Кіріспе

Американдық баскетболшы (1934–2021)

Элгин Гей Бейлор (/ɛl//dʒ//ɪ//n/ EL jin; 16 қыркүйек 1934 – 22 наурыз 2021) – американдық кәсіби баскетболшы, жаттықтырушы және басшы. Ол Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) «Миннеаполис/Лос-Анджелес Лейкерс» командасында 14 маусым форвард ретінде ойнады. Бейлор шебер атушы, күшті доптаушы және жақсы пас беруші болды, ол өзінің ерекше серпілісті лақтыруымен танымал. 1958 жылы дұрыс таңдаудың бірінші нөмірі, 1959 жылы NBA жылдың жаңа ойыншысы, 11 рет NBA All-Star және 10 рет All-NBA бірінші командасының мүшесі Бейлор баскетбол тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі саналады. 1977 жылы Бейлор Нейсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді. 1996 жылы Бейлор NBA тарихындағы 50 ең үздік ойыншының бірі деп танылды. 2021 жылдың қазан айында Бейлор NBA-ның 75 жылдық мерекелік командасына енгізіліп, лиганың барлық уақыттағы ең ұлы ойыншыларының бірі ретінде тағы да құрметке ие болды. Бейлор «Лейкерс» командасының тарихындағы ең көп доптаған ойыншы болып табылады – 11 463 доп. Бейлор 22 жыл «Лос-Анджелес Клиперс» командасының бас менеджері қызметін атқарды, Дональд Стерлингтің меншік кезеңінің көп бөлігін басқарды. Ол 2006 жылы NBA жылдың басшысы сыйлығын жеңіп алды. Екі жылдан кейін «Клиперс» 2008–09 маусымы басталар алдында оны басшылық қызметінен босатыды. 1974 жылы ол Клармонт, Калифорнияда Трейси Остинмен бірге Лоуренс МакКатчон мен Леа Антонополиске қарсы теннис бойынша аралас жұптардың көрсету ойынына қатысуға ерікті түрде келісті. Оның танымалдылығының арқасында 1968 жылы «Роуэн мен Мартиннің күлкісі» телесериалында, 1971 жылы «Jackson 5» тобының алғашқы телешоуында, «25-ші ғасырдағы Бак Роджерс» сериалының «Олимпиада» атты эпизодында және «Ақ көлеңке» сериалының «Егер нөмірің жоғары болса, төмен түс» атты эпизодында пайда болды.

Ерте өмір

Элгин "Кролик" Бейлор 1934 жылдың 16 қыркүйегінде Вашингтон қаласында Узиел (Льюис) мен Джон Уэсли Бейлордың ұлы болып дүниеге келді. Ол 14 жасында баскетбол ойнай бастады. Southwest Boys Club және Brown Jr. High клубтарында ойнағаннан кейін, Бейлор жоғары мектепте үш рет All City құрамасына ілікті. Оның үлкен ұлы Washington All Metropolitan бірінші командасының құрамына енді және бұл командаға қосылған алғашқы афроамерикалық ойыншы атанды.

Колледж мансабы

Жоғары мектепте баскетболмен аты шыққанмен, Бейлорды ешбір ірі колледж қабылдамады, себебі сол кезде колледж скауттары афроамерикандық мектептерге бармайтын. Кейбір колледждер Бейлорды қабылдауға ниет білдірсе де, ол академиялық талаптарға сай келмеді. Бейлордың Айдахо колледжінде оқыған досы 1954-55 оқу жылында оған футболға стипендия алуға көмектесті. Алайда Бейлор бұл мектеп үшін футбол ойнаған жоқ; керісінше, ол сынақтан өтпестен колледждің баскетбол командасына қабылданды. Ол сол маусымда командадағы басқа ойыншылардан жоғары нәтиже көрсетіп, әр ойынға шамамен 31 ұпай және 20 доп қозғалтты. Маусым аяқталған соң Айдахо колледжі баскетбол жаттықтырушысын қызметтен босатып, стипендия санын қысқарды. Сиэтлдегі автомобиль сатушы Бейлорды Сиэтл университетіне баулыды, ал Бейлор Сиэтлдегі Аматорлық Атлетика одағының «Вестсайд Форд» командасында бір жыл ойнап, Сиэтлде оқуға жарамдылығын растады. 1956 жылы «Миннеаполис Лейкерс» оны НБА драфтының 14-шы таңдауымен шақырды, бірақ Бейлор оқуын жалғастыруды жөн көрді. 1956-57 маусымында Бейлор Сиэтл үшін әр ойынға орташа есеппен 29,7 ұпай және 20,3 доп қозғалтты. Келесі маусымда ол әр ойынға 32,5 ұпай жинап, «Сиэтл университетінің басшыларын» (қазір «Редхокс» деп аталады) NCAA чемпионатына жеткізді. Бұл Сиэтлдің соңғы төрттікке (Final Four) енген жалғыз жағдайы болды, бірақ олар «Кентукки Уайлдкетс» командасына есе жіберді. Үшінші курсын аяқтағаннан кейін Бейлорды тағы да «Миннеаполис Лейкерс» 1958 жылғы НБА драфтында бірінші нөмірмен таңдады, және бұл жолы ол 1958-59 НБА маусымында оларға қосылу үшін оқуын тастады. Колледжте өткізген үш маусымда – Айдахо колледжінде біреуі, Сиэтлде екеуі – Бейлор әр ойынға орташа есеппен 31,3 ұпай және 19,5 доп қозғалтты. Ол 1956-57 маусымында NCAA-да доп қозғалту бойынша көш бастады.

Жылдың жаңашылы (19581959)

Миннеаполис Лейкерс 1958 жылғы НБА драфтында бірінші таңдау құқығын Бейлорды таңдау үшін пайдаланды, содан кейін оны Ю.С.У-дағы соңғы курсын өткізіп, кәсіби сапқа қосылуға көндірді. Команда 1954 жылы жұлдызды орталық Джордж Микан зейнеткерлікке шыққаннан бері сәттілікке жете алмады. Бейлор келгенге бір жыл бұрын команда 19–53 есебімен аяқтады, бұл лигадағы ең нашар көрсеткіш. Команда баяу, ірі және қартайып бара жатқан ойыншылардан тұрды. Олардың тұрақты үй аренасы болмады, танымалдылығы төмендеді және қаржылық қиындықтарға тап болды. Команданы сатуға дайын болған иесі Боб Шорт Бейлордың керемет атлетикалық қабілеттері мен жан-жақты ойыны франшизаны құтқара алады деп сенді. 1971 жылы Лос-Анджелес Таймс газетіне берген сұхбатында Шорт: «Ол маған сол кезде бас тартқанда, мен бизнестен шығып қалар едім. Клуб банкрот болар еді» деді. Бейлор Лейкерспен жылына 20 000 долларға келісім жасады (1958 жылғы 20 000 доллар қазіргі шақта <есептелген сомаға> тең), сол кездегі НБА үшін үлкен сома. 1959 жылдың 16 қаңтарында Бейлор Батыс Вирджиния штатының Чарльстонындағы сыртқы ойында ойнаудан бас тартты, себебі команда брондаған қонақ үй команданың үш қара терілі ойыншысын орналастырудан бас тартты. Командаластарының бірі Бейлорды ойынға қатысуға көндіруге тырысқанда, Бейлор: «Мен адаммын, мен шоу үшін клеткаға тығылып, босатылатын жануар емеспін» деді. Бейлор НБА-ның «Жылдың жаңа ойыншысы» сыйлығын жеңіп алды және Лейкерсті НБА финалына жеткізді, онда олар финалдағы төрт ойынның бірінде Бостон Селтикстерге есе жіберіп, НБА тарихындағы ең ұлы бәсекелестікті бастады.

Ең көп жұмыс істеген жылдары (1959-1965 жж.)

1960 жылы «Лейкерс» командасы Миннесотадан Лос-Анджелеске көшіп, Джерри Уэстті қорғаушы ретінде таңдап алды және Фред Шаусты жалдады, ол Уэсттің колледж кезеңінде де жаттықтырушысы болған. Бейлор мен Уэст екеуі 1968 жылы ортақ шебер Уилт Чемберленмен бірігіп, 1960 жылдары «Лейкерс» командасын Батыс дивизионында жеңіске жеткізді. 1960–61 және 1962–63 маусымдарында Бейлор тиісінше 34,8, 38,3 және 34,0 ұпайдан орташа алды. 1960–61 маусымының 15 қарашасында Бейлор «Нью-Йорк Никс» командасына қарсы өткен ойында 71 ұпай жинап, 25 ребаунд алып, НБА-дағы ұпай жинау бойынша рекорд орнатты. Осылайша, Бейлор бір ойында 70 ұпайдан астам жинаған алғашқы НБА ойыншысы болды және өткен қарашада орнатылған өзінің 64 ұпайлық рекордын жаңартты. Бейлор 1962 жылға дейін бұл рекордты сақтап тұрды, содан кейін Чемберлен 100 ұпай жинады. Бейлор, АҚШ Армия резервінің мүшесі, 1961–62 маусымында әскерге шақырылды. Вашингтон штатындағы Форт-Льюиске орналасқандықтан, ол «Лейкерс» командасы үшін тек демалыс күндері ғана ойнай алатын. Ол маусымға дейін немесе маусым ішінде командамен жаттығуға мүмкіндік алған жоқ және демалыс күндері командаға қосылу үшін бүкіл елді шарлап, эконом-класспен ұшуға мәжбүр болды. Сол маусымда бар болғаны 48 ойынға қатысқанына қарамастан, ол 1800-ден астам ұпай жинап, орташа есеппен 38,3 ұпай (Чемберленнен басқа НБА тарихындағы ең жоғары көрсеткіш), 18,6 ребаунд және 4,6 нәтижелі пас берді. Сол маусымның соңында, «Бостон Селтикс» командасына қарсы өткен бесінші ойында Бейлор НБА финалдарында 61 ұпай жинап, әлі де күшін жойған жоқ рекорд орнатты. Баскетбол тарихшысы Джеймс Фишер Бейлордың сол маусымдағы өнерін: «Жартылай жұмыс үшін жаман емес» деп сипаттады. Кейін Бейлор: «Мен сол маусымды жақсы көрдім» деді.

Тізе жарақаттары мен кейінгі маусымдар (1965-1971)

Бейлор 1965 жылы Батыс дивизионы плей-оффының бірінші ойынында күрделі тізе жарақатын алды, оған операция жасау қажет болды және ол плей-оффтың қалған бөлігінде ойнай алмады. Жарақатқа қарамастан, ол келесі төрт маусымдағы әр ойында 24 ұпайдан астам жинады. Бірақ сол кездегі тізе операциясының мүмкіндіктері шектеулі болды және тиімді оңалту болмағандықтан, ол тізесіне қатысты мәселелермен күресіп, соңында екі тізесіне де операция жасауға мәжбүр болды. Бұл оның мансабының қалған бөлігінде ойнау қабілетін нашарлатты. Бейлор 1970-71 жылдары Ахилл сіңірін жыртып алғанға дейін тек екі ойын ғана өткізді. Оның басшылығымен «Клипперс» тек екі маусымда жеңіске жетті және 607–1153 есебімен жеңіс-жеңіліс көрсетті. Олар плей-оффқа тек төрт рет қатысып, бір ғана плей-офф сериясын жеңді. Кейін Бейлор соттағы нәсілдік дискриминация туралы шағымын кері алды. 2011 жылы сот қазылар алқасы «Клипперс» пайдасына шешім шығарды, Бейлордың жұмыстан босатылуы команданың нашар өнімділігіне байланысты болды деп тапты. Алайда, 2014 жылы оның нәсілшілдік пікірлерін жариялағаннан кейін Стерлингке НБА-дан өмір бойына тыйым салынғанда Бейлор өзін ақталып сезінді. Бейлор 2021 жылдың 22 наурызында 86 жасында Лос-Анджелес ауруханасында табиғи себептерден қайтыс болды. Ол Голливуд Хиллздегі Forest Lawn Memorial Park-ке жерленді. Оның қасында әйелі Элейн, қызы Кристал, бұрынғы некеден туған екі баласы Алан мен Элисон және сіңлісі Глэдис болды.

Ойыншы профилі

Бейлор – әмбебап ойыншы ретінде танымал болды, қорғаныста, шабуылда, допты қайтарып алуда және пас беруде өте жақсы ойнады. 198 см (6'5"), 102 кг (225 фунт) салмақта, ол ойнаған дәуір үшін алдыңғы қатардағы ойыншы үшін кішкентай болды, бірақ ол қарсыластарды күшпен итеруге және олардың арасында маневр жасауға, соның ішінде қате соққан доптарды қайтарып алуға және екінші мүмкіндіктермен ұпай жинауға жете білді. Бейлордың ең керемет қабілеті – секіруі болды, ол қарсыластардан ұзақ уақыт ауада қалып, ұпай жинауға мүмкіндік берді; Билл Расселл оны "аспанға қалықтаудың әкесі" деп атады. Ол қарсыластарды жаңылыстыру үшін қолдарын ауыстыру немесе бағытын өзгерту сияқты, тіпті ауада орындалатын жаңа әдістер ойлап тапты. Бейлордың шабуылдық репертуарында қашықтықтан соққы және сол қолымен ілмек соққысы бар еді, дегенмен ол оңқай болған. Оның ойын кезінде бетінің әлсіз қылығы болды, ол оны қарсыластарды жаңылыстыру үшін пайдаланған. Бейлор өзінің жетістігін секіру талантына және қорғанысқа жылдам әрекет ету қабілетіне байланыстырады.

Мұра

НБА мансабының басынан бері Бейлор әлемдегі ең үздік баскетболшылардың бірі саналады және тарихтағы ең ұлы ойыншылардың бірі ретінде оның абыройы қалыптасқан. Бейлор 1958 жылы НБА-ға қосылғанға дейін лигадағы ойын әдістемелік, бірақ механикалық болатын, негізінен белгілі бір тұрғыдан лақтырулар мен жүгіріп тұрып иіліп лақтырулар басым еді. Бейлор шығармашылық пен акробатикалық стильде ойнауды енгізді, кейіннен Джулиус Эрвинг және Майкл Джордан сияқты басқа да НБА жұлдыздары одан үлгі алды. Билл Симмонс: «Расселмен бірге Элгин ойынды көлденеңінен тікке көшірді» деп жазды. Бейлордың шеберлігін замандастары жоғары бағалады: Оскар Робертсон Бейлорды «алғашқы және түпнұсқа биікке секіретін ойыншы» деп атады; Билл Шарман Бейлорды «кәсіби баскетболда ойнаған ең керемет қорғаушы» деді; Том Хайнсон: «Бейлор шабуылшы ретінде Бёрд, Джулиус Эрвинг және баршасын жеңіп шығады» деді. Бейлор лигадағы көптеген қорғаушылардың бойы одан ұзын немесе тең болған кезде, үлкен шабуылшылардың соңғысы болды. Ол 846 ойында 23 149 ұпай, 3 650 нәтижелі пас және 11 463 дойбырған доппен ойыншылық жолын аяқтады. Оның ерекше белгісі – жылдам және тиімді түрде биік ойыншылардан өткізіп, допты сыртқа лақтыруы, осының арқасында ол көптеген НБА ұпай рекордтарын жасады, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталып тұр. – маусымдық көрсеткішін НБА тарихында бар болғаны бесеу ғана ойыншы басып өткен, олардың барлығы да 198 см немесе одан да биік болған. 10 рет НБА-ның бірінші құрамасына және 11 рет НБА All-Star ойыншысы атанған Бейлор 1977 жылы Naismith Memorial Basketball Hall of Fame-ге енгізілді. Ол 1980 жылы НБА-ның 35 жылдығына арналған барлық уақыттардың командасына, 1996 жылы НБА-ның 50 жылдығына арналған барлық уақыттардың командасына және 2021 жылы НБА-ның 75 жылдығына арналған командаға шақырылды. 2009 жылы SLAM журналы оны барлық уақыттағы ең үздік 50 НБА ойыншысының арасында 11-орынға қойды. 2022 жылы НБА-ның 75 жылдығына орай The Athletic барлық уақыттағы ең үздік 75 ойыншыны анықтады және Бейлорды НБА тарихындағы 23-ші ең ұлы ойыншы деп атады. Ол чемпиондық жүлде жеңбеген ең ұлы НБА ойыншысы ретінде жиі танылады, бірақ бұл техникалық тұрғыдан дұрыс емес. Бейлор 1971-1972 жылдары НБА чемпионы атанған «Лос-Анджелес Лейкерс» командасының құрамында болды. Ол сол жылы чемпион атанған кезде құрамда болмаса да, ол маусымның басында команда үшін ойнағандықтан техникалық тұрғыдан НБА чемпионы саналады. Осылайша, Лейкерс басшылығы Бейлорға маусымның басындағы көшбасшылығы мен үлесі үшін чемпиондық жүзік сыйлады. Бейлор Сиэтл университетінен кеткеннен кейін 51 жыл өткен соң, 2009 жылдың 19 қарашасында оның құрметіне баскетбол алаңына ат қойылды. «Кызыл соқалар» енді Сиэтлдің «КейАрена» стадионында «Эльгин Бейлор» алаңында ойнайды. «Кызыл соқалар» жыл сайынғы Элгин Бейлор турнирін де өткізеді. 2017 жылдың маусым айында Айдахо колледжі Бейлорды мектептің Атақ-даңқ залына енгізілген алғашқылардың бірі ретінде таңдады. Бейлордың алғашқы өмірбаянын 2015 жылы Slam Online-ның авторы Бижан С. Бейн жазды және Rowman and Littlefield баспасы жариялады. 2018 жылдың 6 сәуірінде Гари Тиллери мен Омри Амрани жасаған Бейлордың мүсіні «Стейплс орталығында» «Лейкерс» командасының «Миннесота Тимбервулвз» командасына қарсы ойыны алдында ашылды.