Кіріспе
1828 жылғы АҚШ президенттік сайлауы – 11-ші төртжылдық президенттік сайлау. Бұл сайлау 1828 жылғы 31 қазаннан 2 желтоқсанға дейін өтті. Ол 1824 жылғы сайлаудың қайталануы болды, онда Ұлттық Республикалық партиясынан Джон Куинси Адамс пен Демократиялық партиядан Эндрю Джексон бақ сынасты. Екі партия да жаңа құрылымдар еді және бұл олардың кандидаттарының президенттік сайлауға алғашқы қатысуы болды. Бұл сайлау президенттік тарихындағы екінші реваншқа айналды, мұндай жағдай 1840 жылға дейін қайталанбады. Федералистік партияның ыдырауынан кейін, Джексон мен Адамс сияқты Демократиялық-Республикалық партияның төрт өкілі 1824 жылғы сайлауда президенттікке үміттенді. Джексон 1824 жылғы сайлауда сайлаушылар мен халықтың көпшілігінің дауысын (бірақ абсолютті көпшілігін емес) жеңіп алды, бірақ Өкілдер палатасында өткен қосымша сайлауда жеңіліске ұшырады. Сайлаудан кейін Джексонның қолдаушылары Адамс пен Генри Клейдің «сыбайлас жемқорлық» келісіміне келгенін айыптады, онда Клей Адамстың Мемлекеттік хатшы лауазымын алуы үшін қосымша сайлауда жеңіске жетуіне көмектескен. 1824 жылғы сайлаудан кейін Джексонның қолдаушылары 1828 жылғы науқанды жоспарлауды дереу бастады, ал Адамстың президенттігі кезінде Демократиялық-Республикалық партия Ұлттық Республикалық партияға және Демократиялық партияға бөлінді. 1828 жылғы науқан қарсыластардың жеке қасиеттерін сынап, «қаралау» науқанымен еректелді. Джексон 1828 жылғы тарифтің қабылдануының нәтижесінде Оңтүстік және Батыста үстемдік құрды. Ақ нәсілді ер адамдарға сайлау құқығының кеңейтілуіне байланысты сайлаушылардың саны күрт өсті, американдықтардың 9,5% президенттікке дауыс берді, ал 1824 жылы бұл көрсеткіш 3,4% болған. Бірнеше штат президенттік сайлауда халықтың дауысын қолдануға көшті, нәтижесінде Оңтүстік Каролина мен Делавэрде ғана заң шығарушы орган президенттік сайлаушыларды таңдады. Джексон сайлауда жеңіске жетті, ол халықтың 55,5% дауысын және 178 сайлаушы дауысын жинады, ал Адамс 83 дауысқа ие болды. Бұл сайлау Джексон демократиясының өрлеуіне және Бірінші партиялық жүйеден Екінші партиялық жүйеге өтуге әкелді. Тарихшылар сайлаудың маңыздылығын талқылайды, көптегендері оның қазіргі американдық саясатының басталуын белгілегенін, сайлауға қатысуға кедергі келтіретін факторларды жойып, тұрақты екі партиялық жүйені құрғанын айтады. Джексон Массачусетс немесе Вирджиния штатынан емес, алғашқы президент болды, ал Адамс әкесі Джон Адамстан кейін екінші рет қайта сайланудан бас тартыды.
The 1828 United States presidential election was the 11th quadrennial presidential election. It was held from Friday, October 31 to Tuesday, December 2, 1828. It featured a repetition of the 1824 election, as President John Quincy Adams of the National Republican Party faced Andrew Jackson of the Democratic Party. Both parties were new organizations, and this was the first presidential election their nominees contested. This election saw the second rematch in presidential history, something that would not occur again until 1840. With the collapse of the Federalist Party, four members of the Democratic Republican Party, including Jackson and Adams, had sought the presidency in the 1824 election. Jackson had won a plurality (but not majority) of both the electoral vote and popular vote in the 1824 election, but had lost the contingent election that was held in the House of Representatives. In the aftermath of the election, Jackson's supporters accused Adams and Henry Clay of having reached a "corrupt bargain" in which Clay helped Adams win the contingent election in return for the position of Secretary of State. After the 1824 election, Jackson's supporters immediately began plans for a campaign in 1828, and the Democratic Republican Party fractured into the National Republican Party and the Democratic Party during Adams's presidency. The 1828 campaign was marked by large amounts of "mudslinging", as both parties attacked the personal qualities of the opposing party's candidate. Jackson dominated in the South and the West, aided in part by the passage of the Tariff of 1828. With the ongoing expansion of the right to vote to most white men, the election marked a dramatic expansion of the electorate, with 9.5% of Americans casting a vote for president, compared with 3.4% in 1824. Several states transitioned to a popular vote for president, leaving South Carolina and Delaware as the only states in which the legislature chose presidential electors. Jackson decisively won the election, carrying 55.5% of the popular vote and 178 electoral votes, to Adams' 83. The election marked the rise of Jacksonian Democracy and the transition from the First Party System to the Second Party System. Historians debate the significance of the election, with many arguing that it marked the beginning of modern American politics by removing key barriers to voter participation and establishing a stable two party system. Jackson became the first president whose home state was neither Massachusetts nor Virginia, while Adams was the second to lose re election, following his father John Adams.
Өмірбаян
Эндрю Джексон 1824 жылғы сайлауда сайлаушылардың көпшілігінің және халықтың дауысының көп бөлігін жеңіп алғанмен, сайлау Өкілдер палатасына шартты түрде берілгендіктен Джон Куинси Адамсқа жеңіліс тапты (АҚШ Конституциясының он екінші түзетуіне сәйкес, егер ешбір кандидат сайлаушылар дауысының көпшілігін жеңіп алмаса, президент сайлауы Өкілдер палатасындағы шартты сайлау арқылы шешіледі). Сол кездегі Палата спикері болған және сәтсіз кандидат Генри Клей, Джексонды жек көріп, оның ішінара себебі сайлау кезінде батыс дауыстары үшін болған күресі еді. Ол Адамсты қолдады, нәтижесінде Адамс бірінші раундта президент болып сайланды. Сайлаудан кейін бірнеше күн өткен соң Адамс Клейді Мемлекеттік хатшы қызметіне тағайындады, бұл лауазымды Адамс және оның бес тікелей алдыңғылары президенттікке сайлануларына дейін атқарған. Джексон және оның жақтастары Клей мен Адамсты "сыбайлас келісімге" барып, президентті 1828 жылғы сайлауға дейін жамандауды жалғастырды. 1824 жылы ұлттық Демократиялық-республикалық партия ыдырады, ал ұлттық саясат Адамстың және Джексонның қолдаушылары арасында ықпалдасты. Президенттік сайлауға дейін Джексондықтар 1826 жылғы Конгресс сайлауында Конгрестегі өкілдер санын арттырды, ал Джексонның сенімді серігі Эндрю Стивенсон 1827 жылы Адамстың қолдаушысы Джон У. Тейлордың орнына Өкілдер палатасының жаңа спикері болып сайланды.
Джексон партиясының кандидатурасы
1828 жылғы Джексон партиясының президенттікке кандидаттығы, президенттікке, вице-президенттікке, Теннесси штатынан АҚШ сенаторы (1797–1798 және 1823–1825), АҚШ-тың 7-ші вице-президенті (1825–1832), Науқан.
1825 жылдың қазанында Теннесси штатының заң шығарушы органы Джексонды президенттікке қайта ұсынды. Адамсқа қарсы Конгресс мүшелері, соның ішінде бұрынғы Уильям Х. Кроуфордтың қолдаушысы Мартин Ван Бюрен, Джексонның кандидатурасын қолдады. Джексонның жақтастары өздерін демократтар деп атады және оның сайлануынан кейін жақын арада Демократиялық партия ретінде ұйымдасты. Адамсқа қарсылардың бірігуіне үміттене отырып, Джексон Калхунмен бірлесіп сайлауға түсті. Алайда, Калхун Демократиялық партияға қосылудан бас тартып, сайлаудан кейін Nullifier партиясын құрды; Nullifier партиясы келесі бірнеше жыл бойы демократтармен байланыста болды, бірақ Джексонның бірінші мерзімінде штаттардың құқықтары мәселесі бойынша ажырасып кетті. Конгресске кандидаттарды ұсыну бойынша ешқандай жиналыс немесе ұлттық конвент өткізілмеді. Адамстың вице-президент Джон Кэлхунмен қарым-қатынасы нашарлады, Кэлхун өзінің президенттік амбицияларына байланысты Клейдің Мемлекеттік хатшы болып тағайындалуына қарсы болды. 1826 жылдың маусым айында Калхун 1828 жылғы сайлауда Джексонды қолдады. Калхунның түпкілікті американдықтарды қоныстандыру жөніндегі ұстанымын Грузия сайлаушылары қабылдамады және олар Уильям Смит үшін дауыс берді. 1824 жылғы сайлауда Кроуфордты қолдаған Ван Бюрен 1828 жылғы сайлауда Джексонды қолдады және оның саяси қарсыласы ДеУит Клинтонды таңдаудан алдын алу үшін Калхунды вице-президенттікке таңдауға көмектесті. Клинтон 1828 жылдың 11 ақпанында қайтыс болды. Ван Бюрен Калхун мен Адамстың арасын бөлу үшін оқиғаларды ұйымдастырды, мысалы, Адамс қолдаған тарифтік заңнамаға қатысты дауыс беруден бас тартты, соның салдарынан Калхун қарсы дауыс беріп, дауыс теңдігін бұзды. Томас Ричи, Richmond Examiner газетінің редакторы, 1824 жылғы сайлауда Кроуфордтың негізгі қолдаушыларының бірі болды және Ван Бюрен оны Джексонды қолдауға көндірді. Ван Бюрен оны «Оңтүстік плантаторлары мен Солтүстік қарапайым республикашылары арасындағы» одаққа сендірді.
Адамс партиясының кандидатурасы
1828 жылғы Адамс партиясының президенттікке кандидаттығы. Президенттікке кандидат, вице-президенттікке кандидат. АҚШ-тың 6-шы президенті (1825–1829 жж.), АҚШ-тың 8-ші қазынашылық хатшысы (1825–1829 жж.).
President Adams and his allies, including Secretary of State Clay and Senator Daniel Webster of Massachusetts, became known as the National Republicans or "Adams Party." The National Republicans were significantly less organized than the Democrats, and many party leaders did not embrace the new era of popular campaigning. Adams was re nominated on the endorsement of state legislatures and partisan rallies. As with the Democrats, no nominating caucus or national convention was held. Adams chose Secretary of the Treasury Richard Rush, a Pennsylvanian known for his protectionist views, as his running mate. Adams, who was personally popular in New England, hoped to assemble a coalition in which Clay attracted Western voters, Rush attracted voters in the middle states, and Webster won over former members of the Federalist Party. Adams support in New York aligned with the Anti Masonic Party and Thurlow Weed, his campaign manager in the state, was sympathetic to the anti masonic movement.
Президент Адамс және оның одақтастары, оның ішінде мемлекеттік хатшы Клей және Массачусетс штатының сенаторы Дэниел Вебстер «Ұлттық республикашылар» немесе «Адамс партиясы» деп белгілі болды. Ұлттық республикашылар демократтарға қарағанда әлдеқайда нашар ұйымдастырылған, және көптеген партия басшылары халыққа кеңінен танымал үгіс-насихат дәуірін қабылдаған жоқ. Адамс штат заң шығарушы органдары мен партиялық митингтердің қолдауымен қайта ұсынылды. Демократтар сияқты, кандидатты ұсыну үшін ешқандай партиялық құрылтай немесе ұлттық конвент өткізілмеді. Адамс өзінің серігі ретінде протекционистік көзқарастарымен танымал Пенсильваниялық қаржы министрі Ричард Рашты таңдады. Адамс, Жаңа Англияда жеке басымен танымал болғандықтан, Клей батыс сайлаушыларын, Раш орталық штаттардағы сайлаушыларды, ал Вебстер Федералистік партияның бұрынғы мүшелерін тарту арқылы коалиция құруға үміттенеді. Адамс Нью-Йоркте Анти-масондық партиямен және штаттағы оның сайлау науқанының жетекшісі Тёрлоу Уидпен келісім тапты, ол анти-масондық қозғалысты қолдады.
President Adams and his allies, including Secretary of State Clay and Senator Daniel Webster of Massachusetts, became known as the National Republicans or "Adams Party." The National Republicans were significantly less organized than the Democrats, and many party leaders did not embrace the new era of popular campaigning. Adams was re nominated on the endorsement of state legislatures and partisan rallies. As with the Democrats, no nominating caucus or national convention was held. Adams chose Secretary of the Treasury Richard Rush, a Pennsylvanian known for his protectionist views, as his running mate. Adams, who was personally popular in New England, hoped to assemble a coalition in which Clay attracted Western voters, Rush attracted voters in the middle states, and Webster won over former members of the Federalist Party. Adams support in New York aligned with the Anti Masonic Party and Thurlow Weed, his campaign manager in the state, was sympathetic to the anti masonic movement.
Салдары
Рейчел Джексон сайлау науқаны бойы кеудесінде ауырсыну сезіп жүрді, сондай-ақ оның некесіне жасалған жеке шабуылдар оны қатты жаралады. Ол ауырып, 1828 жылдың 22 желтоқсанында қайтыс болды. Джексон Адамс штабын, тіпті Генри Клейді оның өліміне кінәлі деп айыптады, былай деді: "Мен барлық жауларымды кешіре аламын және кешіремін. Бірақ оны қаралаған осы зұлымдар Құдайдан мейірім сұрауы керек". Джексон Вашингтонға келгенде, келе жатқан президентке әдеттегідей сыпайылықпен баратын болды, бірақ ол одан бас тартты. Джон Куинси Адамс 28 жыл бұрын Томас Джефферсонның қызметке кірісу рәсіміне қатыспаған әкесінің жолын ұстанып, Эндрю Джексонның қызметке кірісу рәсіміне барудан бас тартты. Джексон Джон Куинси Адамсты Рейчел Джексонды қаралағандардың қатарына жатқызбаса да, екеуінің арасындағы қарым-қатынас суық және ресми болды: мысалы, Адамс үшінші тараптан Джексон оны әлеуметтік кешке шақыратынын естігенде, Джексон шақыруды өзі жеке жіберуі керек деп жауап берді. Адамс күнделігінде Гарвард колледжінің Джексонға құрметті заң докторы атағын беруіне ғана емес, сонымен қатар оны "варвар" деп атауына да наразы екенін жазды [яғни, латын және грек тілдерін оқымаған адам].