1823 жылғы ғылым мен технология: Ольберс парадоксы, Кембридж обсерваториясы, Ұлы комет және матаның су өткізбейтін резеңкеленуі сияқты маңызды жаңалықтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1823 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1823 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
Олберстің парадоксын неміс астрономы Генрих Вильгельм Маттеус Олберс сипаттаған. Англияда Кембридж обсерваториясы салынды. 29 желтоқсан күні 1823 жылғы Ұлы комета алғаш рет көрінді.
Olbers' paradox is described by the German astronomer Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers. Cambridge Observatory established in England. December 29 – Great Comet of 1823 first observed.
Химия
17 маусым – Чарльз Макинтош матаны су өткізбейтін ету үшін резеңкелеу әдісін патенттеді.
June 17 – Charles Macintosh patents a method of rubberizing fabric to waterproof it.
Барлау
20 ақпан – Джеймс Уэдделлдің Антарктидаға жасаған экспедициясы 74°15' оңтүстік ендік және 34°16'45" батыс бойлыққа жетеді, бұл позициядан 80 жылдан астам уақыт бойы асып түсу мүмкін болмайды.
February 20 – James Weddell's expedition to Antarctica reaches latitude 74°15' S and longitude 34°16'45" W, the most southerly position that will be attained for more than 80 years.
Математика
Янош Болай параллель түзулер туралы трактатты аяқтады, оны ол абсолютті геометрия деп атады, бірақ ол 1832 жылға дейін жарияланбайды.
János Bolyai completes a treatise on parallel lines that he calls absolute geometry, although it will not be published until 1832.
Медицина
Тамыздан кейін Филипп Франц фон Зибольд Жапонияға батыс медицинасын таныстыра бастайды. 5 қазан – Томас Уакли The Lancet журналын негіздейді. Теодрик Ромейн Бек Нью-Йорктегі Олбаниде сот медицинасы бойынша алғашқы маңызды американдық кітабын – «Медициналық құқық элементтері» деген атпен жариялайды.
After August – Philipp Franz von Siebold begins to introduce Western medicine to Japan. October 5 – The Lancet founded by Thomas Wakley. Theodric Romeyn Beck publishes the first significant American book on forensic medicine, Elements of Medical Jurisprudence in Albany, New York.
Палеонтология
23 қаңтар – Уэльстің Говер түбегіндегі үңгірде Уильям Бакланд «Павилендтің қызыл әйелі» деп аталатын тарихи алдындағы (еркек) адамның жерленген қалдықтарын тексерді. 21 желтоқсанда табылған сүйектер мамонттың сүйектерімен бірге болды, бұл олардың бірге өмір сүргенін көрсетеді, алайда Бакланд адам қалдықтарын рим дәуіріне жатқызды. 10 желтоқсан – Оңтүстік Англияның юралық жағалауында Мэри Эннинг алғашқы толық Плезиозавр қаңқасын тапты.
January 23 – In a cave on the Gower Peninsula of Wales, William Buckland inspects the "Red Lady of Paviland", the first identification of a prehistoric (male) human burial. The bones, discovered on December 21 last, are with those of the woolly mammoth, proving that the two had coexisted, although Buckland dates th human remains as Roman. December 10 – On the Jurassic Coast of southern England, Mary Anning finds the first complete Plesiosaurus skeleton.
Физика
Уильям Стерджен электромагнитті өнертапқымен шығарды.
William Sturgeon invents the electromagnet.
Технология
6 желтоқсан – Ағылшын өнертапқышы Сэмюэл Браун сутегімен жұмыс істейтін, қысымсыз атмосфералық газды вакуумдық қозғалтқыштың, өнеркәсіптік қолданысқа алғаш рет енген ішкі жану қозғалтқышының алғашқы патенін алды. Френель линзасы алғаш рет Жиронда сағасындағы Кордуан маяғында маяк оптикасында қолданылды. Бірінші тұрақты сым кабельдік аспалы көпір – Женевадағы Понт-Сен-Антуан, Гийом Анри Дюфурдың екі 40 метрлік аралықтағы көпірі. Англиядағы Воллатон паркінде Камелия үйі ретінде салынған алғашқы шойын каркасты жылыжай. Француз офицері Анри Жозеф Пайшанс жарылғыш оқ-дәрілерді атуға арналған алғашқы теңіз артиллериясын – Пайшанс қаруын жасады.
December 6 – English inventor Samuel Brown obtains his first patent for a hydrogen fuelled compressionless atmospheric gas vacuum engine, the first internal combustion engine to be applied industrially. First use of a Fresnel lens in a lighthouse optic, at the Cordouan lighthouse on the Gironde estuary. First permanent wire cable suspension bridge, Pont Saint Antoine in Geneva, by Guillaume Henri Dufour, of two 40 m spans. First cast iron framed greenhouse erected at Wollaton Park in England as a Camellia house. French officer Henri Joseph Paixhans develops the Paixhans gun, the first naval artillery to fire explosive shells.
Жарияланымдар
Нью-Йорк ғылым академиясының жылнамасы тұңғыш рет жарияланды.
Annals of the New York Academy of Sciences first published.
Туылғандар
3 қаңтар – Роберт Уайтхед (1905 жылы қайтыс болды), өзі қозғалтын торпеданы ойлап тапқан ағылшын өнертапқышы. 8 қаңтар – Альфред Рассел Уоллес (1913 жылы қайтыс болды), Чарльз Дарвинмен бірдей уақытта табиғи іріктеу теориясын жасаған британдық табиғатты зерттеуші. 3 ақпан – Спенсер Фуллертон Бэйрд (1887 жылы қайтыс болды), американдық құстар мен балықтарды зерттеуші ғалым. 21 наурыз – Жюль Эмиль Планшон (1888 жылы қайтыс болды), француз ботанигі. 22 желтоқсан – Жан Анри Фабр (1915 жылы қайтыс болды), француз энтомологы. 23 желтоқсан – Томас У. Эванс (1897 жылы қайтыс болды), Америкада туған тіс дәрігері.
January 3 – Robert Whitehead (died 1905), English inventor of the self propelled torpedo. January 8 – Alfred Russel Wallace (died 1913), British naturalist who devises the theory of natural selection at the same time as Charles Darwin. February 3 – Spencer Fullerton Baird (died 1887), American ornithologist and ichthyologist. March 21 – Jules Émile Planchon (died 1888), French botanist. December 22 – Jean Henri Fabre (died 1915), French entomologist. December 23 – Thomas W. Evans (died 1897), American born dentist.
Өлімдер
26 қаңтар – Эдвард Дженнер (1749 жылы туған), ағылшын вакцинаны ойлап тапқан. 27 қаңтар – Чарльз Хаттон (1737 жылы туған), ағылшын математигі. 9 ақпан – Агнес Иббетсон (1757 жылы туған), ағылшын өсімдік физиологы. 23 қыркүйек – Мэтью Бейли (1761 жылы туған), британдық патолог.
January 26 – Edward Jenner (born 1749), English inventor of vaccine. January 27 – Charles Hutton (born 1737), English mathematician. February 9 – Agnes Ibbetson (born 1757), English plant physiologist. September 23 – Matthew Baillie (born 1761), British pathologist.