Кіріспе

АҚШ монетасы (1864–1873)

Екі центтік монета 1864 жылдан 1872 жылға дейін айналысқа шығару үшін, ал 1873 жылы коллекционерлерге арнап АҚШ Монетный дворы тарапынан шығарылды. Джеймс Б. Лонгакердің жобалауымен жасалған бұл монета жыл сайын азайып, өйткені никель сияқты басқа ұсақ монеталар көбірек танымал болды. Ол 1873 жылғы Монета жасау туралы заңмен жойылды. Америка Азамат соғысының экономикалық дағдарысы үкімет шығарған монеталардың, тіпті күміс емес үнді бас центтерінің айналыстан жоғалуына себеп болды, олар халықтың қолында жиналды. Бұл олқылықты толтырудың бір жолы – жекелеген талон шығару, көбінесе қоладан жасалған. Сол кездегі цент мыс-никель қорытпасынан жасалған, кейінірек шығарылған Линкольн центімен бірдей диаметрде, бірақ сәл қалың болды. Филадельфия Монетный дворы үшін бұл монетаны соғу қиын болды, сондықтан Монетный двор қызметкерлері, сондай-ақ жылдық сараптама комиссиясы монетаны ауыстыруды ұсынды. Пенсильвания конгрессмені Таддеус Стивенс басқарған, монета құрамындағы никельді сақтап қалуды қалағандардың қарсылығына қарамастан, Конгресс 1864 жылғы Монета жасау туралы заңды қабылдады, ол қола центтер мен екі центтік монеталарды бекітті. Бастапқыда басқа федералды монеталардың болмауына байланысты танымал болғанымен, екі центтік монетаның айналыстағы орнын Конгресс кейіннен рұқсат берген басқа да қарапайым металл монеталар – үш центтік монета және никель басып алды. Ол 1873 жылы жойылды, үлкен көлемдегі монеталар үкімет тарапынан сатып алынып, қайтадан балқытылды. Дегенмен, 19 ғасырғы американдық монеталар стандартымен салыстырғанда, екі центтік монеталар салыстырмалы түрде арзан саналады.

Құрылуы

1806 жылы Коннектикут штатының сенаторы Урия Трейси жиырма центтік монетамен қатар екі центтік монетаны ұсынды. Трейсидің ұсынысы бойынша екі центтік монета бильоннан, яғни таза емес күмістен жасалуы тиіс болған. Бұл заң жобасына Монета соғу орталығының директоры Роберт Паттерсон қарсылық білдірді, себебі балқытылған монеталардан күмісті тазарту қиын болар еді. Трейсидің заң жобасы 1806 және 1807 жылдары Сенатта екі рет қабылданса да, Өкілдер палатасында қабылданбады. Паттерсон Трейсиге монета жасау үшін қолданылатын екі бильондық монета пішіндісімен бірге мыс түймешікті жіберіп, жалған монета жасаудың қаншалықты қиын екенін көрсетті. 1836 жылы Монета соғу орталығы екі центтік монетаны қарастырды, және екінші гравер Кристиан Гобрехт пен балқытушы және тазартушы Франклин Пил тәжірибелер жүргізді. Монета тағы да бильоннан жасалуы керек еді, және монета туралы ереже 1837 жылғы Монета соғу туралы заңның алғашқы нұсқаларына енгізілген болатын, бірақ Пил монетаны оңай жалғандауға болатынын көрсеткеннен кейін бұл ұсыныс тоқтатылды. 1857 жылға дейін бір центтік монета үлкен мыс монета болып саналды, оның құрамында металлдың номиналды құны болған. Бұл монеталар көпшілікке ұнамады, ал 1857 жылы Конгресс мақұлдағаннан кейін Монета соғу орталығы Flying Eagle центін шығара бастады, ол кейінірек Линкольн центінің диаметріне тең, бірақ сәл қалың және мыс-никель қорытпасынан жасалған. Бұл монеталар тез арада айналымға түсті, және дизайн жақсы болмаса да, 1859 жылы Indian Head центімен ауыстырылды, монеталар 1861 және 1862 жылдары Америка Құрама Штаттарының көп бөлігінде барлық федералды монеталар айналымнан жойылғанға дейін, Америка Азамат соғысының экономикалық қиындықтары кезінде кеңінен қолданылды. Бұл соғыс нашар жүрсе, қағаз ақша мен мемлекеттік облигациялар құндылығын жояды деп қорқатын солтүстіктегі көптеген адамдар үшін болды. Бұл олқылық, басқа да нәрселермен қатар, жеке жеребелер шығарылымымен толтырылды, кейде мыс-никельден жасалған, бірақ көбінесе қоладан жасалған жұқа монеталар. Бұл факт үкіметтік қызметкерлердің назарынан тыс қалмады, ал 1863 жылы олар монеталарды айналымға қайтаруға тырысқанда, металлдан жасалған номиналды құндылығын қамтымайтын қола монеталарды қолдану қарастырылды. 1863 жылғы 1 қазандағы жылдық есебінде Монета соғу орталығының директоры Джеймс Поллок былай деп жазды: "Адамдар алтын мен күміс монеталардың толық құнын күтеді, бірақ олар тек төмен бағадағы ақшаны, яғни қарапайым металл ақшаны, нақты төлем жасаудың ыңғайлылығы үшін қалайды". Ол жеке меншік центтерінің құрамында кейде металлдан жасалған бір центтің бестен бір бөлігі ғана болатындығын, бірақ олар әлі де айналымда екенін байқады. Ол мыс-никель центтерін бірдей өлшемді қоламен ауыстыруды ұсынды. 8 желтоқсанда Поллок қазынашылық министрі Салмон П. Чейске қоладан бір және екі центтік монеталар жасауды ұсынды. Нумизматик Нил Каротерстің айтуынша, екі центтік монеталар мүмкіндігінше қысқа мерзімде айналымға кішкентай ақшамен көп доллар құнын салу үшін ұсынылды, өйткені Монета соғу орталығы екі центтік монетаны бір центтік монета сияқты оңай соға алады.

Заңнама

1864 жылдың 2 наурызында Поллок Чейске шұғыл хат жазып, монетаханада никельдің таусылып бара жатқаны және центтерге деген сұраныстың рекордтық деңгейде екені туралы ескертті. Ол сондай-ақ хатшыға АҚШ-тың сынақ комиссиясы – өткен айда елдің күміс және алтын монеталарын тексеру үшін жиналған азаматтар мен шенеуніктерден тұратын комиссия, француз қоласын (95% мыс, қалғаны қалайы мен мырыш) цент және жаңа екі центтік монета үшін қолдануды ұсынғанын хабарлады. Үш күннен кейін Чейс Поллоктың желтоқсандағы хатын және қоладан жасалған бір және екі центтік монеталарға қатысты заң жобасын Сенаттың Қаржы комитетінің төрағасы, Мэн сенаторы Уильям П. Фессенденге жіберді. Фессенден дереу шара қабыланбады, ал 16 наурызда Поллок Чейске тағы да хат жазып, монетаханада никельдің азайып бара жатқанын, оның көп бөлігі импорттан әкелінетінін ескертті. Чейс бұл хатты Фессенденге жіберді. Заң жобасын Нью-Гэмпшир сенаторы Дэниел Кларк 22 наурызда енгізді; Поллоктың хаттары оқылды және Сенаттың заң жобасын пікірталассыз қабылдауына ықпал еткені байқалды. Ол кезде ішкі никельді өндіруге Пенсильвания штатындағы Гэп кенішіне иелік еткен өнеркәсіпші Джозеф Уортон жауапты болды. 19 наурызда Поллок Чейске олардың никелі қалмағанын, тіпті шетелден де алуға болмайтынын жазды: «біз енді тек отандық өнімге тәуелдіміз; мистер Уортонның кәсіпорнынан». Никельді центтен алып тастауға қарсы болған Уортон 1864 жылдың сәуір айында бір, екі, үш, бес және он центтік монеталарды бір бөліктен никель және үш бөліктен мыстан жасауды ұсынатын памфлет жариялады, бұл центтегі никельдің мөлшерін екі есеге арттырады. Уортонның күш-жігеріне қарамастан, 20 сәуірде Өкілдер палатасының арнайы комитеті заң жобасын мақұлдады. Оған Пенсильваниядан келген Таддеус Стивенс қарсылық білдірді, ол Уортон никелін өндірген тау-кен аймағын өкілдік етті. Стивенс түсіндіргендей, Уортон кен орнын және кенді тазарту машиналарын дамытуға 200 000 доллар жұмсаған және оны металдың негізгі қолданылуынан айыру әділетсіз болар еді. «Егер басқа металлмен монета жасау арқылы үкіметке көбірек ақша үнемдесе, біз осы мүліктің бәрін жоя ма?» Оның үстіне, ол мыс-никель қорытпасы Конгресс тарапынан мақұлданғанын, ал жаңа металл, ол оны «қола» деп атады, тотқа ұшырайды деді. Оған Айова штатының конгрессмені, Монеталар, салмақтар және өлшемдер жөніндегі палата комитетінің төрағасы Джон А. Кассон қарсы шықты. Заңнама палатада қабылданды, ал 1864 жылғы монета жасау туралы заңға президент Авраам Линкольн 1864 жылдың 22 сәуірінде қол қойды. Бұл заңға сәйкес, қарапайым металлдан жасалған монеталар алғаш рет заңды төлем құралы болып танылды: онға дейінгі мөлшерде бір және екі центтік монеталар қабылданды. Алайда үкімет оларды көптеп сатып алмайтын. Заң жеке бір және екі центтік жетондарды заңсыз деп жариялады, ал сол жылы Конгресс осындай барлық шығарылымдарды жойды. Заңнама ескі мыс-никельді центтерді сатып алуға мүмкіндік бермеді; оны Поллок дайындаған, ол жаңа монеталарды шығарудан түсетін сеньораж табысы монета жасау операцияларын қаржыландыруға көмектеседі деп үміттенді және ол ескі монеталарды қайтарып алу арқылы оны азайтуды қаламады. Уортон мен оның мүдделері 1865 жылы үш центтік және 1866 жылы бес центтік монеталарға қатысты заң қабылдануымен қамтамасыз етілді, олардың екеуі де оның ұсынған қорытпасынан жасалған, және соңғы монета, «никель» деп белгілі болған, әлі де соғылып келеді.

Дизайн

1861 жылдың соңында Пенсильвания штатының Ридливилл қаласынан Марк Р. Уоткинсон Чейске хат жазып, соғыс уақытында монеталарға Құдайға сілтеме жасауды ұсынды. Сол жылдың 20 қарашасында Чейс Монетахана директоры Поллокқа: "Ешбір ел Құдайдың күшінен басқа күшті бола алмайды, немесе Оның қорғанысынан басқа қауіпсіз бола алмайды. Халықтың Құдайға деген сенімі ұлттық монеталарда жария етілуі керек. Сіздер осы ұлттық мойындауды ең қысқа және айқын сөздермен білдіретін ұранмен, қажетсіз кешіктірусіз сурет дайындауға шара қабылдаңыздар". Поллок бірнеше ұранды қарастырды, оның ішінде "Құдай – сеніміміз" және "Құдай және еліміз". Ол 1863 жылдың желтоқсанында Чейске жіберген үлгілердің кейбіреулерінде "Құдай – сеніміміз" деген ұранды қолданды және дизайн туралы: "Суреттер әдемі әрі орынды, және олардың әрқайсысының ұраны, Құдайдан қорқатын және елін жақсы көретін барлық адамдар мақұлдайтын болады" деп жазды. Ол Джордж Вашингтонның суреті бар үлгілік монеталарды да жіберді; Чейс жауап хатында: "Мен сіздің ұрандарыңызды мақұлдаймын, бірақ Вашингтонның бейнесі бар монетадағы ұран "БІЗДІҢ" деген сөзбен басталуын ұсынамын, яғни "БІЗДІҢ ҚҰДАЙЫМЫЗ ЖӘНЕ БІЗДІҢ ЕЛІМІЗ" деп жазылуын қалаймын. Ал қалқанның суреті бар монетада "ҚҰДАЙҒА СЕНЕМІЗ" деп өзгертілсін" деді. Поллоктың шабыты "Жұлдызды ту" атты шығарманың кейінгі шумағындағы "Осы біздің ұранымыз болсын, 'Құдайға сенеміз'" деген жолдан келген болуы мүмкін. Чейс шешіміне өзінің альма-матері, Браун университетінің "In Deo Speramus" ("Құдайға үміт артамыз") деген ұранының да әсер еткен болуы мүмкін. Монеталарға қойылатын ұрандар 1837 жылғы заңмен белгіленгендіктен, заңға өзгеріс енгізу қажет болды. Екі центтік монетаны жасауға қатысты заңда, Қаржы министрінің келісімімен Монетахана директорына қолданылатын суреттер мен ұрандарды белгілеуге рұқсат берілді. Лонгакердің екі центтік монетасы "Құдайға сенеміз" деген жазуы бар алғашқы монета болды. Жаңа монетаның арқасында бұл ұран кеңінен танымал болды; 1865 жылдың 3 наурызында Конгресс оны жеткілікті үлкен барлық монеталарда қолдануды бұйырған заң қабылдады. 1938 жылдан бері "Құдайға сенеміз" деген сөздер барлық американдық монеталарда қолданылып келеді. Монетаның беткі жағында Америка Құрама Штаттарының Ұлы мөрінің Лонгакер жасаған нұсқасы бейнеленген. Оның жобасында қорғаныш үшін қолданылатын қалқанға баса назар аударылған, ол бірлік арқылы күш пен өзін-өзі қорғауды білдіреді. Қалқанның жоғарғы бөлігі, яғни "бас" Конгрессті, ал 13 тік жолақ, "палевейлер" – алғашқы он үш штатты көрсетеді. Осылайша, бүкіл герб штаттардың бірлігі арқылы федералды үкіметтің күшін бейнелейді. Қылыштан жасалған шағылысқан жебелер агрессияға қарсы екенін, бірақ шабуылға дайын екенін көрсетеді. Грек дәстүрінен алынған лавр бұтақтары жеңісті білдіреді. Геральдикалық өрнектемеде тік сызықтар қызыл, ашық аймақтар ақ, ал көлденең сызықтар көк түсті көрсетеді, сондықтан герб қызыл, ақ және көк түске боялған және американдық туды еске түсіру үшін жасалған. Монетаның артында "2 ЦЕНТ" деген жазу бидай гүлшоғырының ішінде орналасқан. Монетаның қалған бөлігі елдің атымен толтырылған. Көркемсурет тарихшысы Корнелиус Вермеул екі центтік монетаны "барлық американдық монеталардың ішіндегі ең готикалық және Азамат соғысының ең көркем бейнесі" деп атады. "Монетаның беткі жағындағы қалқан, жебелер және гүлшоғырына екі жақта оқ қосылса, ол Азамат соғысы геральдикасының толыққанды бейнесі болар еді". Вермеул монетаның мүсіндік емес, каллиграфиялық көрінетінін болжады және мұны Лонгакердің табақ гравюрашы ретінде ерте мансабымен байланыстырды.

Өндіріс және жинау

Бірнеше мың алғашқы таралымнан шыққан монеталар, сондай-ақ бірнеше сынақ монеталары 1864 жылғы барлық басқа монеталардан гөрі ұранында кіші әріптері бар прототиптік қалыптан жасалған. Екі центтік монетаның үлгілерін жылдық сараптама комиссиясы сынақтан өткізу үшін бөліп қоймағанмен, Конгресс олардың құрамы мен салмағын тексеруді Монетаханада жүргізуді тапсырды. Екі центтік монета бастапқыда сәтті болды, жеткілікті мөлшерде шығарылғаннан кейін көпшілік арасында кеңінен таралды. Бұл монета соғыс кезіндегі ақша тапшылығына байланысты айналысқа түсті, жаңа бір және екі центтік монеталар осы тапшылықты азайтуға көмектесті. Поллок 1864 жылғы маусым айындағы есебінде ақша жинау туралы хабарлағанмен, кейін мұндай жайттарды атаған жоқ. Күміс монеталар елдің көп бөлігінде әлі де айналысқа түспеген, ал жаңа монеталар (1865 және 1866 жылдары бірінші рет шығарылған үш және бес центтік мыс-никель монеталарымен бірге) ұсақ ақшаға деген қажеттілікті қанағаттандырды. 1864 жылғы қазан айында ол екі монетаға да сұраныстың бұрын-соңды болмаған деңгейде екенін және өндірісті арттыру үшін барлық күш-жігер жұмсалып жатқанын хабарлады. Келесі маусымдағы есебінде ол екі центтік монетаны «өте ыңғайлы және танымал монета» деп атады. 1865 жылғы 3 наурыздағы заң үш центтік никель монеталары үшін заңды төлем құралы ретінде қоладан жасалған монеталардың лимитін төрт центке дейін төмендетті, ал жаңадан бекітілген монеталардың қабылдану лимитін алпыс центке дейін көтерді. Бірінші жылы шамамен жиырма миллионнан астам монета шығарылғаннан кейін, нумизмат К. Дэвид Бауэрстің айтуынша, «ынта мен көпшіліктің қабылдауы төмендеді». Соғыстан кейін банктердің осы номиналға деген сұранысы азайды, ал жаңа бес центтік никельге деген сұраныс артты. Екі центтік монетаның тиражы жыл сайын азайды. Ланге былай деп жазды: «1860 жылдардың соңында оның ақша соғуы енді қажет емес екені анық болды». Каротерстің сөзіне қарағанда, «2 центтік монетаны соғудың қажеті болмады. Ол алғашында металлдан жасалған ұсақ ақшаға деген үлкен сұранысқа байланысты танымал болғанмен, ол артық номинал болды және 5 центтік никель монета енгізілгеннен кейін оның айналымы тез төмендеді». 1867 жылдан бастап жаңа Монетахана директоры Генри Линдерман (Поллок отставкаға кеткен) Конгресстен мыс пен қоладан жасалған монеталардың артық қалдықтарын өтеуге рұқсат беруді сұрады. Никельді партиялар бойынша өтеуге рұқсат берілгенмен (оның рұқсат беру актісінде көзделген), үкіметке кішігірім монеталарды сатып алуға мүмкіндік берілмеді, ал жыл сайын көбірек монеталар шығарылғандықтан, ұсақ құнды монеталардың саны тым көп болды. Қаржы министрлігінің өкілдері үкіметтің заңды төлем құралының лимитінен асып түскен монеталарды қабылдамайтынын, тіпті оларды басқа валютаға айырбастап алса да, мәлімдеді. Линдерман басшылығымен Монетахана заңдық өкілеттігі жоқ күйде үш центтік монеталар мен никельдерді пайдалана отырып қоладан монеталарды сатып алды. Дегенмен газеттер, көлік компаниялары, пошта қызметкерлері және көпшіліктен ұсақ төлемдер қабылдаған басқалар миллиондаған екі центтік монеталарды жинады, соның салдарынан Конгреске шағымданулар түсті. Грант әкімшілігінің келуімен Поллок қайтадан қызметке оралды және өтеу ұсыныстарына қарсы болды. Ол Поллоктың пікірлерін өзінің жылдық есебіне қосса да, Қаржы министрі Джордж С. Бутвелл Конгресстен өтеу туралы акт қабылдауын сұрады, ол 1871 жылғы 3 наурызда қабылданды. Акт кішігірім монеталарды белгілі бір мөлшерде өтеуге рұқсат берді. Сондай-ақ ол Қаржы министріне үлкен көлемде өтелген кез келген монетаның соғылуын тоқтатуға мүмкіндік берді. Жаңа заңға сәйкес, 1871 және 1872 жылдары Монетахана 37 000 000-нан астам ұсақ монеталарды, оның ішінде екі центтік монеталарды өтеді. Соғыстан кейінгі жылдары Конгресс пен Қаржы министрлігі 1837 жылғы акт ескірген деп есептеліп, монета жасау заңдарын қайта қарастырды. Екі центтік монетаны сақтау 1873 жылғы Монета жасау туралы заңға айналған талқылауларда маңызды мәселе болған жоқ. Кішігірім монеталар туралы жалғыз сұрақ – центті қоладан жасау керек пе, әлде мыс-никельден жасау керек пе, және үш центтік никельдің мөлшері қандай болу керек еді. Бұл монеталар өзгеріссіз қалғандықтан, 1873 жылғы 12 ақпанда заң жобасы қабылданды, осымен екі центтік монеталардың соғылуына нүкте қойылды. Екі центтік монетаның жойылуы мүмкін болғандықтан, 1872 жылы айналысқа 65 000 ғана монета шығарылды. Олардың неліктен соғылғаны белгісіз. 1873 жылғы 18 қаңтарда Филадельфия Монетаханасының бастығы Арчибальд Луддон Сноуден монетаханадағы "3" саны, әсіресе кіші номиналдағы монеталарда, "8" санына тым ұқсайтынын айтты. Оған жауап ретінде Поллок жаңа бас гравер Уильям Барберге (Лонгэкр 1869 жылы қайтыс болған) «3» санының жақтарын кеңірек ашу арқылы күнін қайта соғуды бұйырды. Екі центтік монета 1873 жылы тек сынақ үлгісінде соғылды, ақпан айында жойылғандықтан, Барбер монетаны қайта соғуға уақыты мен себебі болмауы керек еді. Дегенмен, ол «жабық 3» және «ашық 3» түрлерінде сақталған. Брин «ашық 3» түрі кейінірек, мүмкін құпия түрде соғылғанын болжады. Ол 1950 жылдары нумизматтардың бірі тапқанға дейін оның бар екені белгісіз болды. Нумизмат Пол Грин екі түрлілікті Монетахана сатқан екі түрлі сынақ жиынтығына жатқызды, олардың бірінде екі центтік монета болды. «Никель жиынтығы» тек құнды металлдары жоқ төмен құнды монеталарды қамтыды, ал екіншісінде күміс монеталар да болды. Ол әр түрлілікті әр жиынтық үшін соғылғанын ұсынды. 1870 жылдары және одан кейін көптеген екі центтік монеталар алынып тасталды. 1909 жылы Қаржы министрлігі сатып алған 45 600 000-нан астам екі центтік монетаның шамамен 17 000 000-ы қайта өңделді. Алынған монеталар балқытылып, бір центтік монеталарға айналдырылды. Жақында қайтыс болған экс-президент Теодор Рузвельттің суреті бар екі центтік монета туралы заң 1920 жылы Сенатта қабылданды және Төменгі палата комитеті ұсынғанмен, ол қабылданбады. Нумизмат С.У. Фримен 1954 жылы көптеген адамдар екі центтік монетаны пайдалануды еске түсіре алмайтынын, бірақ оны пайдаланғандар үшін оны көбінесе кондитерлік дүкенде жұмсағанын айтты. Ол екі центпен Фрименнің заманындағы он центке тең ақшаға тәттілер алуға болатынын еске алды және болашақта одан да көп ақша қажет болады деп қорқады. Екі центтік монетаның толық заңды төлем статусы 1965 жылғы Монета жасау туралы заңмен расталды, бұл заң монета айналыстан шыққаннан кейін АҚШ-тың барлық монеталары мен валютасы шексіз мемлекеттік және жеке қарыздар үшін жарамды екенін бекітті. Дегенмен, нумизмат Джек Уайт 1971 жылғы мақаласында оның қысқа ғұмырына байланысты монета «өзінің екі центін ала алмады» деп атап өтті. Р.С. Йеоманның 2018 жылғы «Америка Құрама Штаттарының монеталары туралы нұсқаулық» кітабында 1864 жылғы үлкен ұран мен 1865 жылғы монеталар екі центтік монеталардың ең арзан монеталары болып тізілген, олардың жағдайы «жақсы» (G 4) болса, әрқайсысынан басталады, бірақ 1871 жылға дейінгі әр жылдық шығарылымдар осы жағдайда немесе одан да арзан бағада сатылады. Осы бағаның салыстырмалы түрде төмен болуының себебі – бүкіл серияны іздейтін коллекционерлердің жетіспеуі (олар көбінесе «түр жинағы» ретінде американдық монеталардың әртүрлі түрлерін жинап алады). Жоғары тиражға қарамастан, 1864 жылғы «кішкентай ұран» түрі ең бағалы түрлерінің бірі болып саналады. Йеоман «кішкентай ұран» 1864 жылғы сынақ үлгісін 100 долларға, ал «өте жақсы» (VF 20) жағдайдағысын 60 долларға бағалайды.