Кіріспе

Толық қозғалыс видеосы (FMV) — ойындағы оқиғаны жеткізуге арналған видео ойын техникасы, ол спрайттар, векторлар немесе 3D модельдердің орнына, алдын ала жазылған бейне файлдарын пайдаланады. Көптеген ойындарда FMV кескіндерде ақпаратты көрсету үшін қолданылса да, FMV арқылы толығымен ұсынылатын ойындар толық қозғалыс видео ойындары немесе интерактивті фильмдер деп аталады. 1980-жылдардың басында FMV ойындары үшін негізгі құрал — LaserDisc болды. Көптеген аркада ойындары бұл технологияны қолданды, бірақ ол уақыт өте келе сәннен шығып, қолданудан тоқтатылды. 1990-жылдардың басында FMV ойындарына қызығушылық қайта оянды, оптикалық дискілердің таралуының арқасында Night Trap (1992), The 7th Guest (1993), Voyeur (1993), Phantasmagoria (1995) және Daryl F. Gates' Police Quest: SWAT (1995) сияқты FMV негізіндегі компьютерлік ойындар пайда болды. CD-негізделген 3DO, CD i және Sega CD консольдары интерактивті FMV ойын тәжірибесін ұсынды. Digital Pictures және American Laser Games сияқты компаниялар толық қозғалыс видео ойындарын жасау үшін құрылды. 1994 жылға қарай видео ойын индустриясы Голливудтан екі жарым есе үлкенге жеткенде, Голливуд өсіп келе жатқан нарыққа енуге тырысты. 1994 жылы Sony-дің Johnny Mnemonic фильмі киностудиясы жасаған алғашқы бейне ойын болды. Одан кейін Electronic Arts компаниясы сыншылардың жоғары бағасын алған Wing Commander III және IV ойындарында Марк Хамилл, Том Уилсон және Джон Спенсер сияқты танымал голливудтық актерлерді пайдаланды, бұл кино және бейне ойын индустриясы арасындағы ынтымақтастықтың кеңеюіне жол ашты. Ойын ішіндегі CGI-дың үнемі жақсаруының нәтижесінде FMV, ұсынылған ойын мүмкіндіктерінің шектеулі болуына байланысты, маңызды ойын компоненті ретінде жоғалып кетті.

Аркадалар

FMV ойындарының алғашқы толқыны 1983 жылы лазерлік дискілердегі бейне ойындармен, әсіресе Sega компаниясының «Astron Belt» және Cinematronics компаниясының «Dragon's Lair» ойындарымен басталды. Олар ойынға қажетті бейнені сақтау үшін лазерлік дискілерді пайдаланды, бұл сол заманғы аркада ойындарымен салыстырғанда әлдеқайда жоғары сапалы графиканы қамтамасыз етті. Келесі үш жыл ішінде FMV технологиясын қолданатын бірнеше аркада ойындары шықты және бұл технология бейне ойындардың болашағы деп есептелді. Осы кезеңдегі кейбір ойындар басқа көздерден алынған видеоматериалдарды қайта пайдаланса, ал кейбіреулері үшін жаңа материал түсірілді. «Bega's Battle», «Cliff Hanger» және «Firefox» ойындарында бұрынғы видеолар қолданылды, ал «Space Ace», «Time Gal», «Thayer's Quest», «Super Don Quixote» және «Cobra Command» сияқты ойындар толығымен жаңа материалға негізделген. Видео тізбектері үшін алдын ала дайындалған 3D компьютерлік графиканы қолдану 1983 жылы таныстырылған екі аркада лазерлік дискі ойынында да қолданылды: Funai компаниясы қыркүйектегі AM шоуында таныстырған «Interstellar» және Williams Electronics компаниясы қазан айындағы AMOA шоуында көрсеткен «Star Rider». FMV-нің шектеулі мүмкіндіктері, ойнаудың жоғары құны (25 центтік ойынға 50 цент), аппараттық құралдың жоғары бағасы және сенімділік мәселелері осы ойындарға деген қызығушылықты тез төмендетті. 1985 жылға қарай FMV және лазерлік дискілерге деген қызығушылық мүлдем жойылды, ал 1987 жылдың соңына қарай бұл технология аркада ойындарынан толығымен жоғалып кетті. RDI Video Systems («Thayer's Quest») «Halcyon» деп аталатын үй консолін жасауға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталып, компания банкротқа ұшырады. Cinematronics компаниясының жағдайы да жақсы болған жоқ, ол 1987 жылы Tradewest компаниясымен сатып алынды. Atari сияқты компаниялар лазерлік дискідегі ойындардың прототиптерін шығарудан гөрі, көптеген ойындарды шығармады. Universal сияқты басқа компаниялар бірнеше ойынды жариялағанмен, бір ғана ойынды шығарғаннан кейін әзірлеуді тоқтатты. Бірнеше жыл өткен соң технология жақсарды және лазерлік дискі ойнатқыштар сенімдірек болды. Сонымен қатар, құн төмендеді және ойын орташа бағасы көтерілді. Бұл факторлар аркадада лазерлік дискі ойындарының танымалдылығын қайта жандандырды. American Laser Games 1990 жылы «Mad Dog McCree» атты жарыс ойынын шығарды, ол бірден танымал болды, ал 1991 жылы «Who Shot Johnny Rock?» ойыны да сәтті болды. American Laser компаниясы келесі бірнеше жылда лазерлік дискідегі онға жуық ойынды жалға алды, ал көптеген басқа компаниялар да технологияны пайдаланып ойындар шығаруға асықты. «Dragon's Lair II» ойыны, бұрын тоқтатылған, Leland компаниясымен жақсы сатылыммен қайта шығарылды. «Time Traveler» ойыны 3D эффектін беру үшін арнайы проекция технологиясын қолданып, технологияны одан әрі жетілдірді. Бірақ бұл әдет те тез өтті. Лазерлік дискінің шектеулі мүмкіндіктері ойынға қатысуды шектеді және қайта ойнау мүмкіндігін азайтты, бұл аркада ойындары үшін үлкен кемшілік болды. American Laser, осы кезеңдегі лазерлік дискі ойындарының негізгі өндірушісі, 1994 жылы аркада ойындарын жасауды тоқтатты, ал көптеген басқа компаниялар да сол кезде жаңа технологияларға көшті. 3D графиканың пайда болуымен және аркадаларға қатты дискілер мен CD-ROM-дардың енгізілуімен үлкен, қымбат және аз сыйымдылығы бар лазерлік дискілер бәсекелесе алмады және жоғалып кетті. CD-лер 1990-шы жылдардың ортасы мен соңында белгілі бір деңгейде қолданылса да, аркадада FMV қолданудағы ең үлкен секіруді қатты дискілер, GD-ROM және DVD-ROM тудырды. Олардың өте үлкен сыйымдылығы және жетілген, сенімді технологиясы дәстүрлі аппараттық жүйелерге қарағанда әлдеқайда арзан жабдықтарды қамтамасыз етті, ал FMV кіріспе көріністері кең таралды. FMV ойынның маңызды бөлігі ретінде осы уақытқа дейін жоғалып кетті, өйткені ол шектеулі ойын мүмкіндіктерін ұсынды.

Үй жүйелері

1984 жылы RDI Video Systems компаниясы Halcyon атты үй консольді жүйені шығарды, ол ойындары үшін лазерлік дискілерді пайдаланды және сол кездегі бірнеше танымал лазерлік дискілік аркадалық ойындардың порттарын қамтуы тиіс болған. Ол тек FMV-ді қолданды, бірақ компания жүйеге тек екі ойын шығарғаннан кейін жабылды. 1994 жылы Pioneer компаниясы LaserActive арқылы осы технологияны қайтадан сынап көрді, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. 1990 жылдардың басында компьютерлер мен консольдер CD-де ойындар жасауға көшкенде, олар техникалық тұрғыдан ойынға бірнеше минуттан астам фильмдерді енгізе алды. Бұл Night Trap (1992), The 7th Guest (1993), Voyeur (1993), Phantasmagoria (1995) және Daryl F. Gates' Police Quest: SWAT (1995) сияқты FMV негізіндегі компьютерлік ойындардың пайда болуына әкелді. Басқа ойындар лазерлік дискілік аркадалық ойындардың төмендетілген порттары болды, олардың кейбіреулері он жыл бұрын жасалған. Осы FMV ойындары көзіне қарамастан, көбінесе B класты фильмдер мен телешоу актерлерін пайдаланды және интерактивті фильм немесе анимацияны ойнау тәжірибесін сыйлауға уәде берді. Дегенмен, өндіріс сапасы нашар болды, әуесқойлар жасаған декорациялар, жарықтандыру, костюмдер және арнайы эффекттер жиі кездесетін. Анимациялық ойындар ескі анимеден жиналған кадрларды пайдаланды немесе төмен бағалы анимациялық студияларды қолданып, өз кадрларын жасады. Сонымен қатар, бұл алғашқы ойындардың бейне сапасы төмен болды және геймплейі көбінесе үміттерді ақтамай, беделсіз ойындарға айналды. Осы кезеңде 3DO, CD i және Sega CD сияқты консольдер осы тұжырымдаманы бірнеше төмен сапалы интерактивті ойындар үшін қабылдады. Digital Pictures және American Laser Games сияқты компаниялар толық қозғалыс бейне ойындарын жасау үшін құрылды. Сондай-ақ, сол кезде өте танымал болған "мультимедиа" құбылысы FMV-нің танымалдылығын арттырды, себебі тұтынушылар осы жаңа, пайда болып келе жатқан интерактивті технологияға қызығушылық танытты. Жеке компьютер 1990 жылдардың басында және ортасында қарапайым мәтіндік өнімділік құрылғысынан үй развлегіріне айналды. Ойын индустриясы да өз нарығынан кең ауқымға көшті, Microsoft-тың Windows 95 сияқты пайдалануға оңай және қуатты операциялық жүйелердің шығуына байланысты, олар үнемі дамып келе жатқан өңдеу мүмкіндіктерін пайдаланды. Кейбір ойындар, мысалы, Tex Murphy сериясы FMV кескіндерін виртуалды әлеммен біріктірді. Видео ойын консольдары да бейне сапасын жақсартты және ойын индустриясының кең ауқымға таралуына үлкен үлес қосты. 1990 жылдары видео/компьютерлік ойын индустриясы алғаш рет Голливудты табыс бойынша жеңді. Sony 32 биттік PlayStation-ды шығару арқылы консоль нарығына енді. PlayStation FMV-ді танымал еткен алғашқы консоль болды (алдыңғы FMV қолданысы уақытша әуесқойлық ретінде қарастырылды). Машинаның аппараттық құрамының бір бөлігі – арнайы M JPEG өңдеу блогы, ол сол кездегі басқа платформаларға қарағанда әлдеқайда жоғары сапаға қол жеткізді. Мысалы, Final Fantasy VIII-дегі FMV сол кезде кино сапасы деңгейінде сатылды. Бүгінгі күнгі ойындардағы FMV әдетте жоғары сапалы, алдын ала көрсетілген бейне тізбектерінен (CGI) тұрады. Бұл тізбектер фильмдердегі компьютерлік эффекттер сияқты жасалады. FMV-ні сату артықшылығы ретінде пайдалану немесе оған баса назар аудару қазіргі уақытта азайды. Бұл негізінен қазіргі заманғы бейне ойын жүйелеріндегі графикалық жетістіктерге байланысты, бұл ойын ішіндегі кинематографиялық сахналардың да әсерлі визуалды сапаға ие болуына мүмкіндік береді. Ойындардағы нақты актерлердің бейнесін пайдалану 2000 жылдардың басында тоқтатылды, бірақ Ace Combat Zero: The Belkan War (2006), Command & Conquer 3: Tiberium Wars (2007), Tesla Effect: A Tex Murphy Adventure (2014), Her Story (2015), Need for Speed (2015) және Obduction (2016) сияқты кейбір ерекше жағдайлар болды.

Форматтар

1980-жылдардың басында FMV ойындары үшін лазерлік дискілер дерлік толығымен қолданылды. Көптеген аркада ойындары бұл технологияны пайдаланды, бірақ ол соңында сәнге айналып, қолданыстан шықты. Бір аркада ойыны, Bally/Midway компаниясының NFL Football ойыны, бейнесін ойнату үшін CED дискілерін пайдаланды. Кейбір 1970-жылдардағы Nintendo ойындарында фильмдер мен проекторлар қолданылды. Бұл форматтың артықшылығы – толық кадрлы бейне мен дыбысты ұсыну, кейінгі CD сияқты форматтарды мазалаған сығылған бейне сапасының проблемалары болмады. 1990-жылдардың басында CD-ROM пайда болғаннан кейін FMV ойындарының қайта танымал болуымен, жоғары деңгейдегі әзірлеушілер әдетте өздерінің қажеттіліктеріне сәйкес FMV форматтарын жасады. FMV-нің алғашқы ойындары бейне мазмұнына (мысалы, тікелей эфирде түсірілген бейнеге қарсы анимацияға) оптимизацияланған, ойынға арналған меншік видеорендерлерді пайдаланды, өйткені сол кездегі процессорлар ең жылдам 486 және Pentium процессорлары келгенге дейін MPEG 1 режимін нақты уақытта ойната алмады. Консольдер, керісінше, үшінші тараптың кодегін (мысалы, Sega CD ойындары үшін Cinepak) немесе өздерінің меншік форматтарын (мысалы, Philips CD i) пайдаланды. Процессорлардың қуаты артқан сайын, жоғары сапалы бейнені сығыстыру мен ықшамдауды қолдау арқасында бейне сапасы тұрақты түрде өсті. The 7th Guest, алғашқы мегахит бірнеше CD-ROM ойындарының бірі, бағдарламашы Грейм Девин жасаған арнайы форматта секундына 15 кадрмен 640x320 FMV сапалы мөлдір бейнесін ұсынды. Sierra-ның VMD (Видео және Музыкалық Деректер) форматы, Gabriel Knight 2 және Phantasmagoria сияқты ойындарда, немесе Westwood Studios-тың VQA форматы, 1990-жылдардың ортасынан бастап 2000-жылдарға дейін жасалған Westwood ойындарында қолданылған Command & Conquer: Tiberian Sun Firestorm сияқты басқа мысалдар да бар. Бұл бейне форматтары бастапқыда ойындардың жұмыс істеуіне қажетті машиналардың шектеулеріне байланысты өте шектеулі бейне сапасын ұсынды. Жоғары қозғалыс көріністеріндегі көлеңкелер мен бұрмалану, үлкен пикселдеу және шектеулі түстер палитрасы көзге көрінетін мәселелер болды. Алайда, әр ойын технологиялық шекараны жылжытты және сапа мәселелеріне қарамастан әсерлі болып көрінді. Johnny Mnemonic: The Interactive Action Movie, Голливуд студиясы жасаған алғашқы FMV ойыны болды. Sony Imagesoft компаниясы осы ойынға 3 миллион доллардан астам қаржы жұмсады. Сол аттас фильмнен (режиссер Роберт Лонго) түсірілген материалдарды біріктірудің орнына, Sony Propaganda Code режиссері Дуглас Гейтонды мүлдем жаңа сюжет жазу және түсіру үшін жалдады. CD-ROM-ның интерактивтілігі QuickTime 2.0 кодегіне негізделген Cine Active қозғалтқышы арқылы мүмкін болды. Wing Commander III: Heart of the Tiger 1994 жылы шыққан ең маңызды FMV ойындарының бірі болды, онда Голливудтың танымал актерлері ойнады. Ойындағы бейне сапасы жоғарыда аталған проблемалардан айтарлықтай зардап шекті және кейбір бөліктерінде визуалды түрде ажыратылмады; алайда, бұл ойынның инновациялық геймплейі мен FMV комбинациясы үшін мақтау алуына кедергі келтірмеді. Оның жалғасы Wing Commander IV: The Price of Freedom CD-ROM нұсқасында ұқсас арнайы кино кодегін пайдаланды, бірақ кейінірек шектеулі көлемде шығарылған DVD-ROM нұсқасы MPEG 2 DVD сапалы фильмдерді ұсынды, олар бастапқы CD нұсқасынан сапасы жағынан әлдеқайда асып түсті. DVD сапалы бейнені компьютерде ойнату үшін сол кезде аппараттық декодерлік карта қажет болды. Wing Commander IV сонымен қатар FMV көріністерін жазу үшін нақты фильмді (видеотаспадан гөрі) қолданған алғашқы ойын болды, бұл DVD сапалы көшірмені жасауға мүмкіндік берді. Бұл ережеден ерекшелік The 11th Hour, The 7th Guest ойынының жалғасы болды. 11th Hour 640×480 FMV-ді секундына 30 кадрмен 4 CD-де көрсетті. Даму тобы үш жыл бойы бейнелерді қабылдай алатын форматты әзірлеуде жұмыс істеді, өйткені тікелей эфирлік көріністердің режиссері FMV көріністерін оңай сығылатын түрде түсірмеген. Алайда, бұл ойынның сәтсіздігіне айналды, өйткені сол кездегі көптеген компьютерлер толық ажыратылымдағы бейнені ойната алмады. Пайдаланушылар әдетте бейнелерді төрттен бір өлшемді қара-ақ түсті түсіру үшін таңдауды таңдауға мәжбүр болды. FMV нарықта өзін өсіп келе жатқан ойын технологиясы ретінде танытқан кезде, RAD Game Tools деп аталатын шағын компания 256 түсті FMV форматындағы Smacker-мен нарықта пайда болды. Әзірлеушілер бұл форматты қабылдады, және бұл формат негізінен ПК-ге негізделген 3000-нан астам ойында қолданылды. Оптикалық жадыны (Sega Saturn және Sony PlayStation) құрастырған консольдер шығарылғаннан кейін консоль өндірушілері өздеріне әзірлеушілерге FMV мүмкіндіктерін жоғары сапалы қамтамасыз етуді белсенді түрде бастады. Sony өздерінің MDEC (motion decompression) технологиясы үшін аппараттық оптимизацияларды қосты, ал Sega бағдарламалық жолды таңдады. Sega Cinepak сияқты технологияларды оптимизациялау бойынша ішкі жұмыстарды жүргізді, сонымен қатар Нью-Йорк қаласындағы Duck Corporation компаниясынан бейне декомпрессия технологиясын лицензиялады. Duck-тың ұсынысы сапасы үшін мақтау алды (Enemy Zero сияқты ойындарда көрсетілген, АҚШ-тағы маңызды шығарылымдар және Sega AM2 аркада тобының консольге бейімделген ойындары), бірақ лицензиялау және роялти құрылымы Жапония және ірі АҚШ әзірлеушілерінен тысқары кең таралуына кедергі келтірді. Duck-тың TrueMotion технологиясы PC және Macintosh-қа да таратылды, Star Trek: Borg, Star Trek: Klingon, The X Files Game, Final Fantasy VII және Phantasmagoria ойынының күтілетін жалғасы Phantasmagoria: A Puzzle of Flesh сияқты жоғары беделді ойындарда көрсетілді. PlayStation және GameCube нұсқалары әзірленгені хабарланды, бірақ соңғы консольдік нұсқа Sega-ның қысқа өмір сүрген Dreamcast консолі үшін шығарылды. 1990-жылдардың соңында тікелей эфирде түсірілген бейнелер мен FMV-ге байланысты ойындардың танымал болуы төмендегенде және Smacker 16 биттік түсті ойындар әлемінде ескіргенде, RAD жаңа толық түсті форматты, Bink бейнесін ұсынды. Әзірлеушілер жоғары сығылу коэффициенттері мен ойынға арналған ерекшеліктеріне байланысты бұл форматты жылдам қабылдады. Бұл формат әлі де ойындарда қолданылатын ең танымал FMV форматтарының бірі болып табылады. 4000-нан астам ойында Bink пайдаланылды, және бұл сан әлі де өсуде. 1990-жылдардың соңында Duck консольдік нарыққа қолдау көрсетуді тоқтатты (жаңа буын консольдеріндегі DVD қолдауына тікелей қолдау көрсетуге байланысты) және өз форматтарын интернет арқылы жеткізілетін бейнеге бағыттады. Duck On2 Technologies болып қоғамдық компанияға айналды, ал оның келесі буын технологиялары Adobe, Skype компанияларымен лицензияланды және ақырында Google компаниясы WebM негізі ретінде сатып алды. Бұл жұмыстың ашық кодты алғашқы нұсқасы Xiph Project-тің Theora кодегі ретінде де пайда болды. Windows Media Video, DivX, Flash Video, Theora және WebM қазіргі таңдағы маңызды ойыншылар болып табылады. DivX Star Wars Rogue Squadron III: Rebel Strike сияқты бірнеше GameCube ойындарында қолданылады.