Кіріспе
13-ші хромосоманың үш көшірмесі бар хромосомалық бұзылу Патау синдромы – хромосомалық аномалия салдарынан туындайтын синдром, онда денедегі кейбір немесе барлық жасушаларда 13-ші хромосомадан артық генетикалық материал болады. Артық генетикалық материал қалыпты даму процесін бұзады, көптеген және күрделі органдардың ақауларына себеп болады. Бұл, әрбір жасушада 13-ші хромосоманың толық қосымша көшірмесі болған кезде пайда болады (трисомия 13 немесе трисомия D, сондай-ақ T13 синдромы деп те аталады). Патау синдромымен 10 000-нан 21 700-ге дейін тірі туған нәрестелердің арасында 1-і кездеседі.
Patau syndrome is a syndrome caused by a chromosomal abnormality, in which some or all of the cells of the body contain extra genetic material from chromosome 13. The extra genetic material disrupts normal development, causing multiple and complex organ defects. This can occur either because each cell contains a full extra copy of chromosome 13 (a disorder known as trisomy 13 or trisomy D or T13 Patau syndrome affects somewhere between 1 in 10,000 and 1 in 21,700 live births.
Себептер
Патау синдромы 13-ші хромосоманың трисомиясы нәтижесінде пайда болады, яғни денедегі әрбір жасушада әдеттегі екі емес, үш дана 13-ші хромосома болады. Жағдайлардың шағын пайызында дене жасушаларының бір бөлімінде ғана қосымша көшірме пайда болады; мұндай жағдайлар мозаикалық 13-ші хромосома трисомиясы деп аталады. Патау синдромы сондай-ақ Робертсон транслокациясында 13-ші хромосоманың бір бөлігі басқа хромосомаға (транслокацияланған) ұрықтану алдында немесе кезінде қосылғанда да пайда болуы мүмкін. Зардап шеккен адамдарда 13-ші хромосоманың екі көшірмесі бар, сонымен қатар басқа хромосомаға қосылған 13-ші хромосомадан қосымша материал бар. Транслокация кезінде адамда 13-ші хромосоманың ішінара трисомиясы болады және көбінесе синдромның физикалық белгілері әдеттегі Патау синдромынан өзгеше болады. Патау синдромының көптеген жағдайлары тұқым қуалай бермейді, бірақ репродуктивті жасушалардың (жұмыртқалар мен сперматозоидтар) қалыптасуы кезінде кездейсоқ оқиғалар ретінде пайда болады. Жасуша бөлінуі кезіндегі қателік, «дизъюнкцияның бұзылуы» хромосомалардың қалыпты емес санымен репродуктивті жасушалардың пайда болуына әкелуі мүмкін. Мысалы, жұмыртқа немесе сперматозоид жасушасы хромосоманың қосымша көшірмесін алуы мүмкін. Егер осы ерекше репродуктивті жасушалардың бірі баланың генетикалық құрамына үлес қосса, онда баланың дене жасушаларының әрқайсысында 13-ші хромосоманың қосымшасы болады. Мозаикалық Патау синдромы да тұқым қуалай бермейді. Ол ұрықтың дамуының ерте кезеңінде жасуша бөлінуі кезіндегі кездейсоқ қателік ретінде пайда болады. Транслокацияға байланысты Патау синдромы тұқым қуалауы мүмкін. Денсаулығында мәселесі жоқ адам 13-ші хромосома мен басқа хромосома арасындағы генетикалық материалдың қайта орналасуын алып жүруі мүмкін. Бұл қайта орналасу «теңгерімді транслокация» деп аталады, өйткені 13-ші хромосомадан артық материал жоқ. Олар Патау синдромының белгілерін көрсетпесе де, осы типтегі теңгерімді транслокацияны алып жүретін адамдарда осы жағдаймен ауыратын балалардың болу қаупі жоғары.
Қайталану қаупі
Егер ата-аналардың біреуі транслокация тасымалдаушысы болмаса, жұптың тағы бір 13-трисомиямен туған баланың болу ықтималдығы 1%-дан кем, Даун синдромынан да төмен.
Диагностика
Диагноз әдетте клиникалық көріністерге негізделеді, бірақ ұрықтың хромосомалық тестілеуі 13-трисомияны көрсетеді. Дене ерекшеліктерінің көпшілігі Эдвардс синдромына ұқсас болғанымен, полидактилия сияқты бірнеше ерекше белгілері бар. Дегенмен, Эдвардс синдромы және Даун синдромынан өзгеше, квадроскрин бұл ауруды анықтау үшін сенімді әдіс емес. Бұл Патау синдромымен емделген ұрықтардың нәтижелерінің әртүрлі болуына байланысты.
Емдеу
Трисомия 13 диагностикасы қойылған балаларға медициналық көмек көрсету әрбір жағдай бойынша жеке жоспарланады және пациенттің жеке ерекшеліктеріне байланысты. Патау синдромын емдеу әр баланың туған кездегі нақты физикалық мәселелерін шешуге бағытталған. Көптеген нәрестелер ауыр неврологиялық проблемалар немесе жүрек ақауларының салдарынан өмірдің алғашқы күндері немесе апталарында тірі қалуда қиындықтарға тап болады. Жүрек ақауларын жою немесе ерін және таңдайдың жарықтарын түзету үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Физикалық, еңбек және тілді дамыту терапиясы Патау синдромы бар адамдарға олардың даму әлеуетін толыққанды пайдалануға көмектеседі. Тірі қалған балалар көңілді және қуанышты деп сипатталады, ал ата-аналары олардың өмірін жақсартатынын айтады.
Болжам
Патау синдромы бар нәрестелердің шамамен 90% -ы өмірінің алғашқы жылында қайтыс болады. Бір жастан асып кеткен балалардың көпшілігінде әдетте зиякерлік қабілетінің бұзылуы, ұстамалар және психомоторлық мәселелер байқалады. Мозаикалық нұсқасы бар балалар көбінесе жеңілірек зардап шегеді. Трисомия 13-ке шалдыққан 174 балаға қатысты Канадада жүргізілген ретроспективті зерттеуде медианалық өмір сүру мерзімі 12,5 күн құрады. Бір және он жылдық өмір сүру көрсеткіші тиісінше 19,8% және 12,9% болды, бұл көрсеткішке белсенді хирургиялық араласудан өткендер де кірді.
Тарих
Трисомия 13-ті алғаш рет Томас Бартолин 1657 жылы байқаған, бірақ аурудың хромосомалық табиғатын 1960 жылы доктор Клаус Патау мен доктор Эева Терман анықтаған. Ауру Патаудың құрметіне аталған. 2008-2009 жылдары Англия мен Уэльсте Патау синдромы (13 трисомиясы) бойынша 172 диагноз қойылды, оның 91% туғанға дейін қойылған. 111 жоспарлы аборт жасалды, 14 өлі туылу/ұрықтың қазасы/жүрек айну, 30 жағдайдың нәтижесі белгісіз, ал 17 тірі туды. Патау синдромының белгісіз нәтижелі 4% жағдайы тірі тууға әкелуі мүмкін, сондықтан тірі туған балалардың жалпы саны 18 деп есептеледі.