Кіріспе

Sir Denys Louis Lasdun, CH, CBE, RA (8 қыркүйек 1914, Кенсингтон, Лондон – 11 қаңтар 2001, Фулхэм, Лондон) – көрнекті ағылшын сәулетшісі, Натан Ласдунның (1879–1920) және Джули (туған аты Абрахамс; 1884–1963) ұлы. Оның ең танымал туындысы – Лондонның Темза өзенінің оң жағалауындағы Корольдік Ұлттық Театр, ол ІІ* санаттағы ескерткіш және Ұлыбританиядағы брутализм стилінің ең маңызды мысалдарының бірі. Ласдун Лондондағы Архитектуралық қауымдастық архитектура мектебінде оқыды және Уэллс Коутс практикасында жас маман болып жұмыс істеді. Сэр Базиль Спенс, Питер және Элисон Смитсон сияқты басқа модернист сәулетшілер секілді, Ласдунға Ле Корбюзье мен Людвиг Мис ван дер Роэ үлкен әсер етті, бірақ Николас Хоксмур сияқты, көңілді, классикалық ықпал да болды. Ласдун 1991 жылғы 29 мамырда Корольдік академияның мүшесі болып сайланды.

Отбасы

Ласдунның Австралияда тұратын атасы Луи Абрахамс (1852–1903), Фредерик МакКаббиннің, Артур Стритонның және Гейдельберг мектебіне қатысты басқа да суретшілердің маңызды демеушісі болды, бұл Австралия импрессионизмі деп те белгілі. Оның өнер жинағы Ласдунға мұра болып өтті. Оның анасы Джули Ласдун – венгр скрипкашысы Адила Фахириге сүйемелдеген пианист болған. 1930 жылы ол Артур Бенджаминмен бірге Констант Ламберттің «Рио-Гранде» туындысының алғашқы камералық орындалысында өнер көрсетті. Корольдік музыка колледжі оның есімін Джули Ласдун сыйлығы арқылы мәңгі есте сақтады. Ласдун 1954 жылы Сьюзан Бендитке үйленді, олардың екі ұлы мен бір қызы болды. Олардың бірі – жазушы Джеймс Ласдун.

Алғашқы жұмыстар

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және одан кейін әскерде қызмет еткен Ласдун, Бертольд Любеткиннің «Тектон» практикасында біраз уақыт жұмыс істеді, серіктес болды. Осы кезеңде ол Ле Корбюзье стилінде Паддингтондағы жеке үйді де аяқтады. Соғыстан кейін Ласдун Линдсей Дрейкпен бірге Холлфилд иелігінде жұмыс істеді, оны Любеткин мен «Тектон» өзінің Спа Грин және Приори Грин иеліктеріне ұқсас, тығыз жоспарланған стильде жоспарлаған. Ласдунның Холлфилд мектебі оның жетілген стиліне алғашқы көрініс болды, ол жалаңаш бетонды және бұрыштықты пайдалануымен, сондай-ақ адамша масштабпен ерекшеленді. 1950 жылдары ол Джейн Дрю, Максвелл Фрай және Линдсей Дрейкпен «Фрай, Дрю, Дрейк және Ласдун» серіктестігін құрды. Оның өзгешелігі Бетнал-Гриндегі «кластерлік блоктарында» айқын көрінді. Бұл соғыстан кейінгі құрылыстың көп бөлігіне жасалған сынға жауап болды, олар оқшауланған орта жасап, қауымдастықтың қалыптасуына кедергі келтірді. «Кластерлік блоктар» орталық мұнараның айналасында топтастырылған, ал тұрғындар құрылыстағы өз пәтерлерін таңдауға мүмкіндік алған. 1954 жылғы Usk көшесіндегі алғашқы блоктар орташа өлшемді болды, ал кейінірек салынған Килинг үйі биік ғимарат еді. 1980 жылдардың соңында Килинг үйін Лондонның Тауэр-Хамлетс округі бұзуды жоспарлаған, оны басқару қиын болды. Алдын ала тізімге енгізілгеннен кейін, ол жеке құрылыс салушыға жеке меншікке берілген пәтерлерге айналдыру үшін сатылды, ал Ласдунға жақын орналасқан әлеуметтік тұрғын үйдің төмен қабатты блоктары да бір уақытта алынып тасталды. Ласдун 1958 жылы St James' Place пәтерлерімен сәнді тұрғын үй саласына қадам басты, оның жоспары ішінара Наркомфин ғимараты сияқты әлеуметтік тұрғын үй үлгілерінен алынған. Ласдун Регент паркіндегі Корольдік дәрігерлер колледжінің ғимаратын аяқтады (1964), бұл оның өзінің маңызды туындысы саналады. Ұлттық маңызы бар Нештің неоклассикалық стильдегі террасасына енгізілген RCP, ғимараттың айналасында бақтар мен кеңістіктер құру үшін террасаға перпендикуляр жоғарылатылған сызықтық форманы ұсынады, сондай-ақ лекциялық зал мен бұрынғы колледждерден сақталған тарихи ағаштан жасалған панельді бөлмелерге қосымшалар бар. Заманауи темір бетон технологиясы мен ерекше конструкциялық әдістерді пайдалану арқылы көлемдер ең жұқа тіректерде «ғарышта жүзіп» тұрғандай сезім тудырады, бұл ішкі және сыртқы кеңістіктердің арасындағы шекараны жояды. Бұл жұмыста Ле Корбюзье мен Мистің «жоғары модернистерінің» еңбектеріне, Аалто, Асплунд және Якобсеннің «Скандинавиялық модернизміне», сондай-ақ заманауи бруталистік эстетикасына сілтемелер бар, бірақ ашық консольді көлемдер, ұзақ перспективалар, үшбұрышты пішін және тұжырымдама мен құрылымның айқындығы Ласдунның жеке стильін дамытады. Бұл ғимарат сәнді ақ сицилиялық мәрмәрмен, Мурано шыны мозаикалық плиткалармен, жылтыратылған мыспен және қара инженерлік кірпішпен әрленген. Ол соғыстан кейінгі алғашқы ғимараттардың бірі болды.

Университет ғимараттары

Ласдунның ең танымал стилінің элементтері – текше мұнаралар, ашық бетон және ілгері шығыңқы вестибюльдер – оны кейбіреулер Франк Ллойд Райтпен салыстырды. Осы стильдің алғашқы білім беру ғимараттары Фицвильям колледжі (Кембридж) және Регент паркіндегі Корольдік дәрігерлер колледжінде көрініс тапты. Соңғысы Джон Нэштің айналасындағы ғимараттармен сәтті салыстырылды. Ласдунның Шығыс Англия университеті үшін жасаған жобасы одан да ауқымды болды. Ол жаяу өткештермен байланысқан оқу бөлмелері мен зертханалар сериясынан, зиггураттар сияқты әйнектелген тұрғын үйлерден тұрды. Бұл жобасының сәттілігінен кейін Ласдун Лондон университеті үшін екі ғимарат жобалады: SOAS (1970) және Білім институты (1970–1976). Білім институтының жобасы бұрынғы алаңдар мен террасалардың көше жоспарына енгізілуіне байланысты ерекше дау тудырды, бірақ Ласдун оған құрметпен қарағанын, бірақ брутализм тілінде жеткізгенін мәлімдеді. Көрнекті өрттен шығу баспалдақтары Уэллс Коутс пен Луис Канның стильдеріне сілтеме жасайды. Ласдунның жоспары автотұрақ үстінде жаңа, жартылай қоғамдық алаң құруға мүмкіндік берді. Қазіргі таңдағыда ғимарат ІІ санатқа енгізілген.

Кешкі жұмыс

Архитектордың ең танымал жұмысы – оның Лондонның Оңтүстік жағалауындағы Корольдік ұлттық театры. Король Чарльз оны атом электр станциясымен салыстырды, бірақ ол басқа дәстүршілдерге ұнады, Джон Бетджеман Ласдунға оның дизайнын мақтап хат жазды. Ласдун (немесе оның фирмасы Lasdun, Softley and Partners) театрға арналған төмен қабатты орта жасау үшін көршілес IBM штаб-пәтерін (1985 жылы аяқталды) жобалады. Оның Люксембургтегі Еуропалық инвестициялық банкі де ұқсас қабатты, төмен қабатты жобалау тәсілін қолданды. Фирманың соңғы жұмыстары – Милтон Гейт кеңсе үйі, Чисвелл көшесі, Лондон (жасыл түсті шынымен қапталған) және 10 Фенчерч көшесі, Лондон (алюминиймен қапталған) болды; Ласдунның осы жобаларға қатысуы өте шамалы болды. Ласдун 1977 жылы RIBA Корольдік алтын медалімен марапатталды. Оның суреттері мен құжаттары RIBA Drawings & Archives Collections-те қарауға қолжетімді. Көптеген жұмыстарының даулы болғанына қарамастан, Ласдунның сақталған ғимараттарының көпшілігі тізімде, бірақ оның 1958 жылғы Лондонның Страндтағы Питер Робинсон универмагы 1990 жылдары бұзылды. Ласдун 2001 жылдың 11 қаңтарында 86 жасында қайтыс болды. National Life Stories 1996-97 жылдары Британ кітапханасының Architects Lives жинағы үшін Денис Ласдунмен ауызша тарих сұхбатын (C467/9) жүргізді.