Кіріспе

Экономикалық теорияның дамуы

Британдық академиялық журналы «Жаңа экономика»

«Жаңа экономика» американдық экономикалық жүйенің үздіксіз дамуын білдіреді. Ол классикалық экономиканың қағидаларынан өндіріске негізделген экономикадан қызмет көрсетуге негізделген экономикаға өту арқылы қалыптасты және жаңа технологиялар мен инновациялармен итермеленді. Осы терминнің кеңінен қолданылуы 1990-шы жылдардың соңындағы дотком көпіршігі кезінде пайда болды, сол кездегі жоғары өсім, төмен инфляция және жоғары жұмыспен қамту осы кезеңдегі оңтайлы болжамдар мен кемшіліктері бар бизнес-жоспарларға әкелді.

Шығу тегі

1983 жылы Time журналының "Жаңа экономика" атты мақаласында ауыр индустриядан жаңа технологияларға негізделген экономикаға өту туралы баяндалған. 1997 жылы Newsweek журналы көптеген мақалаларында "жаңа экономика" туралы айта бастады. Шамамен 25 жылдық рекордтық өсімнен кейін, 1972 жылдан бастап АҚШ экономикалық төмендеуді бастан кешірді, ол көп талқыланды. Алайда, шамамен 1995 жылы АҚШ экономикасы өнімділіктің артуымен бірге қарқынды дамуға ие болды. 1972 жылдан 1995 жылға дейін еңбек өнімділігінің көрсеткіші – сағат сайынғы өнімнің өсу деңгейі жылына орташа есеппен бір процентті құрады. Бірақ 1990 жылдардың ортасына қарай өсім күрт үдеді: 1995–99 жылдары 2,65 процентке жетті. Америка жұмыспен қамтудың артуымен және инфляцияның төмендеуімен де көзге түсті. Экономист Роберт Дж. Гордон бұл жағдайды "Алтыншашқы" экономикасы деп атады – бес позитивті "шок"тың нәтижесі: "екі дәстүрлі шок (азық-түлік және энергия бағасы, импорт) және үш жаңа шок (компьютерлер, медициналық қызметтер және өлшемдер)". Басқа экономистер компьютер дәуірінің жемісінің толыққанды пайдасын беруге уақыт кеткенін, бұл XX ғасыр басында электр энергиясының пайдасынан кейін байқалған кешігуге ұқсас екенін атап өтті. Гордон 2000 жылы компьютерлердің көптеген компаниялар үшін маржиналды немесе тіпті теріс нәтижелер бергенін, олардың пайдасы компьютерлік жабдықтар мен ұзақ мерзімді тауарларды өндіру салаларында шоғырланғанын, ал бұл экономиканың салыстырмалы түрде шағын сегментін құрайтынын мәлімдеді. Оның әдісі жиынтық өнімділіктің өсуін түсіндіру үшін бизнес айналымдарындағы айтарлықтай үлкен пайданы қолдануға негізделген. Экономикалық өсу туралы қабылданбаған Кондратьев толқыны теориясына сәйкес, "жаңа экономика" – қазіргі Кондратьев толқыны, ол 2040 жылдары 50 жылдық цикл аяқталғаннан кейін тоқтап қалады. Оның инновациялық негізін Интернет, нанотехнологиялар, телематика және бионика құрайды.

Дот-комдар

Қаржы нарықтарында бұл термин Dotcom көпіршігімен байланысты. Бұл NASDAQ-тың Нью-Йорк қор биржасына бәсекелес ретінде пайда болуын, IPO-лардың жоғары деңгейін, Dot com акцияларының белгілі фирмалардан басып өтуін және акция опциялары сияқты құралдарды кеңінен пайдалануды қамтиды. Ал жалпы экономикада бұл термин аутсорсинг, бизнес-процестерді аутсорсингке беру және бизнес-процестерді қайта құру сияқты практикалармен байланысты. Сонымен қатар, технология саласындағы компанияларға көп инвестиция жасалды. Акциялардың құны күрт өсті. Көптеген стартаптар құрылды және акция құны қор нарығына шыққан кезде өте жоғары болды. Газеттер мен бизнес-лидерлер жаңа бизнес-моделдер туралы сөйлей бастады. Кейбіреулері тіпті экономиканың ескі заңдары енді қолданылмайды, олардың орнына жаңа заңдар келді деп мәлімдеді. Олар сондай-ақ компьютерлік аппараттық және бағдарламалық жасақтаманың жақсаруы болашақты түбегейлі өзгертеді және ақпарат жаңа экономикадағы ең маңызды құндылық екенін айтты. Джозеф Стиглиц пен Блейк Белдинг сияқтылар ақпараттық технологияға, әсіресе бағдарламалық жасақтама мен пайдаланылмаған оптикалық талшыққа көп инвестиция жасаудың нәтижесіз болғанын ұсынды. Дегенмен, АҚШ-тың 2002 жылдан бері ақпараттық технологияға салған инвестициясы салыстырмалы түрде жоғары болғандықтан, бұл тым қатал бағалау болуы мүмкін. Инвестицияның көп бөлігі өнімділікті арттыруға көмектескенін өнімділік зерттеулері көрсетіп тұр. 2001 жылғы экономикалық төмендеу даму жылдарында жасалған көптеген экстремалды болжамдарды жоққа шығарды және Гордонның компьютерлердің үлесін азайту тұжырымын қолдады. Алайда, кейінгі зерттеулер өнімділіктің өсуіне ақпараттық және коммуникациялық технологияларға жасалған ауқымды инвестициялар ықпал еткенін күшеп көрсетіп тұр.