Кіріспе

Классикалық тест теориясы (КТТ) – психологиялық тестілеу нәтижелерін, мысалы, сұрақтардың қиындық деңгейін немесе тестіленіп отырған адамдардың қабілетін болжауға мүмкіндік беретін психометриялық теориялардың жиынтығы. Бұл теория адамның тесттен алған нақты ұпайының, шынайы ұпайдың (қатесіз ұпай) және қателік ұпайының қосындысы екенін қабылдайды. Жалпы айтқанда, классикалық тест теориясының мақсаты психологиялық тесттердің сенімділігін түсіну және арттыру болып табылады. Классикалық тест теориясы шын ұпай теориясымен шамалас ұғым ретінде қарастырылуы мүмкін. "Классикалық" термині осы модельдердің тарихына ғана емес, сонымен қатар, көбінесе "заманауи жасырын белгілер теориясы" деп аталатын, жалпы элемент-жауап теориясы сияқты, қазіргі психометриялық теориялармен салыстырылады, олар кейде "заманауи" деп те аталады. Классикалық тест теориясы бүгінгі танылған түрінде Новик (1966) жұмысы арқылы жүйелендірілді және Лорд пен Новик (1968) және Аллен мен Йен (1979/2002) сияқты классикалық еңбектерде сипатталды. Төмендегі классикалық тест теориясының сипаттамасы осы маңызды жарияланымдарға негізделген.

Бағалау элементтері: P және элемент-жалпы өзара байланыстар

Сенімділік – сынақ сапасының бір ғана санмен берілетін ыңғайлы көрсеткіші. Дегенмен, ол жеке сұрақтарды бағалау үшін ешқандай ақпаратты ұсынбас еді. Классикалық тәсілдегі сұрақтарды талдау көбінесе екі статистикаға сүйенеді: P мәні (пропорция) және сұрақтың барлық сынақпен корреляциясы (нүктелі-бисериалдық корреляция коэффициенті). P мәні – сынақтан өткендердің дұрыс жауапқа бағытталған жауап беру пропорциясын көрсетеді және әдетте сұрақтың қиындық деңгейі деп аталады. Сұрақтың барлық сынақпен корреляциясы сұрақтың ажырату қабілетін немесе ерекшелеу күшін көрсетеді және әдетте сұрақтың ажырату қабілеті деп аталады. Бұған қоса, бұл статистикалар жиі қолданылатын көп таңдаулы сұрақтардың әрбір жауабы үшін есептеледі, олар сұрақтарды бағалау және олармен байланысты мәселелерді анықтау үшін қолданылады, мысалы, шатастыратын дұрыс емес жауаптар. Мұндай құнды талдауды арнайы психометриялық бағдарламалық құралдар қамтамасыз етеді.

Баламалар

Классикалық тест теориясы – әлеуметтік ғылымдарда тест нәтижелерінің ықпалды теориясы. Психометрияда бұл теория элементтік жауап теориясы (IRT) және жалпылану теориясы (G теориясы) арқылы одан да күрделі модельдермен ығыстырылды. Дегенмен, IRT SPSS сияқты стандартты статистикалық пакеттерге енгізілмеген, бірақ SAS PROC IRT және PROC MCMC арқылы IRT модельдерін есептеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ ашық кодты статистикалық R бағдарламалау тілі үшін IRT пакеттері бар (мысалы, CTT). Кәсіби пакеттер Кронбахтың коэффициентін жүйелі түрде есептесе, IRT немесе G теориясы үшін арнайы психометриялық бағдарламалық жасақтама тиімдірек болуы мүмкін. Алайда, жалпы статистикалық пакеттер көбінесе классикалық талдаудың толық көлемін қамтамасыз етпейді (Кронбахтың коэффициенті – көптеген маңызды статистикалық көрсеткіштердің бірі ғана), сондықтан көп жағдайда классикалық талдау үшін арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету де қажет.

Кемшіліктер

Классикалық тест теориясының ең маңызды немесе белгілі кемшіліктерінің бірі – емтихан тапсырушының және тесттің сипаттамаларын бөліп қарау мүмкін емес: олардың әрқайсысы тек біріншісінің контекстінде ғана түсіндіріледі. Тағы бір кемшілік – классикалық тест теориясындағы сенімділік анықтамасында, онда сенімділік – «тесттің параллель формаларындағы тест нәтижелері арасындағы корреляция» деп айтылған. Мұндағы мәселе – параллель тесттер дегеніміз не екеніне қатысты түрлі пікірлердің болуы. Әртүрлі сенімділік коэффициенттері сенімділіктің төменгі шегін бағалауды немесе белгісіз бұрмалаулармен сенімділік бағалауын ұсынады. Үшінші кемшілік – өлшеудің стандартты қателігі. Мұндағы мәселе – классикалық тест теориясына сәйкес, өлшеудің стандартты қателігі барлық емтихан тапсырушылар үшін бірдей деп есептеледі. Алайда, Хамблтон өз кітабында түсіндіргендей, кез келген тест бойынша алынған нәтижелер әртүрлі біліктілік деңгейіндегі емтихан тапсырушылар үшін әр түрлі дәлдікте болады, сондықтан барлық емтихан тапсырушылар үшін қателіктердің тең болуы туралы болжам сенімсіз (Хамблтон, Сваминатан, Роджерс, 1991, 4 б.). Төртінші және соңғы кемшілік – классикалық тест теориясы тестке бағдарланған, ал емес элементке. Яғни, классикалық тест теориясы жеке адамның немесе тіпті емтихан тапсырушылар тобының тест сұрағына қаншалықты жақсы жауап бере алатынын болжауға көмектесе алмайды.