Кіріспе

Ми аймағы

Адам миында алдыңғы шеңберлік қабық (ACC) – шеңберлік қабықтың алдыңғы бөлігі болып табылады, ол дене шекесінің (corpus callosum) алдыңғы бөлігін қоршап тұрған "жағаға" ұқсайды. Ол 24, 32 және 33 Бродман аймақтарынан тұрады. Ол назарды бөлу, сыйақы күту, шешім қабылдау, импульсті бақылау (мысалы, өнімділікті бағалау және қателерді анықтау) және эмоция сияқты жоғары деңгейдегі функцияларға қатысады.

Анатомия

Алдыңғы цингулятивті қабық анатомиялық тұрғыдан танымдық (дорсальді) және эмоционалдық (вентральді) компоненттерге бөлінуі мүмкін. АҚҚ-ның дорсальді бөлігі префронтальді және париеттальді қабықтармен, сондай-ақ қозғалыс жүйесімен және фронтальді көз өрістерімен байланысады, оны жоғарыдан төменге және төменнен жоғары стимулдарды өңдеу және мидың басқа аймақтарына тиісті бақылауды жүктеу үшін орталық станция етеді. Керісінше, АҚҚ-ның вентральді бөлігі миндальша безі, аккумбенс ядросы, гипоталамус, гиппокамп және алдыңғы инсуламен байланысады және эмоция мен мотивациялық ақпараттың маңыздылығын бағалауға қатысады. АҚҚ, әсіресе, ерте оқу және мәселелерді шешу сияқты міндетті орындау үшін күш-жігер қажет болған кезде белсенділік көрсетеді. Жасушалық деңгейде АҚҚ-ның ерекшелігі – орамды жасушалар немесе фон Экономо нейрондары деп аталатын арнайы нейрондардың көптігінде. Бұл жасушалар эволюциялық тұрғыдан салыстырмалы түрде жаңа (тек адамдарда және басқа приматтарда, киттерде және пілдерде ғана кездеседі) және бұл ми аймағының қиын мәселелерді шешуге, сондай-ақ АҚҚ-мен байланысты патологияларға баса назар аударуына үлес қосады.

Тапсырмалары

Көбінесе АСК-ны (ACC) іске қосатын тапсырма қатысушыда қателікке алып келуі мүмкін қақтығыстың қандай да бір түрін тудыруды қамтиды. Мұндай тапсырмалардың бірі – Эриксен фланкер тапсырмасы, ол солға немесе оңға бағытталған жебеден тұрады және екі алаңдататын жебемен қоршалған, бұл үйлесімді (<<<<<) немесе үйлесімсіз (>><>>) сынақтарды құрайды. АСК-ны белсендіретін тағы бір жиі кездесетін қақтығыс тудыратын стимул – Строп тапсырмасы, онда адамдар сөздердің бояу түсін атауы керек, бұл сөздер үйлесімді (қызыл түспен жазылған) немесе үйлесімсіз (көк түспен жазылған) болуы мүмкін. Қақтығыс адамның оқу дағдылары сөздің бояу түсін дұрыс атауға тырысуына кедергі келтіруі себепті пайда болады. Бұл тапсырманың бір түрі – Санау Стропы, онда адамдар түйме арқылы бейтарап стимулдарды («ит» төрт рет көрсетілген) немесе араласатын стимулдарды («үш» төрт рет көрсетілген) санайды. Строп тапсырмасының тағы бір нұсқасы – Эмоционалды Санау Стропы, ол Санау Строп тестісімен бірдей, бірақ тапсырманың араласу бөлігінде «кісі өлтіру» сияқты бөлінген немесе қайталанған эмоционалды сөздерді де пайдаланады. Осылайша, АСК тапсырманы орындау кезіндегі шешім қабылдауға әсер етеді.

Функциялар

Көптеген зерттеулер қателерді анықтау, міндеттерді болжау, назар, мотивация және эмоционалдық реакцияларды реттеу сияқты нақты функцияларды ACC-ге жатқызады.

Қателерді анықтау және қайшылықтарды бақылау

ACC теориясының ең қарапайым түрі ACC қателерді анықтауға қатысады деп мәлімдейді. Олар бәсекелестік күшті ынталандырулар кезінде ACC белсенділігінің артатынын анықтады. Ұқсас теория бойынша, ACC-нің басты функциясы – қақтығысты қадағалау болып табылады. Эриксеннің фланкер міндеттемесінде, үйлесімсіз жағдайлар ең көп қақтығысты және ACC-нің ең жоғары белсенділігін тудырады. Қақтығыс анықталған кезде, ACC мидың басқа аймақтарына қайшы бақылау жүйелерімен күресу үшін сигналдар жібереді.

Электрлік зерттеулер деректері

ACC-нің қателерді анықтау функциясы бар екендігіне дәлел, қателерге байланысты негативтілік (ERN) қателер орын алғанда ғана ACC-де пайда болатынынан көрінеді. Қате жауаптарға жауап ретінде пайда болатын ERP (жауап ERN) мен қате жауаптан кейін кері байланыс алғаннан соң туындайтын сигнал (кері байланыс ERN) арасында ерекшелік бар. Латеральды префронталды қабықшаның (PFC) зақымдалған науқастарда ERN деңгейі төмендейді. Күшейткіш оқыту ERN теориясы бойынша, нақты жауаптың орындалуы мен дұрыс жауаптың орындалуы арасындағы үйлесімсіздік ERN-нің туындауына себеп болады. Бұл бағалау эмоционалдық сипатқа ие және нақты қатемен байланысты туындайтын мазасыздық деңгейін көрсетеді. Алдыңғы шеттік қабықшаға қатысты басқа көзқарас үшін Rushworth-тың (2007) шолуына жүгініңіз.

Әлеуметтік бағалау

Дорсальды алдыңғы цингулятивті қабықтың (dACC) белсенділігі әлеуметтік процестерді, соның ішінде әлеуметтік шеттетуді анықтау және бағалау процестерімен байланысты. Қайталанатын жекелеген әлеуметтік бағалау тапсырмаларына ұшырағанда, депрессияға шалынбаған әйелдер екінші ұсыныста fMRI BOLD белсенділігінің төмендеуін көрсетті, ал депрессия тарихы бар әйелдерде BOLD белсенділігі күшейді. Бұл айырмашылық әлеуметтік бағалау туралы терең ойлауға немесе қайталанатын әлеуметтік бағалаумен байланысты күшейтілген эмоционалдық жағдайға байланысты болуы мүмкін. Алдыңғы цингулятивті қабықтың гирусы басқаларға көмектесуге бағытталған күш-жігерге қатысады.

Сыйға негізделген оқыту теориясы

Кеңірек және жаңа теория АСК-ны (алдыңғы кортикалық аймақ) белсендірек компонент ретінде сипаттайды және ол қателерді анықтайды және бақылайды, қателік деңгейін бағалайды, содан кейін моторлық жүйе іске асыруға тиіс тиісті әрекет түрін ұсынады. Электрлік зерттеулердегі бұрынғы мәліметтер АСК-ның бағалау компоненті бар екенін көрсетеді, бұл fMRI зерттеулерімен расталды. АСК-ның дорсальды және ростральды аймақтары қателермен байланысты сыйлықтар мен шығындарға сезімтал болып көрінеді. Бір зерттеуде қатысушылар дұрыс жауаптар үшін ақшалай сыйлықтар алды, ал дұрыс емес жауаптар үшін шығынға ұшырады. Жақсы эмоционалдық хабардарлық эмоционалдық белгілерді немесе нысаналарды жақсырақ танумен байланысты, бұл АСК-ның белсенділігі арқылы көрінеді. Хабардарлықтың АСК-мен байланысты екендігі туралы идея кейбір дәлелдермен қолдалады, себебі субъектінің жауаптары нақты жауаптармен сәйкес келмесе, қатеге байланысты үлкен теріс толқын пайда болады. АСК - бұл ауырсыну сезімімен ең көп байланысты кортикалық аймақ. Ол ауырсынудың өзін қабылдаудан гөрі, ауырсынуға эмоционалдық реакцияға қатысқан сияқты. Әлеуметтік нейробиологиялық зерттеулер көрсеткендей, физикалық ауырсынудағы рөлінен басқа, АСК әлеуметтік жағдайларды бақылауға да қатысуы мүмкін, мысалы, шеттету немесе қабылдамау. fMRI виртуалды доп тастау ойынында қатысушылар әлеуметтік жағынан шеттетілген кезде (доп ешқашан қатысушыға тасталмаған), АСК белсенділігін көрсетті. Бұдан әрі, бұл белсенділік өзіндік бағаланған әлеуметтік стресс өлшемімен байланысты болды, бұл АСК тек физикалық емес, сонымен қатар әлеуметтік/эмоционалдық ауырсынуға әкелетін әлеуметтік жағдайларды анықтау және бақылауға қатысатынын көрсетеді.

Патология

АСК-ның зақымдануының салдарына зерттеу жасау, оның қалыпты мида атқаратын қызметтері туралы мәлімет береді. АСК-дағы зақымданулармен байланысты мінез-құлыққа: қателерді байқамау, Строп тестінде стимулдардың қайшылығын шешудегі қиындықтар, эмоционалдық тұрақсыздық, назарсыздау және акинетикалық үнсіздік жатады. Осы нәтижелердің барлығы, АСК-ға байланысты әртүрлі функциялар туралы бейнелеу және электрофизиологиялық зерттеулердің нәтижелерін қолдайды.

ОКР

Бұл аймақтың обсессивтік-компульсивтік бұзылыста рөл атқаруы мүмкін екендігіне күшті дәлелдер бар. Кембридж университетінің соңғы зерттеуі ОКР-мен ауыратын қатысушылардың алдыңғы цингуляттық қабықтағы глютамат деңгейінің ОКР-сыз қатысушылармен салыстырғанда жоғары, ал ГАМК деңгейінің төмен екенін көрсетті. Олар магниттік-резонанстық спектроскопияны пайдаланып, глютамат және ГАМК деңгейін өлшеу арқылы, денсаулықты еріктілер мен ОКР-мен ауыратын қатысушылардың алдыңғы цингуляттық қабығы мен қосымша моторлық аймағындағы қоздырғыш және тежегіш нейротрансмиссияның тепе-теңдігін бағалады. ОКР-мен ауыратын қатысушылардың АКК-де глютамат деңгейі айтарлықтай жоғары, ГАМК деңгейі төмен және осы аймақтағы глютамат:ГАМК қатынасы жоғары болды. ОКЗ және сау адамдарды салыстыратын воксельдік морфометриялық зерттеулерге жасалған соңғы SDM мета-талдауы ОКЗ-ға шалдыққан адамдарда екі жақты линзикулярлық ядроларда сұр зат көлемінің артуын, ал екі жақты арқалық медиалдық маңдайлық / алдыңғы цингуляттық қабықта сұр зат көлемінің төмендеуін анықтады. Бұл нәтижелер басқа да дауылдық бұзылыстары бар адамдардағыдан өзгеше, оларда екі жақты линзикулярлық / каудаттық ядроларда сұр зат көлемінің азаюы (көбеюінен гөрі) және екі жақты дорсальдық медиалдық маңдайлық / алдыңғы цингуляттық гирлерде сұр зат көлемінің төмендеуі байқалды. Уэйк Форест баптистік медициналық орталығының жақында жүргізілген зерттеуі АСК пен дауылды реттеу арасындағы байланысты растайды, АСК арқылы алаңдаушылықты медитация арқылы бақылау мүмкіндігін көрсетеді.

Депрессия

Жақын орналасқан субкалозальды цингулятты гирус үлкен депрессиямен байланысты, және зерттеулер осы аймақтың терең ми стимуляциясы депрессиялық белгілерді жеңілдетуге көмектесетінін көрсетеді. Депрессиямен ауыратын адамдарда субгенуальді АКК-нің көлемі кішкентай болғанымен, олардың АКК-сі көлеміне шаққанда белсендірек болды. Бұл, сау адамдардағы қайғы кезінде субгенуальді АКК белсенділігінің артуымен және тиімді емнен кейін белсенділіктің қалыпқа келуімен сәйкес келеді. Маңыздысы, субгенуальді цингулятты қабықтың белсенділігі, бастапқы тыныш күйдегі теріс эмоциялардың жеке ерекшеліктерімен байланысты; яғни, субгенуальді белсенділік неғұрлым жоғары болса, темпераменттегі теріс сезімталдық та соғұрлым жоғары болады.

Қорғасынға әсер ету

Синсинатидегі қорғасын зерттеуіне қатысқан ересектердің миының МРТ зерттеуі бала кезінде қорғасынға көп ұшыраған адамдардың ересек шақта миының көлемінің азайғанын көрсетті. Бұл әсер ең анық алдыңғы сингулярлық қабықшада (АКҚ) байқалды (Сесил және басқалар, 2008) және бұл зардап шеккен адамдардың танымдық және мінез-құлық жетіспеушіліктерімен байланысты деп саналады.

Аутизм

Алдыңғы белдікті жасушаның және арқалық медиалдық маңдай бөлігінің дамуындағы кемістіктер, аутизмдегі әлеуметтік танымдық жетіспеушіліктердің, мысалы, әлеуметтік бағдарлану мен бірлескен назардың нейрондық негізін құруы мүмкін.

ПТСР

Травмадан кейінгі стресс бұзылысында (ПТСР) алдыңғы сингулярлық қабықшаның (АТҚ) рөлін зерттейтін зерттеулер саны артып келеді. ПТСР диагнозы және "күрт қоздыратын дыбыстарға" тері өткізгіштігінің (SCR) сияқты байланысты симптомдар АТҚ көлемінің азаюымен байланысты екені анықталды. Бұдан әрі, балалық шақтағы травмалар және атқару функциясының бұзылуы АТҚ-ның айналасындағы нейрондық аймақтармен байланысының азаюымен байланысты. Ұзақ мерзімді зерттеуде, осы байланыстың азаюы соңғы 12 айда аптасына кемінде бір рет мас болу (жоғары тәуекелді ішімдік ішу) жағдайын төрт жылға дейін болжауға мүмкіндік берді.