелі (kopytka), тәтті ірімшік кнелі (leniwe) және пероги болды. Әдеттегі екінші тағам – картоп немесе гречка және шикі кесілген көкөніс (surówka) қосылған ет котлеті. Польшаның танымал шницелі (kotlet schabowy) – австриялық Винер шницеліне, итальяндық және испандық Миланезаға ұқсас панировкаланған котлет. Уақыт өте келе, тауар тапшылығының салдарынан ет, кофе, шай және басқа да негізгі ингредиенттердің жетіспеушілігі туды. Шоколад, қант және ет сияқты көптеген өнімдерге белгілі шектеулер қойылды, бұл шектеулер әлеуметтік жағдайға және денсаулық талаптарына байланысты болды. Физикалық жұмыс істейтін адамдар мен жүкті әйелдер көбінесе көбірек тағам алуға құқылы болды. Импорт шектелгендіктен, азық-түлік көбінесе отандық өнімдерден тұрды. Тағам біртектіленді, шеф болу беделді мамандық болмай қалды және ондаған жылдар бойы ел шет елдердің тағамдарынан толық оқшауланды. Тропикалық жемістер (цитрус, банан, ананас сияқты) мерекелерде ғана қолжетімді болды, ал жергілікті жемістер мен көкөністер көбінесе маусымдық болды, бірақ жеке сауда орындарында сатылатын. Жылдың көп бөлігінде адамдар тек қысқы жемістер мен көкөністермен ғана көрінетін: алма, өрік, қарақат, пияз, картоп, капуста, тамыр жемістері және тоңдырылған өнімдер. Басқа шетелдік тағамдар сирек кездесетін және қымбат бағамен сатылатын. Бұл жағдай, өз кезегінде, дәстүрлі поляк тағамдарын сол кезде қолжетімді болған ингредиенттерден жасалған тағамдармен біртіндеп алмастыруға әкелді. Қоғамдық мейрамханаларда танымал болған тағамдардың бірі – "котлет миелоны" (майлы котлет), ол көбінесе қызылша пюресі және шикі морковьпен берілетін гамбургердің бір түрі. Дәстүрлі рецепттер көбінесе Рождество кешінде (Вигилия) сақталды, онда көптеген отбасылар 12 дәстүрлі тағам дайындауға тырысты. Балықтан жасалған тағамдардың танымал түрі – Шчецин портынан шыққан паприкаш (paprykarz szczeciński), ол әдетте бутербродқа жағылатын болды.

After the end of World War II, Poland became a communist country which joined the Warsaw Pact. Some restaurants were nationalized. The communists envisioned a net of lunch rooms called "bufet" for the workers at various companies, and milk bars for the public. The majority of restaurants that survived the 1940s and 1950s were state owned. Workplace canteens promoted mostly inexpensive meals, including soups, meatballs and pork chops, and staples such as placki ziemniaczane / kartoflane (potato pancakes), placki z jablkami (apple pancakes), kopytka (potato gnocchi), leniwe (farmer's cheese gnocchi served as a sweet), and pierogi. A typical second course consisted of meat cutlet served with potatoes or buckwheat and surówka (raw, julienned vegetables). The popular Polish kotlet schabowy is a breaded cutlet similar to the Austrian Wiener schnitzel and the Italian and Spanish Milanesa. With time, the shortage economy led to scarcity of meat, coffee, tea, and other basic ingredients. Many products like chocolate, sugar, and meat were rationed, with a specific limit depending on social class and health requirements. Physical workers and pregnant women were generally entitled to more food products. Imports were restricted, so much of the food supply was domestic. Cuisine became homogeneous, to be a chef was no longer a prestigious profession, and for decades the country became basically disconnected from any foreign cuisine. Tropical fruits (such as citrus, banana, and pineapple) were available during holidays, while local fruits and vegetables were mostly seasonal but were available at private stands. For most of the year, people had to get by with only domestic winter fruit and vegetables: apples, plums, currants, onions, potatoes, cabbage, root vegetables, and frozen products. Other food products (of foreign origins) were seldom available at markets at high prices. This situation led in turn to gradual replacement of traditional Polish cuisine with food prepared from anything available at the time. Among popular dishes introduced by public restaurants were kotlet mielony (meatballs), a sort of hamburger often served with beetroot puree and raw carrots. The traditional recipes were mostly observed during the Wigilia feast (Christmas Eve), for which many families tried to prepare 12 traditional courses. A popular form of fish dish was, and still is, the paprikash (paprykarz szczeciński) from the port city of Szczecin, usually added to sandwiches as a spread.

Қазіргі заман

1989 жылы Польшада коммунизм құлағаннан кейін, көптеген жаңа мейрамханалар ашылды және негізгі азық-түлік тауарларына қолжетімділік арта түсті. Бұл, поляк халқының бай дәстүрлі тағамдарын үйде де, мейрамханаларда да қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, мейрамханалар мен супермаркеттер әлемнің басқа да елдеріне тән ингредиенттерді пайдалануды ұсынды. Польшада ең көп тараған тағамдардың қатарында қабақ тұқымдас өсімдіктер, кабачок және түрлі балықтар бар. Коммунистік кезеңде теңіз жағалауындағы қалаларда ғана таза балық табуға болар еді. Соңғы жылдары «баяу тағам» қозғалысы күшейді, сондай-ақ дәстүрлі және заманауи тағамдарға арналған телешоулардың танымалдылығы артты. 2011 жылы Лондонда, Гьерек заманында өскен баланың естеліктері мен дәстүрлі поляк рецепттерін біріктіретін ностальгиялық аспаздық кітап (ағылшын тілінде) жарық көрді. Польшадағы американдық жылдам тамақ – көбінесе McDonald's, KFC және Pizza Hut танымалдылығы төмендеп келеді, себебі поляктар өздерінің ұлттық тағамдарын, оның ішінде жылдам дайындалатын тағамдарын көбірек жақсы көреді. Арада донер кебабтарының танымалдылығы артып келеді. Дегенмен, Польшаның көп бөлігінде әлі де кең таралған және сүйікті поляк көше тағамы – запеканканы (пиццаға ұқсас багет, ірімшік, саңырауқұлақ, пияз, кетчуп және кейде ет қосылған) табуға болады. Сондай-ақ, кебаб, гамбургер, хот-дог және поляк шұжығы (киелбаса) ұсынатын көптеген шағын, жылдам қызмет көрсететін мейрамханалар бар. Оңтүстік таулы аймақта журавлина джемімен берілетін оскипек – танымал көше тағамы. 2023 жылы TasteAtlas жүргізген «Әлемдегі 100 үздік асхана» сауалнамасында поляк асханасы 13-орынды иеленді.

Рождестволық тағамдар

Wigilia деп аталатын дәстүрлі Рождество кешкі асы етсіз болады, бірақ балықтан дайындалады және әдетте барщ (борщ) пен ушкадан (кішкентай қанттар) тұрады – бұл классикалық поляк Рождество кешкі асының бастауышы, одан кейін алма, пияз және шикі салаттармен қуырылған карп немесе треска сияқты тағамдар беріледі. Дәстүр бойынша, карп (қуырылған немесе еврей стилінде) Польшаның барлық аймақтарында Рождество кешкі асының басты бөлігі болып табылады. Ал келесі күндері желетін танымал тағамдардың ішінде маринадталған майшабақ, роллмопс, қымыз және орман саңырауқұлақтарымен пісірілген пироги, балық сорпасы, шұжық, шұжық өнімдері, бигос (капуста мен еттен жасалған дәмді тұшпара) және көкөніс салаттары бар. Ең танымал десерттерге имбирь нан, ірімшік, апельсин, мак тұқымды торт, мак тұқымды рулет (Силезияда маковки деп аталады), жеміс компоты және мак тұқымы мен имбирь наны қосылған класки кіреді. Аймақтық тағамдарға журек, сиеменіотка (Силезияда) және шығыс аймақтарында саңырауқұлақтармен немесе етпен толтырылған колдуны кіреді.

Қатты бейсенбі

Tłusty Czwartek, немесе "Қияр бейсенбісі" – Польшаның Панир күніне ұқсас, Оразаның алдындағы соңғы бейсенбідегі дәстүрлі тағамдық әдет. Бұл күні католиктер Пасхаға дейінгі қырық күндік ораза алдында тәттілер мен торттарды жеп, дәм татады. "Қияр бейсенбісінде" ең танымал тәттілер – пączki, яғни поляк пончиктері, және faworki (кейде chrust деп те атайды), бұл француз бейеньтеріне ұқсас. Дәстүрлі поляк пончиктері гүл жапырақтарының джемі, слива джемі немесе пісірілген алмамен толтырылады және апельсин қабығымен немесе қант ұнтағымен жабылады. Қияр бейсенбісі "Майлы аптаның" басталуын білдіреді, бұл поляктардың ата-бабалары смалец (май), бекон және түрлі ет тағамдарын көп жеген кезеңі. 16 ғасырға дейін танымал болған алғашқы пончиктер нан қамырынан жасалып, шошқа етімен толтырылып, смалецте қуырылған. Кейін ғана олар кондитерлік өнім ретінде дайындала бастады.

Құтқарылу мейрамының таңғы ас

Үлгілі Пасхалық таңғы ас көбінесе қарақұмыр соусы мен қызылша салаттарымен, нан, бигос, журек, киелбаса, түтінделген лосось немесе сельдь, маринадталған көкөніс салаттары, Пасхалық салат (ұсақталған қайнатылған жұмыртқа, жасыл безек, квикла, морковь, алма, картоп, ақжеңіл және майонез), кофе, шай және торттар (мысалы, шоколад торт), мак тұқымды рулет, мазурек (торт) және серник.

Аймақтық тағамдар

Польшада дайындалу әдістемесі мен құрамы жағынан ерекшеленетін бірнеше өңірлік асүйлер бар. Галиция, Кресси, Подлясье, Мазовия (Варшаваны қоса алғанда), Мазурия, Померания, Силезия, Кіші Польша, Татра таулары және Үлкен Польшаға тән тағамдардың кең тізімі үшін «Поляк асүйінің тағамдары» тізіліміне қараңыз.

Үлкен Польша

Үлкен Польшаға тән түрлі тағамдар картоптан жасалады, әсіресе пири з гзиком (қышқыл қаймақ, пияз және швитпен араласқан кварк ірімшігі қосылған картоп). Сондай-ақ, құс етінен жасалған тағамдар да танымал, мысалы, kaczka po poznańsku (қызыл капуста және буда пісірілген кнедликтермен бірге қаз еті), czernina (қаз қан сорпасы) және Әулие Мартин күні желетін қаз еті. Басқа да белгілі тағамдар: rogale świętomarcińskie (ақ көкек тұқымымен толтырылған круассандар), қуырылған ірімшік және Grodziskie/Grätzer сырасы (еменде түтінделген бидай малтынан жасалған, құрамында аз спирт бар).

Кіші Польша

Краков қаласы өзінің kiełbasa krakowska шұжығы және maczanka krakowska еттен жасалған сэндвичімен танымал. Қала 19 ғасырдың екінші жартысында және 20 ғасырдың басында Австрия-Мажарстан құрамына кіргендіктен, кейбір австриялық ықпал да байқалады. Олардың ішінде Пишингер торттары және шошқа етінен жасалған котлет schabowy (қазіргі күні бүкіл Польшада танымал). Көшеде танымал тағамдар – obwarzanki бауырсақтары және Plac Nowy алаңында сатылатын zapiekanki пісірілген сэндвичтер. Новый Сач және Лиманова аймақтары сапалы сливаға бай; Суска сечлонская деп аталатын құрғатылған слива және сливовица слива брендиі танымал. Кіші Польшаның таулы аймақтары, әсіресе Подхале, қой сүтінен жасалған бундз, қаймақты бриндза немесе түтінделген осципек сияқты ірімшіктерімен әйгілі. Басқа да танымал тағамдарға сүттен жасалған żętyca сусыны, kwaśnica қымыз сорпасы, үстіне гуляш қосылған картоптан жасалған placek po zbójnicku және алкоголь қосылған góral шайы жатады.

Любельщызна

Люблин асханасының көптеген тағамдары еврей тамырынан бастау алады, мысалы цебуларз (пияз және мак тұқымымен жабылған жалпақ нан) және форзмак (әр түрлі еттен жасалған сорпа). Маңызды жергілікті ингредиент – қарабидай, одан жасалған әдеттегі тағам – билгорай пирогы деп аталатын пирог.

Кашубия мен Померания

Теңізге жақын орналасқандықтан, аймаққа тән śledź po kaszubsku (пиязбен қышқыл томат соусында маринадталған сельдь), қуырылған треска немесе камбала сияқты әртүрлі балық тағамдары. Басқа да танымал өнімдер: кашубская клубника (kaszëbskô malëna), Торуньден келген имбирный пряник (имбирьмен жасалған печенье) және Гданьсктен алкогольді сусындар: Голдвассер (алтын жапырақтары бар шөптік ликер) және махандель (жүнкер арағы). Щецинде аймақтық өнімдерге паштетики (етті немесе вегетариандық толтырылған пирожоктар) және балықтан жасалған паприкарж щецинский жатады. Сонымен қатар, Батыс Померанияның Балтық теңізі жағалауындағы курорттық қалаларда неміс фишбрёхеніне ұқсас сельдь қосылған сэндвичтер танымал көше тағамы болып табылады.

Мазовия

Қазіргі Варшава, елорда ретінде, әртүрлі халықаралық тағамдарды біріктіретін өте көпұлтты асханаға ие. Дегенмен, Варшава трипесі, етті пизи (картоптан жасалған қымызбен пісірілген жайым) және желедегі шошқаның тізесі (водкаға ілеспе ретінде танымал) сияқты ерекше дәстүрлі тағамдар да бар. Варшавада туған көптеген десерттер мәшһүр, мысалы, шоколадты кремді «Вужетка» торт (вероятно, Варшаваның W Z бағытының атынан қойылған), «Птасье млечко» (шоколадқа аударған зефир) және «Панска скурка» (Барлық Әулиелер күнінде зираттарда дәстүрлі түрде сатылатын қантты бұйымдар). Варшавадан тыс, аймақтық өнімдерге Гроєцтен алма және Курпие аймағынан «Пиво козицове» (төмен спиртті шүйе сусыны) жатады.

Подляк

Подляше тағамдары литва, белорусь және татар мәдениеттерінің ықпалында дамыған. Жоғарыда аталған асханалардан белгілі тағамдар: картаче (ет қосылған картоптан жасалған кнедликтер), бабка земнячана (картоптан жасалған пирог) және пиерекачевник (еттен жасалған пирог). Сонымен қатар, суық қызылша немесе қияр сорпасы – хлодник, корычинский ірімшігі және десерттер: сэкач (симнал торт) және қабатты кремді торт танымал. Подляше бизон шөбі қосылған жоғары сапалы зубровка водкасымен және үйде жасалған күшті дух пущы водкасымен де әйгілі.

Силезия

Силезия асханасы поляк, неміс, чех және австриялық ықпалдарды біріктіреді. Ең танымал тағам – ролада, яғни дөңгеленген сиыр еті, көбінесе силезиялық кнедликтерімен және қызыл капустамен бірге беріледі. Басқа да танымал тағамдар – ашытқы сорпасы żur śląski, ет бөлшектері karminadle және қан тосабы krupniok. Типикалық десерттер – kołocz śląski сияқты торттар, kopalnioki конфеталары және oblaty śląskie вафлилері. Төменгі Силезияның дәстүрлі тағамдарына śląskie niebo (кептірілген жемістер мен дәмдеуіштермен шошқа еті), legnicka bomba имбир торттары, Echt Stonsdorfer шөптік ликері (қазір Германияда өндіріледі, бірақ Польшада Likier Karkonoski деген ұқсас өнім шығарылады) және Вроцлавтың заманауи жылдам тағамы – knysza жатады.

Вармия Мазурия

Вармия-Мазурияның асханасы неміс және шығыс ықпалдарын байланыстырады (әсіресе бұрынғы Шығыс шекаралық аймақтардан; осылайша Подляше аймағының асханасына ұқсастықтары бар). Көптеген көлдер мен орманды алқаптардың болуына байланысты, мұнда балық, саңырауқұлақ және бал да көптеп кездеседі. Типик қалыпты тағамдарға картаче (ет қосылған картоптан жасалған кнедликтер), дзиндзалки (гречкамен толтырылған кнедликтер), клопсы королевицкие (капер соусымен дайындалған ет көмектері), сэкач (айналма торт) және балдан жасалған недзведзиовка ликері жатады.

Шұпылар

Барлық шұпылардың негізінде таза сорпа болады – тауық, сиыр, шошқа қабырғасы, көкөністер немесе бірнеше тамыр көкөністерінен жасалған. Ет туралып, шұбатпен бірге желінеді, келесі тағамға қолданылады немесе нанмен желінеді. Кешкі асқа екі тағам дайындау қалыпты жағдай: (1) шұбат, (2) ет, тұздық, немесе тәтті тағамдармен бірге гарнир (картоп, күріш, қарақұмық, макарон). Польшада кремдік немесе пюрелі шұпылар кең таралған немесе дәстүрлі болмаса да, басқа елдердің ас мәдениетінің ықпалымен олар дайындалады. Шұпылардың түсін ағарту үшін көбінесе ашық немесе қою қаймақ қосылады. Zupa pomidorowa – томат пюресі, тамыр көкөністері және дәмдеуіштер қосылған жұқа томат шұпасы, әдетте макарон немесе күрішпен беріледі; көбінесе қышқыл қаймақ қосылады. Kartoflanka – тамыр көкөністері қосылған картоп шұпасы. [[Czernina (немесе czernina) – қаз шұпасы, қаз сорпасымен немесе қаз қанымен жасалады, соңғысы шұпаға қараңғы, дерлік қара түс береді. Рецепттер әртүрлі, бірақ көбінесе тәтті және қышқыл ингредиенттер қосылады, әдетте сіркей және жиі қант, жеміс шырыны немесе шұбат, алмұрт сияқты жемістер. Әдетте қаз етімен және Kluski стиліндегі лапшамен бірге беріледі. Қазіргі кезде оны жиі жемейді. [[Борщ#Салқын борщ – қышқыл сүт немесе қышқыл қаймақ, жас қызылша жапырақтары, қияр және кесілген жаңа шөптен жасалған салқын шұбат. Кейде жаңғақ және түймедақ қосылады. Botwinka – картоп пен тамыр көкөністері қосылған қызылша жапырақтарынан жасалған ыстық шұбат. [[Борщ (қызыл борщ) – қызылша және қызылша ашытқысынан жасалған таза қызылша шұпасы; ушка, налесникиден жасалған крокиет, паштет, пирогимен және сирек ақ бұршақ, қызыл бұршақ немесе картоп пюресімен беріледі. Бұл Рождество қарсаңындағы маңызды тағам. Zupa buraczkowa – қыртысты қызылша, картоп және тамыр көкөністері қосылған қызылша шұпасы. Кейде оны, тіпті қызылша ашытқысы болмаса да, Рождество қарсаңында пісірілгендей "қызыл борщ" деп атайды. Ол сәл тәтті, бірақ қышқыл емес. [[:pl:Barszcz ukraiński (Украиналық борщ) – кесілген ақ капуста, ақ немесе қызыл бұршақ және кесілген немесе пюреленген қызанақ қосылған қызылша шұпасы. Украинада бұршақ осы тағамға қосылмайды. Zupa szczawiowa – шырша жапырақтары мен күріштен жасалған шырша шұпасы, қатты қайнатылған жұмыртқамен бірге беріледі. Flaki (немесе flaczki) – маржорам мен дәмдеуіштермен пісірілген сиыр немесе шошқа ішегі. Вегетариандықтар осы шұбатты шелектерден жасайды. Rosół – вермишельмен бірге берілетін таза тауық шұпасы. Сорпаның құрамында тамыр көкөністері, тауық, сиыр еті немесе екеуі де болуы мүмкін. Zupa grzybowa / pieczarkowa – ақ немесе жабайы саңырауқұлақтардан жасалған картоп немесе макароннан жасалған саңырауқұлақ шұпасы. Рождество қарсаңында оны лазанки макаронымен немесе ушкамен бірге береді. Zupa ogórkowa – қызыл, тұздалған қиярдан жасалған қышқыл қияр шұпасы. [[Батыс славяндық ашытылған дәнді шұпылар – бүкіл дәнді сұлы ашытқысынан жасалған ашытылған шұбат, бірақ Кіші Польша мен Подлякияда сұлы ашытқысы, ал Люблин воеводалығында қара бидай ашытқысы қолданылады. Жүрек пен зелевайка сияқты, ол картоп пюресімен, қатты қайнатылған жұмыртқамен, пісірілген және түтінделген беконмен және biała kiełbasa (ақ шұжық) пісіріледі. [[Батыс славяндық ашытылған дәнді дақылдар шұпасы – жұрға қарағанда нәзік, өйткені бидай ұнынан жасалған. Көбінесе оны (дұрыс емес) барщщ биялы (ақ борщ) деп атайды. Kwaśnica – картоп пен қабыршақтан жасалған қымыз шұпасы. Капуснякқа ұқсас, бірақ басқа көкөністерді қалдырады және дәмі қышқылдау. Uszka – тек саңырауқұлақтар мен пиязбен толтырылған кішкентай кнедликтер. Басқа да толтырулар – саңырауқұлақтармен бірге қымыз немесе сирек пісірілген және майдаланған ет пиязбен. Етпен толтырылғанда, оларға ашық борщ, ашық саңырауқұлақ шұпасы немесе сорпа беріледі. [[Kalduny – шикі ұнтақталған сиыр мен қой еті, сиыр еті, қуырылған пияз және дәмдеуіштермен толтырылған кнедлингтер. Картошкалы калдунь – Карпатиялықтан өзгеше тағам, картоп қамырынан жасалған, ішіне twaróg (айран), картоп және пияз салынған. [[Картоп бәліші – қыртысты картоп, пияз, жұмыртқа, бидай ұны және маржорамнан жасалған картоп бәліші. [[Pyzy (тағам) – шикі, қыртысты картоптан, жұмыртқадан, ұннан жасалған, кейде ұнтақталған етпен толтырылған кнедлингтер; содан кейін пісіріледі. Knedle – пісірілген картоп пен крахмалдан жасалған кнедл. Әдетте жемістермен толтырылады, ең танымал – шұбата мен клубника. Kopytka – пісірілген картоптан, жұмыртқадан және ұннан жасалған, жылқы табаны пішінді кнедлингтер. Оларды көбінесе нан ұнтағымен, қантпен және ерітілген маймен немесе қуырылған беконмен береді. [[Pierogi leniwe – жылқы табаны пішінді, ұн немесе картоп, жұмыртқа және айраннан жасалған кнедлингтер. [[Силезиялық кнедлингтер – қайнатылған картоп пен картоп крахмалынан жасалған, кішкентай пончик пішіндес кнедлингтер. Оларды көбінесе соуспен немесе ет тұздығымен береді. [[Қара кнедлингтер – шикі қыртысты картоп пен картоп крахмалынан жасалған қара немесе сұр түсті кнедлингтер. [[Pampuchy – ашытылған бидай ұнынан жасалған, буға пісірілген кнедлингтер, жеміс йогуртымен немесе джеммен беріледі. Оларды сорпамен немесе шоколадпен толтырылған дайындауға болады. Kluski kładzione (жатып жасайтын кнедлингтер) – қайнап жатқан суға ұн мен жұмыртқадан жасалған қалың қамырдан жасалған кнедлингтер. Lane Kluski (құйылатын кнедлингтер) – ұн, сүт және жұмыртқадан жасалған жұқа қамырдан жасалған кнедлингтер, көбінесе тікелей шұбатқа құйылады. [[:pl:Zacierki (ұсақталған кнедлингтер) – ұсақталған немесе кесілген қамырдан жасалған кішкентай шарлар және пісіріледі. [[Креп – қалың және жуас крептер, тәтті немесе тұзды толтырулармен беріледі. [[Крокет (крокеттер) – Польшада, олар налесникиден жасалады, көбінесе қымыз және саңырауқұлақтар немесе шұжық және ірімшікпен толтырылады, содан кейін бурито сияқты бүктеліп, үгітіліп, қуырылады. Көбінесе ашық борщпен беріледі. Racuchy – алмамен толтырылған ашытылған панкейктер, көбінесе қант ұнтағымен немесе джеммен беріледі. [[Lazanki – кішкентай шаршы пішіндес макарон. Польшалық нұсқасы қымыз, пияз және қуырылған шұжық немесе қуырылған беконмен беріледі. Zapiekanka – века бөлшегінен жасалған ашық сэндвич, үстіне томат соусы, саңырауқұлақтар және ірімшік салынады. Zapiekanka сонымен қатар жұмыртқа және қаймақ қосылған кастрюльде пісірілген кез келген тағам болуы мүмкін, сондықтан оны алып тастағанда бірге ұстап тұрады. Әдетте ет, картоп немесе макаронмен бірге көкөністер және ерітілген ірімшік үстіне салынады. Польшадағы жылдам тағам. Knysza – қызыл және ақ капуста, томат, қияр, тұздалған қияр, пияз, қуырылған пияз, жүгері және кейде сарымсақ майонезі қосылған ашытылған наннан жасалған Польшаның жылдам тағамы. Ол Вроцлавта пайда болды. [[Неміс картоп қуырылған картоптың тілімдері (көбінесе бұрын пісірілген), әдетте (1) қуырылған жұмыртқамен, (2) қуырылған, кесілген шұжықпен араластырылған немесе (3) қуырылған, кесілген шұжықпен араластырылған. Бүкіл тағам және жұмыртқамен (bratkartoffeln mit ei) немесе шұжықпен (bratkartoffeln mit wurst) беріледі – Германиядан келген. Польшада оны көбінесе қышқыл айран немесе кефирмен ішеді. Makaron z jajkiem – қуырылған (пісірілген) макарон, қуырылған пияз, жұмыртқа және маймен; кейде ірімшік, бекон немесе шұжық қосылады. Бұл итальяндық спагетти карбонараның нұсқасы.

All soups have fresh stock—made from chicken, beef, pork ribs, vegetables, or a combination of several root vegetables. Meat is either chopped and eaten with soup, used to make the next dish, or eaten with bread. It is common to eat two dishes during dinner: (1) a soup, and (2) a side (potato, rice, groats, pasta) with meat, stews, or sweet dishes. Although cream or purée soups are not common or traditional in Poland, they are still prepared because of the influence of other countries' cuisine. Often soups are whitened by adding a splash of sour or double cream. Zupa pomidorowaThin tomato soup made with tomato purée, root vegetables, and stock, usually served with pasta or rice; sour cream is often added. KartoflankaPotato soup with root vegetables. [[Czernina (or czernina)Duck soup made with duck broth or duck blood, the latter giving the soup a dark, almost black, colour. Recipes vary widely, but often sweet and sour ingredients are added, typically vinegar and often sugar, fruit juice, or fruit such as prunes or pears. It is usually served with the duck meat and Kluski style noodles. Nowadays, it is not commonly eaten. [[Borscht#Cold borschtCold soup made of soured milk or sour cream, young beet leaves, cucumbers, and chopped fresh dill. Sometimes chives and radishes are added. BotwinkaBeet leaves soup with potatoes and root vegetables, served hot. [[Borscht (red borscht)Clear beetroot soup made out of stock, beetroots, and beetroot sourdough; served with uszka, krokiet made from naleśniki, pasztecik, pierogi, and rarely with white beans, red kidney beans, or mashed potatoes. It is a very important dish during Christmas Eve. Zupa buraczkowaBeetroot soup with grated beetroots, cubed potatoes, and root vegetables. Sometimes it is called "red borscht", like the one cooked during Christmas Eve, even though it does not contain beetroot sourdough. It is slightly sweet but not sour. [[:pl:Barszcz ukraiński (Ukrainian borscht)Beetroot soup with addition of sliced white cabbage, white or red kidney beans, and diced or puréed tomatoes. In Ukraine, beans are not used in this dish. Zupa szczawiowaSorrel soup made of sorrel leaves and rice, served with hard boiled egg. Flaki (or flaczki)Beef or pork tripe stew with marjoram and spices. Vegetarians make this soup with oyster mushrooms. RosółClear chicken soup served with noodles, usually short vermicelli. The stock is made of root vegetables and whole chicken, beef, or both. Zupa grzybowa / pieczarkowaMushroom soup made of white or wild mushrooms with potatoes or pasta. During Christmas Eve it is instead served with łazanki pasta or uszka. Zupa ogórkowaA sour cucumber soup made of sour, salted cucumbers. [[West Slavic fermented cereal soupsFermented cereal soup made of wholemeal rye sourdough, although oat sourdough is used in Lesser Poland and Podlachia, and buckwheat sourdough is used in Lublin Voivodeship. Like żurek and zalewajka, it is served with mashed potatoes, hard boiled eggs, cooked and smoked bacon, and biała kiełbasa (white kielbasa). [[West Slavic fermented cereal soupsFermented cereal soup, more delicate than żur because it is made of wheat flour sourdough. Colloquially (but improperly) it is often called barszcz biały (white bortscht). KwaśnicaSauerkraut soup with potatoes and ribs. Similar to kapuśniak, but omits other vegetables and tastes sourer. UszkaTiny dumplings traditionally filled only with mushrooms and onions. Other fillings used are mushrooms with sauerkraut or rarely cooked and minced meat with onions. When filled with meat, they are served with clear borscht, clear mushroom soup, or broth. [[KaldunyStuffed dumplings with raw minced beef and mutton, beef dripping, fried onions, and spices. Potato kalduny is a different dish from Subcarpathia made from potato dough filled with twaróg (quark), potatoes, and onions. [[Potato pancakePotato pancakes with grated potatoes, onions, eggs, wheat flour, and marjoram. [[Pyzy (dish)Potato dumplings made with raw, grated potatoes, egg, flour, and sometimes filled with minced meat; then cooked. KnedlePotato dumplings made with cooked potatoes and starch. Usually filled with fruits, most popular being plums and strawberries. KopytkaHoof shaped potato dumplings made of cooked potatoes, egg, and flour. Often served with breadcrumbs, sugar, and melted butter or fried bacon. [[Pierogi leniweHoof shaped dumplings made of flour or potatoes, eggs, and quark. [[Silesian dumplingsDumplings in small donut like shape made with boiled potatoes and potato starch. Often served with gravy or meat stew. [[Black dumplingsDumplings black or gray in colour, made of raw grated potatoes and potato starch. [[PampuchySteamed yeast wheat flour dumplings served with fruit yoghurt or jam. They can be also served savoury with gravy or filled with chocolate. Kluski kładzione (laid dumplings)Dumplings made of thick batter with flour and eggs laid in boiling water. Lane Kluski (poured dumplings)Dumplings made of thin batter with flour, milk, and eggs, usually poured straight into soup. [[:pl:Zacierki (grated dumplings)Grated or chopped dough into tiny balls and cooked. [[CrepeThicker and plumper version of crêpes, served with sweet or savoury filling. [[Croquette (croquettes)In Poland, they are made of naleśniki, often filled with either sauerkraut and mushrooms or ham and cheese, then folded like a burrito, breaded, and fried. Commonly served with clear borscht. RacuchyYeast pancakes often stuffed with apples and served with powdered sugar or jam. [[LazankiPasta shaped like small squares. This Polish version is served with sauerkraut, onion, and fried kielbasa or fried bacon. ZapiekankaOpen faced sandwich made from a veka roll sliced in half and topped with tomato sauce, mushrooms, and cheese. Zapiekanka can also be anything baked in casserole dish with added egg and cream mixture, so it holds together when removed. It usually involves meats, vegetables with potatoes or pasta, and melted cheese on top. A baked Polish fast food. KnyszaPolish fast food with yeast bread roll filled with red and white cabbage, tomato, cucumber, pickled cucumber, onion, fried onion, corn, and sometimes fried chicken with garlic mayonnaise sauce. It originated in Wrocław. [[German friesFried slices of potatoes (often previously cooked) usually (1) eaten with a fried egg, (2) mixed in scrambled eggs, onions, and grilled, or (3) mixed with fried, sliced kielbasa. Whole dish and serving with eggs (bratkartoffeln mit ei) or sausage (bratkartoffeln mit wurst) comes from Germany. In Poland, it is often eaten with a glass of sour buttermilk or kefir. Makaron z jajkiemFried (cooked) pasta with fried onions, scrambled eggs, and butter; sometimes cheese, bacon, or ham can be added. It is a version of Italian spaghetti carbonara .

Қосымша тағамдар мен салаттар

Каша – пісірілген жарма; ең танымал жармалар – қара бидай, арпа, тары және бидай. Мизерия – кесілген қияр, қышқыл қаймақ және дәмдеуіштермен дайындалатын дәстүрлі поляк салаты. Surówka z jabłka i marchewki – қапталған, қырқып алынған алма және морковьтен жасалған салат, май және лимон шырыны қосылады. Surówka z ogórków i pomidorów – қияр, помидор, пияз және май немесе қышқыл қаймақпен дайындалатын салат. Ziemniaki gotowane – қарапайым пісірілген картоп, үстіне укроп себіледі. Tłuczone ziemniaki – картоп пюресі. Surówka z białej kapusty – майдаланған ақ капуста, морковь және дәмдеуіштермен, көбінесе қыртылған алма қосылып дайындалатын салат. Surówka z kiszonej kapusty – қышқыл капуста, морковь, петрушка, алма және лимон шырыны қосылып дайындалатын салат. [[Оливье салаты немесе Жарзинова – пісірілген көкөністерден (мысалы, петрушка түбі, морковь, картоп, сельдерей түбі, тұздалған қияр) және майонез мен қышадағы қатты пісірілген жұмыртқадан жасалған салат. Сондай-ақ, көбінесе жүгері, бұршақ, алма, пияз, шалқан немесе тіпті қызыл бұршақ қосылады. Дәстүрлі поляк гарниры. Kapusta zasmażana – қуырылған ақ капуста немесе сәкенді капуста, пияз және дәмдеуіштермен, көбінесе қуырылған беконмен. Kapusta na gęsto – пияз, укроп және қос қаймақ қосылып пісірілген ақ капуста. [[wikt:surówka – сірке суы, май, қышқыл қаймақ немесе йогурт қосылған шикі көкөністерден жасалған кез келген салат. Sałatka – әдетте майонезбен дайындалатын пісірілген көкөністерден жасалған кез келген салат. Sałatka burakowa / buraczki tarte – пісірілген және қыртылған қызылшадан жасалған салат, жылы немесе суық күйде беріледі. [[Chrain – пісірілген және қыртылған қызылша, хрен пастасы және лимон шырыны қосылып дайындалады. Fasolka szparagowa z czosnkiem – сарымсақ және май немесе май қосылған сұсақ бұршақ, Италиядан шыққан. Kalafior / fasolka szparagowa / brukselka z bułką tartą – қуырылған нан ұсақ бөлшектерінен жасалған соусқа қосылған пісірілген гүлдесте, сұсақ бұршақ немесе Брюссель капустасы. Brokuł / kalafior z sosem czosnkowym – сарымсақ соусымен пісірілген брокколи немесе гүлдесте. Ogórek kiszony – тұздықтан ашытылған, укроп, сарымсақ, тұз және дәмдеуіштер қосылған поляк тұздалған қияры. Ogórek konserwowy – сірке суында тұздалған қияр, дәмдік татымды. Grzyby marynowane – маринадталған саңырауқұлақтар. Sałatka szwedzka – қияр, пияз, морковь, сірке суы және дәмдеуіштермен дайындалған консервіленген салат. Sałatka ziemniaczana – пісірілген картоп, пияз, тұздалған қияр, укроп және майонезден жасалған картоп салаты, кейде оған майда немесе сірке суында маринадталған түткіленген бекон немесе сельдь филелері қосылады. Германиядан шыққан. Sałatka śledziowa – тұздалған қияр, пияз және қышқыл қаймақ қосылған маринадталған сельдь салаты, кейде жұмыртқа мен алма қосылады.

KaszaCooked groats; most popular are groats of buckwheat, barley, millet, and wheat. MizeriaTraditional Polish salad made with sliced cucumbers, sour cream, and spices; served as a side. Surówka z jabłka i marchewkiCarrot salad made with peeled and grated carrots, apples, oil, and lemon juice. Surówka z ogórków i pomidorówSalad made with cucumbers, tomatoes, onions, and oil or sour cream. Ziemniaki gotowaneSimple boiled potatoes sprinkled with dill. Tłuczone ziemniakiMashed potatoes. Surówka z białej kapustySalad with shredded cabbage, carrots, and spices, often with grated apples. Surówka z kiszonej kapustySalad with sauerkraut, carrots, parsley, apples, and lemon juice. [[Olivier salad or JarzynowaSalad of cooked vegetables such as parsley root, carrot, potatoes, celery root, pickled cucumbers in brine, and hard cooked eggs in mayonnaise and mustard. Also often contains corn, peas, apple, onion, leek, or even red kidney beans. A traditional Polish side dish. Kapusta zasmażanaSauerkraut or white cabbage pan fried with onions and spices, often with fried bacon. Kapusta na gęstoBraised white cabbage with onions, dill, and double cream. [[wikt:surówkaAny salad made of raw vegetables with drizzle of vinegar, oil, sour cream, or yoghurt. SałatkaAny salad made of cooked vegetables, usually with mayonnaise. Sałatka burakowa / buraczki tarteCooked and grated beetroot salad; can be made warm or cold. [[ChrainCooked and grated beetroots with horseradish paste and lemon juice. Fasolka szparagowa z czosnkiemGreen beans with garlic and butter or oil; originated in Italy. Kalafior / fasolka szparagowa / brukselka z bułką tartąCooked cauliflower, green beans, or Brussels sprouts with a polonaise sauce made of fried breadcrumbs in butter. Brokuł / kalafior z sosem czosnkowymCooked broccoli or cauliflower with a garlic sauce. Ogórek kiszonyPolish pickled cucumber, fermented in brine consisting of dill and dill flower, garlic, salt, and spices. Ogórek konserwowyPickled cucumber in vinegar, which is rather sweet and vinegary in taste. Grzyby marynowaneMarinated mushrooms. Sałatka szwedzkaPreserved salad made with cucumbers, onions, carrots, vinegar, and spices. Sałatka ziemniaczanaPotato salad made with cooked potatoes, onions, pickled cucumbers, dill, and mayonnaise; sometimes with added smoked bacon or herring fillets marinated in oil or vinegar. Originally from Germany. Sałatka śledziowaMarinated herring salad with pickled cucumbers, onions, and sour cream; sometimes eggs and apples are added.

Нан

Нан (хлеб) және наншалар (булька (бұқа), багель, кифли, века (пестрика)) ғасырлар бойы польша тағамдары мен дәстүрінің маңызды бөлігі болды. Бүгінде нан польша тағамдарының ең маңызды тағамдарының бірі болып табылады. Польшалық нанның негізгі құрамы – қара бидай немесе бидай. Традициялық нанның қабығы хрустящий, іші жұмсақ, есімде қаларлық хош иісті болады. Мұндай нан ашытқымен жасалады, ол оған ерекше дәм береді. Оны шамамен бір апта сақтағанда тым қатты болмайды және кесілгенде ұсақталмайды. Польшада нан мен тұзбен ("chlebem i solą") қарсы алу жиі поляк ақсүйектерінің ("staropolska gościnność") дәстүрлі қонақжайлылығымен байланысты, олар өз қонақжайлылықтарымен мақтанған. 17 ғасырдағы польша ақыны Веспажан Коховский 1674 жылы былай деп жазды: "О, жақсы нан, қонақтарға тұзбен және жақсы ниетпен берілгенде!" Тағы бір ақын Вацлав Потоцкий осы әдет туралы айтқан. Дегенмен, бұл әдет тек ақсүйектерге ғана тән емес, поляктардың барлық топтары осы дәстүрді сақтаған, бұл ескі польша мақалдарында көрініс тапқан. Қазіргі күні бұл дәстүр көбінесе үйлену тойында сақталады, ата-аналары шіркеуден оралған жас жұбайларды нан мен тұзбен қарсы алады.

Десерт және тәттілер

[[Меренг Бәшкек пішініндегі тәтті меренг, кейде үстіне топырақ салынады. [[Мақ тұқымынан жасалған рулетТәтті швейцариялық мақ тұқымынан жасалған рулет, ішінде құрғақ жемістер, жүзім және жаңғақтар бар. [[Pączki Гүл жапырақтарының, басқа жеміс консервілерінің, құймақ, шоколад немесе қант қосылған кваркпен толтырылған жабық пончиктер. Пшеничник (сырлы торт) Польшадағы ең танымал десерттердің бірі. Ол негізінен кваркқа ұқсас жаңа сырдан – таворгтан жасалған. Оны пісіруге немесе тоңазытуға болады. Ваниль, лимон қабығы немесе апельсин қабығымен хоштандырылуы мүмкін. Кейде оған жүзім немесе әртүрлі жаңа жемістер қосылады. Көбінесе шоколадтық глазурьмен жабылады немесе кокос ұнтағымен немесе жаңғақтармен себіледі. Пісірілмеген нұсқасын әртүрлі жаңа жемістермен безендірілген тәтті желемен безендіру жиі кездеседі. [[Мазурек (кейк)] Рождество кеші мен Пасхада әсіресе пісірілетін, қысқа наннан жасалған пирог. Жаңғақ пастасы, dulce de leche немесе ганаш, құрғақ жемістер, қандырылған жемістер және жаңғақтар сияқты әртүрлі толтырғыштармен дайындалады. [[Халла]] – еврей тектес тәтті ақ бидай наны (халла). Когель могель (яйлық коктейль) Жұмыртқа сарысы, қант және бал, ваниль немесе какао сияқты хоштандырғыштардан жасалады. Польшалық яһудилер үшін дәстүрлі. Кровкі Польшалық ириска; жұмсақ сүттен жасалған таффи. Наполеонка – екі қабатты бауырсақтан жасалған, ванильді креммен толтырылған, әдетте қант ұнтағымен себілген поляк кремді пішірілімі. Француздық мильфейльдің жақын туысы. Басқа, бірақ аз танымал нұсқасы – кремówka, көбінесе кремнің орнына қайнатылған креммен толтырылады. [[Фруктовый пирог] Қандырылған және құрғатылған жемістермен жасалған торт. Бабка – ашытқымен немесе ашытқысыз жасалатын фунт торттың поляк нұсқасы. Ол қант ұнтағымен немесе глазурьмен беріледі. Мраморлы торт ретінде де жасауға болады. [[Медовик (кейк)] Ванильді крем және үстіне ганашпен қабаттастырылған балдан жасалған торт. Ореховец Ванильді креммен және [[Dulce de leche, кесілген жаңғақтармен қабаттастырылған жаңғақ торт. [[Морковный пирог] Жаңғақ және бал қосылған морковты торт, кейде қайнатылған креммен қабаттастырылады. Ciasto bez pieczenia / na zimno Песенің әртүрлі түрлері, бауырсақ, крекерлер немесе ваниль, қаймақ, кокос, желе, маскарпоне, семолина немесе мақ тұқымымен толтырылған бисквиттен жасалған пісірілмеген және тоңазытқышта сақталатын торттар. Көбінесе ганашпен жабылады. Карпатка Кремді пирог – екі қабатты шу пісірілген наннан жасалған, ванильді креммен толтырылған. Вужетка Варшава қаласымен байланысты джем мен қаймақпен толтырылған шоколадты бисквитті торт. Птасье млечко Шоколадқа оралған, жұмсақ меренгпен (немесе сүт суфлесімен) толтырылған тәтті. [[Кисель] Крахмал, қант және жемістер немесе жеміс шырынынан жасалған, жеміс тәрізді тәтті сұйықтық. [[Пудинг] Әртүрлі дәмдердегі пудинг, мысалы, тәтті қаймақ, ваниль, шоколад, вишня және т.б. Фаворки – қант ұнтағымен себілген жеңіл қуырылған нан. Па́нска Скурка, Миодек Задушки күні зираттарда және [[Варшаваның ескі қаласында] сатылатын қатты таффи. Кутья – бидай, мақ тұқымы, жаңғақ, жүзім және балдан жасалған тағам. Дәстүрлі поляк емес, бірақ Биалысток және Подляхия сияқты шығыс аймақтарда Рождествода беріледі. Принс Поло – поляк шоколад таяқшасы. Миешанка Ведловска – шоколадқа оралған түрлі тәттілер. Тортик Ведловски – қолмен жасалған әшекейлермен безендірілген үлкен, дөңгелек, шоколадқа оралған вафли. Павелек – дәмді толтырылған шоколад таяқшасы, ең танымал – адовака. Шливка в шоколаде – шоколадқа оралған құрғақ өрік. Рыж з яблоками – алма және корицамен пісірілген немесе қайнатылған күріш пудингі.

[[MeringueType of sweet meringue in biscuit form, occasionally with topping. [[Poppy seed rollSweet poppy seed swiss roll, with raisins, dried fruits, and walnuts. [[PączkiClosed donuts filled with rose petal jam, other fruit conserves, custard, chocolate, or quark with sugar. PiernikiSoft gingerbread biscuit forms of pryanik, unfilled or filled with marmalade of different fruit flavours, and sometimes covered with chocolate. Sernik (cheesecake)One of the most popular desserts in Poland. It is a cake made primarily of twaróg, a type of fresh cheese similar to quark. It can be baked or refrigerated. It might be flavoured with vanilla, lemon peel, or orange peel. Sometimes raisins or various fresh fruits are added. Commonly topped with a chocolate topping or sprinkled with coconut flakes or nuts. It is very popular to garnish it with a sweet jelly topping with a variety of fresh fruits when it is unbaked. [[Mazurek (cake)Pie baked particularly at Christmas Eve and Easter, made with shortcrust pastry. There are variations with different fillings, such as walnut paste, dulce de leche or ganache with dried fruits, candied fruit, and nuts. [[ChallahSweet white wheat bread of Jewish origin (challah). Kogel mogel (eggnog)Made from egg yolks, sugar, and flavourings such as honey, vanilla, or cocoa. Traditional for Polish Jews. KrówkiPolish fudge; soft milk toffee candies. NapoleonkaPolish type of cream pie made of two layers of puff pastry, filled with vanilla pastry cream, usually sprinkled with powdered sugar. A close relative of the French millefeuille. An alternative but less popular version is kremówka, often filled with whipped cream instead of custard cream. [[FruitcakeCake with candied and dried fruit. BabkaPolish version of a pound cake, made with or without yeast. It is served with powdered sugar or icing. Can be made as a marble cake. [[Miodownik (cake)Layered honey cake filled with vanilla pastry cream and ganache on top. OrzechowiecLayered nut cake filled with vanilla pastry cream and [[Dulce de leche, topped with chopped nuts. [[Carrot cakeCarrot cake with added nuts and honey, sometimes layered with whipped cream. Ciasto bez pieczenia / na zimnoVarious types of unbaked and refrigerated cakes made of biscuits, ladyfingers, crackers, or sponge cake with vanilla, whipped cream, coconut, jelly, mascarpone, semolina, or poppy seed filling. Often topped with ganache. KarpatkaCream pie made of two layers of choux pastry filled with vanilla pastry cream. WuzetkaLayered chocolate sponge cake filled with jam and whipped cream, associated with Warsaw. Ptasie mleczkoChocolate covered candy filled with soft meringue (or milk soufflé). [[KisselClear, jelly like sweet fruit liquid, made with starch, sugar, and fruits or fruit juice. [[PuddingPudding that usually comes in many different flavours, such as sweet cream, vanilla, chocolate, cherry, and more. FaworkiLight fried pastry covered with powdered sugar. Pańska Skórka, MiodekHard taffy sold at cemeteries during Zaduszki and at [[Warsaw Old Town (Old Town) in Warsaw. KutiaGrain dish made with wheat, poppy seeds, nuts, raisins, and honey. Not traditionally Polish, but served during Christmas in the eastern regions like Białystok and Podlachia. Prince Polo Polish chocolate bar. Mieszanka WedlowskaAssorted chocolate covered candy. Torcik WedlowskiLarge, circular, chocolate covered wafer with hand made decorations. PawełekChocolate bar with a flavoured filling, most popular contains advocaat. Śliwka w czekoladzieChocolate covered prune. Ryż z jabłkamiType of a rice pudding baked or cooked with apples and cinnamon.

Алкоголь

Польшаның дәстүрлі алкогольдік сусындарына мед, сыра, водка (Ескі поляк: okowita, gorzała) және аз мөлшерде шарап жатады. Соңғы онжылдықта сыра кеңінен таралды: Балтық портері және емен түтінімен дайындалған Гродзиски сияқты дәстүрлі поляк сыралары, сондай-ақ көптеген шағын сыра қайнатушылардың пісірген көптеген басқа да стильдері танымал. Шарап жиі ішілмейді, бірақ соңғы жылдары шарап тұтыну өсті, Кіші Польша, Субкарпатия, Силезия және Батыс Померания аймақтарындағы шағын жүзімдіктерде жергілікті жүзім шараптарының өндірісі арта түсті. Алкогольдік сусындардың ішінде дәнді немесе картоптан дәстүрлі түрде дайындалатын польшалық водка бұрын кең таралған медті ығыстырды. Кейбір деректерге сәйкес, водка алғаш рет Польшада 8 ғасырда жасалып, 11 ғасырда кеңінен таралған. Әлемдегі бұл сусын туралы және "водка" сөзінің алғашқы жазбаша айғағы 1405 жылы "Акта Гродзькие" сот хаттарында кездеседі. Водка 1998 жылға дейін Польшадағы ең танымал алкогольдік сусын болды, содан кейін сыра оны басып озды. Ол әдетте қара наннан, көбінесе қара нан деп аталатын наннан жасалады және Польшада алкогольдік сусын ретінде жіктелмейді, себебі оның спирт құрамы әдетте 0%-дан 2%-ға дейін ауыспайды. 1920-1930 жылдардағы Польшада өнеркәсіптік масштабта өндірілгеніне қарамастан, 20 ғасырда ол жаппай өндірілген газдалған сусындар мен минералды суға танымалдығын жоғалта бастады. Ол негізінен Польшаның шығысындағы ауылдық жерлерде белгілі болды. Дегенмен, 21 ғасырда квас қайтадан танымал бола бастады, көптеген жаңа поляк брендтері пайда болды. Ғасыр басынан бері шай ең танымал сусын болып табылады, оны әдетте лимонмен бірге және қант немесе бал қосып ішеді. Шай Польшаға Англиядан, Батыс Еуропада пайда болғаннан кейін көп ұзамай келді, негізінен голланд саудагерлері арқылы. Алайда, оның кең таралуы 19 ғасырда Ресейге байланысты – осы кезде Ресейден импортталған самоварлар поляк үйлерінде кеңінен қолданылатын болды. Сүт қосылған шай "баварка" деп аталады. Кофе 18 ғасырдан бері кеңінен ішіледі, осы кезде Польша Осман империясымен шектес болды. Басқа да жиі ішілетін сусындарға айран, кефир, қышқыл сүт, жылдам дайындалатын кофе, әртүрлі минералды сулар, шырындар және көптеген газдалған сусындар жатады. Көптеген поляктар газдалған суды жақсы көреді, ал мейрамханалардағы клиенттерге әрқашан таза және газдалған (карбонатталған) су ұсынылады.

Traditional Polish alcoholic beverages include mead, beer, vodka (Old Polish: okowita, gorzała), and to a lesser extent, wine. In recent decades, beer has become very common: popular are both traditional Polish beer styles like Baltic porter and oak smoked Grodziskie and also many other styles brewed by many small craft breweries. Wine is less frequently drunk, however, in recent years, the consumption of wine has risen along with increasing production of local grape wines in small vineyards in Lesser Poland, Subcarpathia, Silesia, and West Pomerania regions. Among alcoholic beverages, Polish vodka—traditionally prepared from grain or potatoes—has essentially displaced the formerly widespread mead. Some sources suggest that the first production of vodka took place in Poland as early as the 8th century, becoming more widespread in the 11th century. The world's first written mention of the drink and of the word "vodka" was in 1405 from Akta Grodzkie recorder of deeds, Vodka was the most popular alcoholic drink in Poland until 1998, when it was surpassed by beer. It is typically made from rye bread, usually known as black bread, and is not classified as an alcoholic beverage in Poland, as its alcohol content usually ranges from 0% to 2%. Despite its production on an industrial scale in Poland during the interbellum, it began to lose popularity to mass produced soft drinks and carbonated water in the 20th century. It remained known primarily in rural areas of eastern Poland. However, kvass started making a comeback in the 21st century, with many new Polish brands being started. Since the turn of the century, tea is perhaps the most popular beverage, usually served with a slice of lemon and sweetened with either sugar or honey. Tea came to Poland from England shortly after its appearance in Western Europe, mainly due to the Dutch merchants. However, its prevalence is attributed to the Russians in the 19th century – at this time samovars imported from Russia become commonplace in Polish homes. Tea with milk is called bawarka
Coffee has been widely drunk since the 18th century, when Poland bordered the Ottoman Empire. Other frequently consumed beverages include buttermilk, kefir, soured milk, instant coffee, various mineral waters, juices, and numerous brands of soft drinks. A considerable number of Poles enjoy carbonated water, and customers in restaurants are always offered both still and sparkling (carbonated) water to drink.