Экономикалық белсенділіктің өсім мен төмендеу кезеңдері

Экономикалық циклдар: өсім мен төмендеу кезеңдері, жалпы экономикалық көрсеткіштерге әсері. ЖЖӨ төмендеуі, индикаторлар мен үлгілер талданады.

24 мин оқу

100%

Дереккөз: Business cycle — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Экономикалық белсенділіктің өсуі мен төмендеуі кезеңдері

Бизнес циклдері – экономикалық өсімге жалпылама ілесетін, одан кейін экономикалық көрсеткіштердің төмендеуі кезеңдері. Бизнес циклдерге тән экономикалық белсенділіктің өзгерістері халықтың, мемлекеттік институттардың және жеке сектордағы фирмалардың әл-ауқатына маңызды әсер етеді. Бизнес циклдерді анықтаудың көптеген нақты анықтамалары бар. Ең қарапайым және ең сыңар жаққа бұрылған сипаттама рецессияны екі қатарынан келген тоқсанның теріс ЖІӨ өсімі ретінде қарастыру болып табылады. Көбірек экономикалық көрсеткіштерді қосу және 2 тоқсанға арналған анықтамадан гөрі ақпараттық деректерді іздеу арқылы қанағаттанарлық жіктемелер қамтамасыз етіледі. Бизнес циклдерінің ауытқуларының анықтамасы зерттелетін макроэкономикалық айнымалылар жиынтығына және әдістеменің ерекшеліктеріне байланысты. АҚШ-та Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы Бизнес циклдерін анықтау комитетін қадағалайды, ол рецессияны «нарықтағы экономикалық белсенділіктің айтарлықтай төмендеуі, бірнеше айдан астам уақытқа созылуы, әдетте нақты ЖІӨ, нақты табыс, жұмыспен қамту, өнеркәсіптік өндіріс және көтерме саудада көрінеді» деп анықтайды. Бұл әдістің артықшылығы – бірнеше көрсеткішті және сарапшылар тобының әртүрлі бағалауларын қамтуы. Кемшіліктерінің бірі – рецессиялар көбінесе ұзақ уақыттан кейін жарияланады, комитет мүшелерінің нақты бағаларында субъективтік элементтер немесе қиылыстар болуы мүмкін және шешімдерді жалпы ережеге қайтару қиын болуы мүмкін. Дегенмен, NBER рецессия күндері тарихи бизнес циклдер үшін маңызды уақыт көрсеткіштері ретінде кеңінен қолданылады. Бизнес циклдері әдетте орта мерзімді эволюция ретінде қарастырылады. Олар ұзақ мерзімді трендтермен байланысты емес, технологиялық жетістіктер сияқты баяу өзгеріп отыратын факторлардан туындайды. Сонымен қатар, бір немесе екі жыл ішіндегі ерекше өзгеріс көбінесе «шу» деп есептеледі; мысалы, жұмысшылардың ереуілі немесе ауа райының қолайсыз кезеңдері. Бұл цикл қозғалыстарын бағалау кезінде осы екі компонентті деректен алып тастауды ұсынады. Ұзақ мерзімді немесе шулы компоненттердің нақты әсерін әр жағдайдың күрделі деректеріне қарап анықтау қиын. Алайда, статистикалық тәсіл құнды түсінік береді. Экономикалық деректер үшін жиіліктердің ортасындағы ауытқуларды алу үшін жолақты өткізу сүзгілері әзірленді. Мұндай сүзгілер бизнес циклінің жағдайы туралы көбірек ақпарат берудің артықшылығына ие; циклдік ЖІӨ рецессиядан шыққан кездегі бағыты туралы мәлімдеме рецессиядан өсімге ауысудың қашан болатыны туралы белгілеуден тыс қызықты фактілерді қосады. Бизнес циклдерін оқшаулауға тырысатын жолақты өткізу сүзгісінің мысалы – Кристиано-Фитцджеральд сүзгісі. Алайда, мұндай тұрақты сүзгі жалған нәтижелерді тудыру қаупін тудырады, бұл кез келген келесі бизнес циклді зерттеуді адастыруы мүмкін. Бұл тәсіл бір ғана көрсеткішпен шектеледі. Көрсеткіштердің динамикалық қасиеттеріне сәйкес келетін бизнес циклдерін алу үшін адаптивті жолақты өткізу сүзгілері қолданылды. Харви-Тримбур енгізген сүзгілер әртүрлі ұлттық экономикаларды зерттейтін көптеген зерттеулерде қолданылған. Бір индикаторға ғана қолданылатын тұрақты жолақты өткізу сүзгісінен айырмашылығы, бұл икемді тәсіл кіріс ретінде бірнеше айнымалыны пайдалана алады. Сонымен қатар, болжамды есептеуге болады (уақытша негізде). Соңында, бизнес циклдеріндегі белгісіздікті бағалауға болады, бұл оларды макроэкономикалық тәуекелді бағалау үшін пайдалы етеді. Өсім/төмендеудің жекелеген эпизодтары уақыт өте келе ұзақтығы мен қарқындылығы өзгеріп отырады. Әдетте олардың кезеңділігі шамамен 2 жылдан 10 жылға дейін кең диапазонға ие. Статистикада осы процестерді сипаттау үшін «стохастикалық цикл» деген техникалық термин жиі қолданылады. Бизнес циклдерінің жиілігі туралы осындай икемді білімді олардың математикалық зерттеуіне Байестік статистикалық парадигманы қолдану арқылы енгізуге болады. Экономикалық циклдің қозғалысының көптеген көздері бар, мысалы мұнай бағасының тез және елеулі өзгеруі немесе тұтынушылардың көңіл-күйінің өзгеруі, бұл макроэкономикалық жалпы шығындарға және осылайша инвестицияларға және фирмалардың пайдасына әсер етеді. Әдетте мұндай көздер алдын ала болжауға болмайтын және циклдік үлгіге кездейсоқ «шоктар» ретінде қарауға болады, 2007-2008 жылдардағы қаржылық дағдарыс немесе COVID-19 пандемиясы сияқты. Өткен онжылдықтарда экономистер мен статистиктер бизнес циклдерінің ауытқуларын зерттеу арқылы осы тақырып бойынша көп нәрсе білді. Бизнес циклдерінен деректерді үйренетін әдістердің мысалдары – Кристиано-Фитцджеральд, Ходрик-Прескотт, ерекше спектр және Харви-Тримбур сүзгілері. Осыған дейін классикалық экономика бизнес циклдерінің болуын жоққа шығарды, оларды сыртқы факторларға, әсіресе соғысқа, жүйкелеп тастады немесе ұзақ мерзімдік трендтерді ғана зерттеді. Сизмонди 1825 жылғы паникада өзінің дұрыстығын тапты, ол бейбіт уақытта болған алғашқы халықаралық экономикалық дағдарыс болды. Сизмонди және оның замандасы Роберт Оуэн, 1817 жылы өндірісшілердің кедейлерін құтқару қауымдастығының комитетіне баяндамасында ұқсас, бірақ жүйеленбеген ойларды білдірді, екеуі де экономикалық циклдердің себебін өндіріс артығы мен тұтынудың жетіспеуіне, әсіресе байлықтың теңсіздігіне байланысты деп тапты. Олар үкіметтің араласуын және сәйкесінше социализмді шешім ретінде жақтады. Бұл жұмыс классикалық экономистердің қызығушылығын тудырмады, бірақ тұтыну теориясы 1930 жылдардағы кейнсиандық экономикада жүйеленгенге дейін экономикадағы балама бағыт ретінде дамыды. Сизмондидің мерзімді дағдарыстар теориясы Шарль Дюнуайермен ауыспалы циклдар теориясына дамытылды, ал Сизмондидің ықпалынан көрінетін ұқсас теориялар Йоханн Карл Родбертуспен дамытылды. Капитализмдегі мерзімді дағдарыстар Карл Маркстің теориясының негізін құрады, ол осы дағдарыстардың күшейте түсетінін және оның негізінде коммунистік революция болатынын болжады. «Капитал» (1867) кітабында дағдарыстар туралы тек шашыраңқы сілтемелер бар, бірақ олар Маркстің өлімінен кейін жарияланған кітаптарында, әсіресе «Қосымша құн теорияларында» кеңінен талқыланды. «Прогресс және кедейлік» (1879) кітабында Генри Джордж дағдарыстардағы жердің роліне – әсіресе жер спекуляциясына – назар аударды және шешім ретінде жерге бір реттік салық салуды ұсынды. Бизнес циклдерінің қозғалысын статистикалық немесе эконометрикалық модельдеу және теорияны да қолдануға болады. Бұл жағдайда уақыт қатарының талдауы нақты ЖІӨ немесе инвестициялар сияқты экономикалық уақыт қатарындағы реттеліліктерді және стохастикалық сигналдарды және шуды анықтау үшін қолданылады. Харви және Тримбур [2003, Экономика және статистика бойынша шолу] стохастикалық немесе псевдоциклдарды сипаттау үшін модельдерді әзірледі, бизнес циклдері олардың жетекші жағдайы болып табылады. Жақсы құрылған және ықшам – және орындауға оңай – статистикалық әдістер көптеген жағдайларда макроэкономикалық тәсілдерден жоғарырақ нәтиже береді, олармен салыстырғанда күрделі экономикалық теориялар үшін де сенімді балама болып табылады.

Business cycles are intervals of general expansion followed by recession in economic performance. The changes in economic activity that characterize business cycles have important implications for the welfare of the general population, government institutions, and private sector firms. There are numerous specific definitions of what constitutes a business cycle. The simplest and most naïve characterization comes from regarding recessions as 2 consecutive quarters of negative GDP growth. More satisfactory classifications are provided by, first including more economic indicators and second by looking for more informative data patterns than the ad hoc 2 quarter definition. Definitions of business cycle fluctuations depend heavily on the specific set of macroeconomic variables examined and on the particulars of the methodology. In the United States, the National Bureau of Economic Research oversees a Business Cycle Dating Committee that defines a recession as "a significant decline in economic activity spread across the market, lasting more than a few months, normally visible in real GDP, real income, employment, industrial production, and wholesale retail sales.". This has the advantage of incorporating multiple indicators and different assessments made by a group of experts. A few drawbacks are that recessions are commonly announced with a long time lag, that the specific judgment of committee members may have ad hoc elements or biases, and that the decisions can be hard to reproduce into a general rule. Nevertheless, the NBER recession dates are in widespread use as key timing indicators for historical business cycles. Business cycles are usually thought of as medium term evolution. They are less related to long term trends, coming from slowly changing factors like technological advances. Further, a one period change, that is unusual over the course of one or two years, is often relegated to “noise”; an example is a worker strike or an isolated period of severe weather. This suggests that we remove these two components from the data in estimating the cycle movements. It would be difficult to determine the particular effects of long term or noisy components by looking at complicated details for each case. However, a statistical approach can provide valuable insight. Band pass filters have been developed for economic data to extract mid frequency fluctuations. Such filters also have the attraction that they offer more information about the state of the business cycle; the statement about the path of cyclical GDP as it comes out of recession adds interesting facts beyond just the labelling of when the switch from recession to expansion occurs. An example of a band pass filter attempting to isolate business cycles is the Christiano Fitzgerald filter However, such a fixed filter runs a substantial risk of spurious output, which renders any subsequent business cycle study misleading. The approach is also limited to a single indicator. Adaptive band pass filters have been used to extract business cycles coherent with the dynamic properties of the indicators. The filters introduced by Harvey Trimbur have been applied in numerous studies examining diverse national economies. Unlike a fixed band pass filter that can only be applied to a single indicator, this more flexible approach can use multiple variables as inputs. Further, forecasts can be computed (on a timely basis). Lastly, uncertainty in business cycles can be gauged, making them useful for assessing macroeconomic risk. The individual episodes of expansion/recession occur with changing duration and intensity over time. Typically their periodicity has a wide range from around 2 to 10 years. The technical term "stochastic cycle" is often used in statistics to describe this kind of process. Such flexible knowledge about the frequency of business cycles can actually be included in their mathematical study, using a Bayesian statistical paradigm. There are numerous sources of business cycle movements such as rapid and significant changes in the price of oil or variation in consumer sentiment that affects overall spending in the macroeconomy and thus investment and firms' profits. Usually such sources are unpredictable in advance and can be viewed as random "shocks" to the cyclical pattern, as happened during the 2007–2008 financial crises or the COVID 19 pandemic. In past decades economists and statisticians have learned a great deal about business cycle fluctuations by researching the topic from various perspectives. Examples of methods that learn about business cycles from data include the Christiano–Fitzgerald, Hodrick–Prescott, singular spectrum, and Harvey Trimbur filters. Prior to that point classical economics had either denied the existence of business cycles, blamed them on external factors, notably war, or only studied the long term. Sismondi found vindication in the Panic of 1825, which was the first unarguably international economic crisis, occurring in peacetime. Sismondi and his contemporary Robert Owen, who expressed similar but less systematic thoughts in 1817 Report to the Committee of the Association for the Relief of the Manufacturing Poor, both identified the cause of economic cycles as overproduction and underconsumption, caused in particular by wealth inequality. They advocated government intervention and socialism, respectively, as the solution. This work did not generate interest among classical economists, though underconsumption theory developed as a heterodox branch in economics until being systematized in Keynesian economics in the 1930s. Sismondi's theory of periodic crises was developed into a theory of alternating cycles by Charles Dunoyer, and similar theories, showing signs of influence by Sismondi, were developed by Johann Karl Rodbertus. Periodic crises in capitalism formed the basis of the theory of Karl Marx, who further claimed that these crises were increasing in severity and, on the basis of which, he predicted a communist revolution. Though only passing references in Das Kapital (1867) refer to crises, they were extensively discussed in Marx's posthumously published books, particularly in Theories of Surplus Value. In Progress and Poverty (1879), Henry George focused on land's role in crises – particularly land speculation – and proposed a single tax on land as a solution. Statistical or econometric modelling and theory of business cycle movements can also be used. In this case a time series analysis is used to capture the regularities and the stochastic signals and noise in economic time series such as Real GDP or Investment. [Harvey and Trimbur, 2003, Review of Economics and Statistics] developed models for describing stochastic or pseudo cycles, of which business cycles represent a leading case. As well formed and compact – and easy to implement – statistical methods may outperform macroeconomic approaches in numerous cases, they provide a solid alternative even for rather complex economic theory.

Пайда болуы

1870 жылдан 1890 жылға дейінгі кезеңде, Ұзақ депрессия мен тағы екі рецессияны қамтиған уақытта өнімділік, өнеркәсіптік өндіріс және жан басына шаққандағы нақты табыс күрт өсті. Ұлы депрессияға дейінгі жылдары да өнімділік айтарлықтай жоғарылады. Ұзақ және Ұлы депрессиялар артық өндіріс қуатымен және нарықтың қанығуымен сипатталды. Өнеркәсіптік революциядан бері технологиялық прогресс экономикаға несие немесе қарыздың құбылуынан гөрі әлдеқайда зор әсер етті, бірақ басты ерекшелік – Ұлы депрессия, ол бірнеше жыл бойы үлкен экономикалық құлдырауға әкелді. Технологиялық прогрестің әсерін орташа сағаттық жұмыстың сатып алу қабілеті арқылы көруге болады, ол 1900 жылы 3 доллардан 1990 жылы 22 долларға дейін өсті (2010 жылғы доллармен өлшенген). XIX ғасырда нақты жалақы да осындай өсімді көрсетті. (Қараңыз: Өнімділікті арттыратын технологиялар (тарихи).) Инновациялар мен ұзақ циклдардың тізімін мына жерде қараңыз: Экономикадағы кездейсоқ жаңалықтар бизнес-циклдың жағдайына әсер ететіндіктен, кез келген сәйкес сипаттамалардың негізінде статистикалық әдістерді қолдануға ынталандыратын кездейсоқ элемент болуы керек. XIX және XX ғасырдың бірінші жартысында Еуропа мен Америкада жиі дағдарыстар болды, әсіресе 1815-1939 жылдар аралығында. Бұл кезең 1815 жылы Наполеон соғыстарының аяқталуымен басталды, оған бірден Ұлыбританиядағы Наполеоннан кейінгі депрессия (1815-1830) ілесіп, 1929-1939 жылдардағы Ұлы депрессиямен аяқталды, ол Екінші дүниежүзілік соғысқа әкелді. Қаржы дағдарысы: 19 ғасыр тізімі мен егжей-тегжейлі ақпараты үшін қараңыз. Соғысқа байланысты емес алғашқы дағдарыс 1825 жылғы үрей болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ЭЫДҰ елдеріндегі бизнес-циклдар әдетте бұрынғы бизнес-циклдарға қарағанда тыныш болды. Бұл капитализмнің алтын ғасырында (1945/50-1970 жылдар) ерекше байқалды, ал 1945-2008 жылдар аралығында 2000 жылдардың соңындағы рецессияға дейін жаһандық құлдырау болған жоқ. Қаржылық және монетарлық саясатты қолдана отырып экономиканы тұрақтандыру саясаты бизнес-циклдардың ең нашар әсерін азайтуға көмектесті, ал үкімет бюджетінің ерекшеліктеріне байланысты автоматты тұрақтандыру саясаткерлердің тікелей араласуынсыз да циклды жеңілдетуге көмектесті. Осы кезеңде экономикалық цикл – кем дегенде депрессия мәселесі – екі рет «өлген» деп жарияланды. Алғашқы жариялау 1960 жылдардың соңында болды, онда Филипс қисығы экономиканы басқара алатындай көрінді. Бірақ 1970 жылдардағы стагфляция бұл теорияны жоққа шығарды. Екінші жариялау 2000 жылдардың басында, 1980 және 1990 жылдардағы тұрақтылық пен өсімнен кейін, Ұлы Модерация деп аталды. 2003 жылы Роберт Лукас кіші Американдық экономикалық қауымдастықтың президенті ретінде сөйлеген сөзінде «депрессияның алдын алудың басты мәселесі, практикалық тұрғыдан алғанда, шешілді» деді. Осыдан кейін 2008-2012 жылдардағы әлемдік рецессия болды. Әртүрлі аймақтар ұзақ депрессияны бастан кешірді, ең бастысы – 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін бұрынғы Шығыс блогы елдеріндегі экономикалық дағдарыс. Осы елдердің бірнешеуінде 1989-2010 жылдар аралығындағы кезең үздірілмейтін депрессиялық кезең болды, нақты табыс 1989 жылғы деңгейден әлі де төмен.

Анықтау

1946 жылы экономистер Артур Ф. Бернс және Уэсли С. Митчелл өзінің «Бизнес циклдерін өлшеу» кітабында бизнес циклдердің қазіргі стандартты анықтамасын берді: Бизнес циклдері – өз жұмысын негізінен бизнес кәсіпорындарында ұйымдастыратын елдердің жиынтық экономикалық қызметінде кездесетін құбылыстың бір түрі. Цикл көптеген экономикалық салаларда шамамен бір уақытта болатын өсулерден тұрады, одан кейін келесі циклдің өсу фазасына біріктірілетін ұқсас сипаттағы рецессиялар, құлдыраулар және жаңарулар жүреді. Ұзақтығы бойынша бизнес циклдері бір жылдан он немесе он екі жылға дейін ауытқуы мүмкін, олар амплитудалары өзіне жуық сипаттағы қысқа циклдерге бөлінбейді. А. Ф. Бернстің сөзінше: Бизнес циклдері – экономикалық қызметтің жиынтық құбылыстары ғана емес. Оларды бұрынғы ғасырлардағы коммерциялық дағдарыстардан немесе қазіргі замандағы маусымдық және басқа қысқа мерзімді өзгерістерден ерекшелендіретін маңызды ерекшелік – бұл құбылыстардың экономиканың барлық саласына – өнеркәсібіне, коммерциялық байланыстарына және қаржы жүйесіне кеңінен таралуы. Батыс әлемінің экономикасы – өзара тығыз байланысты бөліктерден тұратын жүйе. Бизнес циклдерін түсіну үшін, негізінен пайда табуға ұмтылған еркін кәсіпорындар желісімен ұйымдастырылған экономикалық жүйенің қалай жұмыс істейтінін білу қажет. Сондықтан, бизнес циклдерінің пайда болу себебі капиталистік экономиканың қалай жұмыс істейтінінен ажырамас. АҚШ-та Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы (NBER) бизнес циклдерінің ең жоғарғы және ең төменгі нүктелерін анықтаудағы соңғы шешімді қабылдайтын орган болып саналады. Өсу – төменгі нүктеден жоғарғы нүктеге дейінгі кезең, ал рецессия – жоғарғы нүктеден төменгі нүктеге дейінгі кезең. NBER рецессияны «экономикаға тараған, бірнеше айдан астам уақытқа созылған, әдетте нақты ЖІӨ, нақты табыс, жұмыспен қамту және өнеркәсіптік өндірісте көрінетін экономикалық белсенділіктің айтарлықтай төмендеуі» деп анықтайды.

In 1946, economists Arthur F. Burns and Wesley C. Mitchell provided the now standard definition of business cycles in their book Measuring Business Cycles:
sign=|source=|Business cycles are a type of fluctuation found in the aggregate economic activity of nations that organize their work mainly in business enterprises: a cycle consists of expansions occurring at about the same time in many economic activities, followed by similarly general recessions, contractions, and revivals which merge into the expansion phase of the next cycle; in duration, business cycles vary from more than one year to ten or twelve years; they are not divisible into shorter cycles of similar characteristics with amplitudes approximating their own. According to A. F. Burns:
Business cycles are not merely fluctuations in aggregate economic activity. The critical feature that distinguishes them from the commercial convulsions of earlier centuries or from the seasonal and other short term variations of our own age is that the fluctuations are widely diffused over the economy – its industry, its commercial dealings, and its tangles of finance. The economy of the western world is a system of closely interrelated parts. He who would understand business cycles must master the workings of an economic system organized largely in a network of free enterprises searching for profit. The problem of how business cycles come about is therefore inseparable from the problem of how a capitalist economy functions. In the United States, it is generally accepted that the National Bureau of Economic Research (NBER) is the final arbiter of the dates of the peaks and troughs of the business cycle. An expansion is the period from a trough to a peak and a recession as the period from a peak to a trough. The NBER identifies a recession as "a significant decline in economic activity spread across the economy, lasting more than a few months, normally visible in real GDP, real income, employment, industrial production".

Экономикалық циклдің жоғарғы бұрылыс нүктелері, тауар бағалары мен жүк тасымалы бағалары

Кәсіптік циклдің жоғарғы бұрылыс нүктелері, тауар бағалары және тасымалдау тарифтері арасында көбінесе тығыз уақыт байланысы болады, бұл 1873, 1889, 1900 және 1912 жылдардағы ең жоғары деңгейлерде ерекше айқын көрінеді. Гамильтон соғыстан кейінгі кезеңдегі рецессиялардың көпшілігі мұнай бағасының өсуімен байланысты екенін айтты. Тауар бағаларының өзгеруі АҚШ-тың кәсіптік циклінің маңызды қозғаушы күші саналады. Осыған сәйкес, [Trimbur, 2010, International Journal of Forecasting] зерттеулері мұнай бағасы мен нақты ЖІӨ арасындағы байланыстың эмпирикалық нәтижелерін көрсетеді. Әдістемеде шикі мұнай бағасының деңгейіндегі өзгерістерді ескеретін статистикалық модель қолданылады; демек, бұл тәсіл мұнай бағасының өзгеру мүмкіндігін сипаттайды және мұндай оқиғалардың болу ықтималдығын болжайды.

Көрсеткіштер

Экономикалық көрсеткіштер экономикалық циклды өлшеу үшін қолданылады: тұтынушылардың сенім индексі, бөлшек сауда индексі, жұмыссыздық және өнеркәсіп/қызмет көрсету өндірісі индексі. Сток пен Ватсон қаржылық көрсеткіштердің болжау қабілеті экономикалық шоктар, кездейсоқ құбылыстар және қаржы жүйелерінің дамуына байланысты әртүрлі уақыт кезеңдерінде тұрақсыз болатынын айтады. Людвигсон тұтынушылардың сенім индексін тұтынушылардың ағымдағы жағдайымен байланысты болғандықтан, бір мезгілде болатын көрсеткіш деп санайды. Winton & Ralph бөлшек сауда индексінің қазіргі экономикалық деңгейдің өлшемі екенін, себебі оның жалпы сомасы ЖІӨ-нің үштен екі бөлігін құрайды және экономиканың нақты жағдайын көрсетеді деп мәлімдейді. Сток пен Ватсонның пікірінше, жұмыссыздыққа қатысты өтініштер бизнес циклдің төмендеу фазасына енгенін болжауға мүмкіндік береді. Банбура мен Рюстлер өнеркәсіп өндірісінің ЖІӨ туралы ақпараты нақты сандармен нақты белсенділікті өлшегендіктен кешігуі мүмкін екенін, бірақ ол ЖІӨ-нің дәл болжамын ұсынатынын айтады. Бизнес циклдің негізгі тенденцияларын анықтау үшін қолданылатын көрсеткіштерді үш санатқа бөлуге болады: кешіктірілген, бір мезгілде болатын және жетекші. Олар бизнес циклдің жоғары және төмен нүктелерін болжауға арналған аналитикалық жүйенің негізгі элементтері ретінде сипатталады. Шамамен 30 жыл бойы осы экономикалық деректер сериясы "жетекші индекс" немесе "жетекші көрсеткіштер" ретінде қарастырылып, АҚШ Сауда министрлігімен жинақталды және жарияланды. Aruoba Diebold Scotti индексі – бизнес циклының маңызды бір мезгілде болатын, немесе нақты уақыт көрсеткіші.

Экономдық циклдердің спектрлік талдауы

Спектрлік талдау қолданған соңғы зерттеулер әлемдік ЖІӨ динамикасындағы Кондратьев толқындарының статистикалық маңыздылығының қанағаттанарлық деңгейде екенін растады. Коротаев пен Цирел қысқарақ бизнес айналымдарды да анықтады, Кузнец айналымдарының шамамен 17 жылды құрайтынын көрсетті және оны Кондратьевтің үшінші субгармониясы деп атады, яғни бір Кондратьев айналымына үш Кузнец айналымы тосқанады.

Қайталануды сандық талдау

Қайталанудың сандық талдауы экономикалық циклдардың және экономикалық дамудың ерекшеліктерін анықтау үшін қолданылды. Осы мақсатта Орландо және авторлар тобы RQA-ның үлгілік сигналдағы корреляцияларын тексеруге арналған, қайталануды өлшеудің корреляциялық индексін жасады, содан кейін оны бизнес уақыт қатарларына қолдануды зерттеді. Аталған индекс уақыт қатарларындағы жасырын өзгерістерді анықтауға қабілетті екені дәлелденді. Бұдан әрі, Орландо және авторлар кең көлемді деректер жинағы арқылы қайталанудың сандық талдауы ламинарлық (яғни, тұрақты) кезеңдерден турбулентті (яғни, хаотикалық) кезеңдерге өтуді болжауға көмектесетінін көрсетті, мысалы, АҚШ ЖІӨ 1949, 1953 жылдары. Соңғысы емес, қайталанудың сандық талдауы макроэкономикалық айнымалылар арасындағы айырмашылықтарды анықтауға және экономикалық динамиканың жасырын ерекшеліктерін көрсетуге мүмкіндік береді. Ұзақ мерзімді трендтерден айырмашылығы, орташа мерзімді деректердегі ауытқулар ақша-кредит саясатының жүргізілу механизмімен және оның экономикалық цикл кезінде инфляцияны реттеудегі рөлімен байланысты. Сонымен қатар, баға белгілеудегі номиналды шектеулер инфляцияның қысқа мерзімді бағытына әсер етуі мүмкін. Соңғы жылдары экономикалық теория "бизнес цикл" емес, экономикалық құбылуларды зерттеуге қарай бағытталды, бірақ кейбір экономистер "бизнес цикл" терминін ыңғайлы қысқарту ретінде қолданады. Мысалы, Милтон Фридман бизнес циклін "цикл" деп атаудың қате екенін айтты, себебі оның циклдік сипаты жоқ. Фридманның пікірінше, өте ірі ұсыныс шоктарын ескермегенде, бизнес ахуалдың нашарлауы көбінесе монетарлық құбылыс болып табылады. Артур Ф. Бернс және Уэсли С. Митчелл бизнес циклін экономикалық белсенділіктің құбылу формасы ретінде анықтайды, яғни өсімнің, одан кейін рецессияның, құлдыраудың және жаңарудың циклі. Бұл өзгерістердің тізбегі қайталанады, бірақ мерзімді емес.

Ұсынылған түсіндірмелер

Жалпы экономикалық қызметтегі құбылулардың түсіндірілуі макроэкономиканың ең маңызды мәселелерінің бірі болып табылады, және оларды түсіндіру үшін түрлі теориялар ұсынылған.

Экзогендік және эндогендік

Экономика саласында бизнес циклінің ауытқулары сыртқы (экзогендік) немесе ішкі (эндогендік) себептерге байланысты ма деген мәселе талқыланды. Бірінші жағдайда шоктар стохастикалық, екінші жағдайда шоктар детерминистік түрде хаотикалық және экономикалық жүйеге енген. Классикалық мектеп (қазіргі неоклассикалық) экзогендік себептерді, ал тұтынушылық (қазіргі кейнсиандық) мектеп эндогендік себептерді жақтады. Бұларды кеңінен «ұсыныс жағы» және «сұраныс жағы» түсіндірмелері деп жіктеуге болады: ұсыныс жағы түсіндірмелері, Сэй заңынан кейін, «ұсыныс өзінің сұранысын тудырады» деп айтылуы мүмкін, ал сұраныс жағы түсіндірмелері тиімді сұраныс ұсыныстан төмен болуы мүмкін деп санайды, бұл рецессия немесе депрессияға әкеледі. Бұл пікірталастың маңызды саяси салдары бар: дағдарыстардың экзогендік себептерін жақтаушылар, мысалы, неоклассикалықтар, көбінесе мемлекеттік саясаттың немесе реттеудің минималды болуын (laissez faire) жақтады, өйткені бұл сыртқы шоктар болмаған жағдайда нарық тиімді жұмыс істейді, ал кейнсиандар сияқты дағдарыстардың эндогендік себептерін жақтаушылар көбінесе үкіметтік саясат пен реттеудің күшті болуын жақтады, өйткені реттеу болмаған жағдайда нарық дағдарыстан дағдарысқа ауысады. Бұл бөліну абсолютті емес – кейбір классиктер (соның ішінде Сэй) сыртқы себептерге сенуге қарамастан, экономикалық циклдердің зиянын азайту үшін мемлекеттік саясатты қолдады, ал Австрия мектебінің экономистері ішкі себептерге сенуге қарамастан, үкіметтік араласуға қарсы тұрып, дағдарыстарды тек нашарлатады деп санайды. Экономикалық циклдің экзогендік себептері туралы көзқарас Сэй заңынан басталады, ал экономикалық цикл себептерінің эндогенділігі немесе экзогенділігі туралы көптеген пікірталастар Сэй заңының дәлелденуі немесе қолдау тұрғысынан қарастырылады; бұл сондай-ақ «жалпы толығу» (талапқа қатысты ұсыныс) пікірталасы деп те аталады. Үлкен депрессиядан кейін негізгі экономикадағы кейнсиандық революцияға дейін классикалық және неоклассикалық түсіндірмелер (экзогендік себептер) экономикалық циклдардың басты түсіндірмесі болды; кейнсиандық революциядан кейін неоклассикалық макроэкономика көбінесе қабылданбады. Нақты бизнес циклі (RBC) теориясы түрінде неоклассикалық тәсілдерге қызығушылық қайта оянды. Кейнсиандар мен неоклассикалық жақтастар арасындағы пікірталас 2007 жылғы рецессиядан кейін қайта жанданды. Неоклассикалық дәстүрде жұмыс істейтін негізгі экономистер, кейнсиандық дәстүрге қарама-қарсы, нарықтық экономиканың үйлесімді жұмыс істеуінен ауытқуларды мемлекет немесе оның ережелері, еңбек одақтары, бизнес монополиялары немесе технология немесе табиғи себептерден туындаған шоктар сияқты экзогендік факторлардың салдары деп қарастырды. Керісінше, Жан-Шарль Леонард де Сисмонди, Клемент Юглар және Маркс сияқты гетеродоксалдық дәстүрде нарық жүйесінің қайталанатын өсуі мен төмендеуі оның ішкі ерекшелігі болып табылады. 19 ғасырғы тұтынушылық мектебі де бизнес циклінің эндогендік себептерін, атап айтқанда, үнемдеу парадоксын көрсетті, және бүгінгі күні бұл бұрын гетеродоксалды мектеп кейнсиандық революция арқылы кейнсиандық экономика түрінде негізгі ағымға енді.

Within economics, it has been debated as to whether or not the fluctuations of a business cycle are attributable to external (exogenous) versus internal (endogenous) causes. In the first case shocks are stochastic, in the second case shocks are deterministically chaotic and embedded in the economic system. The classical school (now neo classical) argues for exogenous causes and the underconsumptionist (now Keynesian) school argues for endogenous causes. These may also broadly be classed as "supply side" and "demand side" explanations: supply side explanations may be styled, following Say's law, as arguing that "supply creates its own demand", while demand side explanations argue that effective demand may fall short of supply, yielding a recession or depression. This debate has important policy consequences: proponents of exogenous causes of crises such as neoclassicals largely argue for minimal government policy or regulation (laissez faire), as absent these external shocks, the market functions, while proponents of endogenous causes of crises such as Keynesians largely argue for larger government policy and regulation, as absent regulation, the market will move from crisis to crisis. This division is not absolute – some classicals (including Say) argued for government policy to mitigate the damage of economic cycles, despite believing in external causes, while Austrian School economists argue against government involvement as only worsening crises, despite believing in internal causes. The view of the economic cycle as caused exogenously dates to Say's law, and much debate on endogeneity or exogeneity of causes of the economic cycle is framed in terms of refuting or supporting Say's law; this is also referred to as the "general glut" (supply in relation to demand) debate. Until the Keynesian revolution in mainstream economics in the wake of the Great Depression, classical and neoclassical explanations (exogenous causes) were the mainstream explanation of economic cycles; following the Keynesian revolution, neoclassical macroeconomics was largely rejected. There has been some resurgence of neoclassical approaches in the form of real business cycle (RBC) theory. The debate between Keynesians and neo classical advocates was reawakened following the recession of 2007. Mainstream economists working in the neoclassical tradition, as opposed to the Keynesian tradition, have usually viewed the departures of the harmonic working of the market economy as due to exogenous influences, such as the State or its regulations, labor unions, business monopolies, or shocks due to technology or natural causes. Contrarily, in the heterodox tradition of Jean Charles Léonard de Sismondi, Clément Juglar, and Marx the recurrent upturns and downturns of the market system are an endogenous characteristic of it. The 19th century school of under consumptionism also posited endogenous causes for the business cycle, notably the paradox of thrift, and today this previously heterodox school has entered the mainstream in the form of Keynesian economics via the Keynesian revolution.

Негізгі экономика

Негізгі экономика бизнес циклдерді негізінен "кездейсоқ себептердің кездейсоқ қосындысы" ретінде қарастырады. 1927 жылы Евгений Слуцкий Ресей мемлекеттік лотереясының соңғы таңбалары сияқты кездейсоқ сандарды қосудың, біз бизнес циклдерінде көретін үлгілерге ұқсас үлгілерді тудыруы мүмкін екенін атап өтті, және бұл байқау содан бері көп рет қайталанды. Бұл экономистерді бизнес циклдерін түсіндіру қажетті цикл ретінде қараудан, олардың көрінетін циклдік сипатын әдістемелік артефакт ретінде қарауға итермеледі. Яғни, циклдік құбылыс сияқты көрінетін нәрселерді, жай ғана кездейсоқ оқиғалар ретінде қарастырып, оларды қарапайым сызықтық модельге енгізуге болады. Осылайша, бизнес циклдері негізінен уақыт өте келе орташаланатын кездейсоқ шоктар болып табылады. Негізгі экономистер бизнес циклдерінің модельдерін олардың кездейсоқ шоктардан туындайды деген тұжырымға негіздеп құрды. Осы кездейсоқтыққа байланысты, кейде рецессиялар ондаған жылдар бойы болмауы мүмкін; мысалы, Австралия 1991 мен 2020 жылдар аралығында ешқандай рецессияны бастан өткерген жоқ. Экономистер рецессияны болжау немесе оның күшін анықтау қиындығын мойындайды, бірақ зерттеулер ұзақ өсім кезеңдері келесі рецессияның ауырлығын арттырмайтынын көрсетеді.

Кейнсиандық

Кейнс экономикасы бойынша жиынтық сұраныстың құбылулары экономиканың қысқа мерзімді тепе-теңдікке жетуіне себеп болады, бұл өнімнің толық жұмыспен қамту деңгейінен өзгеше болады. Бұл құбылулар байқалатын бизнес циклдер ретінде көрінеді. Кейнс модельдері міндетті түрде периодты бизнес циклдерді білдірмейді. Дегенмен, Кейнс көбейткіші мен үдеткішінің өзара әрекеттесуін қамтитын қарапайым Кейнс модельдері бастапқы соққыларға циклдік жауаптар тудырады. Пол Сэмюэлсонның "осциллятор моделі" көбейткіш пен үдеткіш арқылы бизнес циклдерін түсіндіруге арналған. Экономикалық өнімнің өзгеру амплитудасы инвестиция деңгейіне байланысты, себебі инвестиция жиынтық өнімнің деңгейін анықтайды (көбейткіш) және жиынтық сұраныспен анықталады (үдеткіш). Кейнс дәстүрінде Ричард Гудвин өнімдегі циклдерді кәсіпкерлік пайдасы мен жұмысшылардың жалақысы арасындағы табыстың бөлінуі арқылы түсіндіреді. Жалақының құбылулары жұмыспен қамту деңгейімен шамалас (жалақы циклі жұмыспен қамту циклынан бір кезең қалып қояды), себебі экономика жоғары жұмыспен қамтылған кезде жұмысшылар жалақыны көтеруді талап ете алады, ал жоғары жұмыссыздық деңгейі кезеңдерінде жалақы төмендеуге бейім. Гудвиннің пікірінше, жұмыссыздық пен кәсіпкерлік пайдасы өскенде, өнім де артады.

Экспорт пен импорттың циклдік мінез-құлқы

Экспорт пен импорт экономиканың жиынтық шығыстарының маңызды бөлігін құрайды, әсіресе халықаралық саудаға бағытталған экономикаларда. Кіріс импортталатын тауарлар мен қызметтердің деңгейін анықтайтын негізгі фактор болып табылады. ЖІӨ-нің өсуі импортталатын тауарлар мен қызметтерге жұмсалатын шығындардың артуын көрсетеді, ал керісінше – төмендеуін. Сондықтан, импортталған тауарлар мен қызметтерге жұмсалатын шығындар экономикалық дағдарыс кезінде төмендеп, экономикалық өсім немесе жақсару кезінде өседі. Импорттық шығындар, әдетте, проциклдік және циклдік сипатқа ие, яғни экономикалық циклмен бірге өзгереді. Бұл теорияның бастауы Реймонд Вернонның еңбектерінде жатыр, ол халықаралық сауданың дамуын өнімнің өмірлік циклы тұрғысынан қарастырды – өнімнің нарықта айналыс кезеңі. Вернонның сөзіне göre, кейбір елдер жаңа технологиялық өнімдерді өндіруге және экспорттауға маманданса, ал басқалары бұрыннан белгілі өнімдерді өндіруге бейім. Дамыған елдер технологиялық инновацияларға көп инвестиция жасап, жаңа өнімдерді шығару арқылы дамушы елдерге қарағанда динамикалық салыстырмалы артықшылыққа ие болады. Георгий Ревякиннің соңғы зерттеулері Вернонның бастапқы теориясын растап, дамыған елдердің экономикалық циклдері дамушы елдердің циклдерінен озып кететінін көрсетті. Ол сондай-ақ, әртүрлі ұзақтықтағы экономикалық циклдерді әртүрлі өмірлік циклдары бар өнімдермен салыстыруға болатынын айтты. Мысалы, Кондратьев толқындары өндірісте енгізілген маңызды жаңалықтармен байланысты (технологиялық парадигманы құрайтын өнертабыстар: Ричард Аркрайттың машиналары, бу машиналары, электр энергиясын өнеркәсіпте пайдалану, компьютерлер және т.б.), Кузнец циклдері инфрақұрылымдық компоненттерді (жолдар, көлік, коммуналдық қызметтер және т.б.) көрсетеді, Жүгірткі циклдері кәсіпорынның негізгі капиталымен (жабдықтар, машиналар және т.б.) қатар жүреді, ал Китчин циклдері тұтыну тауарларына қоғамдық қалаулардың (тәні) өзгеруімен және өндірісті бастауға қажетті уақытпен сипатталады. Қатты бәсекелестік ортасы барлық экономикалық агенттердің технологиялық жаңартуларын бірдей уақытта жүзеге асыруын қамтамасыз етеді (осының нәтижесінде циклдар қалыптасады): егер кәсіпорынның өндірістік технологиясы қазіргі технологиялық деңгейге сай келмесе, онда ол бәсекеге қабілеттілігін жоғалтып, әрі қарай банкротқа ұшырауы мүмкін.

Exports and imports are large components of an economy's aggregate expenditure, especially one that is oriented toward international trade. Income is an essential determinant of the level of imported goods. A higher GDP reflects a higher level of spending on imported goods and services, and vice versa. Therefore, expenditure on imported goods and services fall during a recession and rise during an economic expansion or boom. Import expenditures are commonly considered to be procyclical and cyclical in nature, coincident with the business cycle. The theory originates from the work of Raymond Vernon, who described the development of international trade in terms of product life cycle – a period of time during which the product circulates in the market. Vernon stated that some countries specialize in the production and export of technologically new products, while others specialize in the production of already known products. The most developed countries are able to invest large amounts of money in the technological innovations and produce new products, thus obtaining a dynamic comparative advantage over developing countries. Recent research by Georgiy Revyakin proved initial Vernon theory and showed economic cycles in developed countries overran economic cycles in developing countries. He also presumed economic cycles with different periodicity can be compared to the products with various life cycles. In case of Kondratiev waves such products correlate with fundamental discoveries implemented in production (inventions which form the technological paradigm: Richard Arkwright's machines, steam engines, industrial use of electricity, computer invention, etc. ); Kuznets cycles describe such products as infrastructural components (roadways, transport, utilities, etc. ); Juglar cycles may go in parallel with enterprise fixed capital (equipment, machinery, etc. ), and Kitchin cycles are characterized by change in the society preferences (tastes) for consumer goods, and time, which is necessary to start the production. Highly competitive market conditions would determine simultaneous technological updates of all economic agents (as a result, cycle formation): in case if a manufacturing technology at an enterprise does not meet the current technological environment – such company loses its competitiveness and eventually goes bankrupt.

Саяси экономикалық цикл

Модельдердің тағы бір тобы саяси шешімдерден экономикалық циклді шығаруға тырысады. Саяси бизнес цикл теориясы Михаль Калецки есімімен тығыз байланысты, ол "кәсіпкерлердің ("өнеркәсіп капитандырының") жұмыспен қамту мәселесінде мемлекеттік араласуға қарсылығын" талқылаған. Тұрақты толық жұмыспен қамту жұмысшылардың жалақыны көтеру және пайдаға зиян келтіретін еңбектің ақысыз түрде атқарылуын болдырмау үшін келіссөздер жүргізу мүмкіндігін арттыруы мүмкін. Дегенмен, ол бұл теорияның фашизм кезінде қолданылмайтынын, себебі фашизм еңбек күшін жою үшін тікелей күш қолданар еді деп санайды. Соңғы жылдары "сайлау бизнес циклы" теориясының жақтаушылары биліктегі саясаткерлер сайлау алдында жағдайды жақсартуға ұмтылады, сайлауда қайтадан жеңіске жетіп, ал одан кейін азаматтар осының құнымен экономикалық төмендеуді бастан өткізерін айтады. Саяси бизнес циклы – бұл кез келген үкімет сайланғанда, бастапқыда инфляцияны төмендету және экономикалық тиімділік репутациясын алу үшін шектеуші саясатты қабылдайтын балама теория. Содан кейін ол келесі сайлауға дейін кеңейтімді саясатты қабылдайды, сайлау күні инфляция мен жұмыссыздықты бірдей төмен деңгейде ұстауға үміттенеді. Партиялық бизнес цикл циклдер әртүрлі саяси режимдердегі үкіметтердің кезекпен сайлануынан туындайды. "А" режимі кеңейтімді саясатты жүзеге асырады, нәтижесінде өсім мен инфляция пайда болады, бірақ инфляция белгілі бір шектен асып кеткенде, олар сайлауда жеңіліске ұшырайды. Оның орнына "B" режимі инфляция мен өсімді төмендетіп, циклдің төмендеуіне әкелетін шектеуші саясатты қабылдайды. Жұмыссыздық деңгейі тым жоғары болғанда, олар сайлауда жеңіліске ұшырайды және оның орнына "А" партиясы келеді.

Марксистік экономика

Маркс үшін нарықта сатылатын тауарлар өндірісіне негізделген экономика өзінің ішкі құрылымы бойынша дағдарысқа бейім. Гетеродоксалды марксистік көзқарас бойынша, пайда – нарықтық экономиканың басты қозғалтқышы, бірақ бизнестің (капиталдың) табыстылығы төмендеуге бейім, бұл қайта-қайта жаппай жұмыссыздыққа, кәсіпорындардың банкроттығына, қалған капиталдың орталықтандырылуы мен шоғырландырылуына және табыстылықтың қалпына келуіне себеп болатын дағдарыстарды тудырады. Ұзақ мерзімде бұл дағдарыстар одан да ауырлай түседі және жүйе соңында құлайды. Роза Люксембург сияқты кейбір марксистік авторлар жұмысшылардың сатып алу қабілетінің жетіспеуін сұраныстан көп ұсынылымның туындауына себеп болатын фактор деп қарастырды, бұл Кейнстік модельдегі дағдарысқа ұқсас. Шындығында, қазіргі заманғы көптеген авторлар Маркс пен Кейнстің көзқарастарын біріктіруге тырысты. Генрик Гроссман пікірталастар мен оған қарсы бағытталған тенденцияларды қарастырды, ал Пол Маттик марксистік және кейнсиандық перспективалар арасындағы негізгі айырмашылықтарды ерекше атап өтті. Кейнс капитализмді тиімді реттеуге болатын және сақтауға лайық жүйе деп қараса, Маркс капитализмді қоғамдық бақылауға келтірілмейтін, тарихи тұрғысынан өрескел жүйе деп қарады. Американдық математик және экономист Ричард М. Гудвин жұмысшылардың келіссөздік күшінің артуынан (жоғары жұмыспен қамтудың нәтижесінде даму кезеңдерінде) туындаған рецессияны түсіндіретін Гудвин моделі деп аталатын бизнес циклдерінің марксистік моделін формалдастырды, бұл жалақының ұлттық табыстағы үлесінің өсуіне, пайданың төмендеуіне және капитал жинақталуының тоқтауына әкелді. Кейінірек Гудвин моделінің түрлерін қолданған теоретиктер АҚШ және басқа елдерде қысқа және ұзақ мерзімді пайдаға бағытталған өсу және тарату циклдарын анықтады. Дэвид Гордон Кондратьев толқынын түсіндіру үшін ұзақ мерзімді институционалдық өсу циклдерінің марксистік моделін ұсынды. Бұл цикл капитал жинақталуын қамтамасыз ететін және тұрақтандыратын институттар жиынтығы – капитал жинақталуының әлеуметтік құрылымының кезеңдік бұзылуына байланысты.

For Marx, the economy based on production of commodities to be sold in the market is intrinsically prone to crisis. In the heterodox Marxian view, profit is the major engine of the market economy, but business (capital) profitability has a tendency to fall that recurrently creates crises in which mass unemployment occurs, businesses fail, remaining capital is centralized and concentrated and profitability is recovered. In the long run, these crises tend to be more severe and the system will eventually fail. Some Marxist authors such as Rosa Luxemburg viewed the lack of purchasing power of workers as a cause of a tendency of supply to be larger than demand, creating crisis, in a model that has similarities with the Keynesian one. Indeed, a number of modern authors have tried to combine Marx's and Keynes's views. Henryk Grossman reviewed the debates and the counteracting tendencies and Paul Mattick subsequently emphasized the basic differences between the Marxian and the Keynesian perspective. While Keynes saw capitalism as a system worth maintaining and susceptible to efficient regulation, Marx viewed capitalism as a historically doomed system that cannot be put under societal control. The American mathematician and economist Richard M. Goodwin formalised a Marxist model of business cycles known as the Goodwin Model in which recession was caused by increased bargaining power of workers (a result of high employment in boom periods) pushing up the wage share of national income, suppressing profits and leading to a breakdown in capital accumulation. Later theorists applying variants of the Goodwin model have identified both short and long period profit led growth and distribution cycles in the United States and elsewhere. David Gordon provided a Marxist model of long period institutional growth cycles in an attempt to explain the Kondratiev wave. This cycle is due to the periodic breakdown of the social structure of accumulation, a set of institutions which secure and stabilize capital accumulation.

Австрия мектебі

Австрия мектебінің эгеменді экономистері экономикалық циклдердің банктердің бөлшек резервтік жүйедегі несие берудің артық мөлшерінен туындайтынын айтады. Австриялық экономистердің пікірінше, егер орталық банк ақша-кредит саясатымен пайыздық ставкаларды тым төмен деңгейде ұстаса, банк несиесінің шамадан тыс берілуі нашарлауы мүмкін, нәтижесінде ақша ұсынысының кеңеюі «жақсартуға» (бумға) алып келеді, онда ресурстар бұрмаланып бөлінеді немесе жасанды төмен пайыздық ставкалардың салдарынан «бұрыс инвестицияланады». Әрине, жақсарту ұзаққа соқпайды және одан кейін «құлдырауға» (бюстке) келеді, онда бұрыс инвестициялар сатылады (бастапқы құнынан төмен бағамен) және ақша ұсынысы қысқарады. Австрияның бизнес-цикл теориясына қатысты сынның бірі – АҚШ-тың 19 ғасырда қайта-қайта экономикалық дағдарыстарға ұшырағаны, әсіресе 1913 жылы АҚШ-тың орталық банкі құрылғанға дейін болған 1873 жылғы үрей. Австрия мектебінің жақтастары, мысалы, тарихшы Томас Вудс, бұл бұрынғы қаржылық дағдарыстардың себебі үкімет пен банктердің қолданыстағы алтын стандартының шектеулеріне қарамастан несие беруді кеңейтуге жасаған әрекеттері болды және бұл Австрияның бизнес-цикл теориясына сәйкес келеді. Австрияның бизнес-цикл туралы түсіндіруі дәстүрлі түсініктен едәуір өзгеше және көбінесе дәстүрлі экономистер тарапынан қабылданылмайды. Дәстүрлі экономистер Австрия мектебінің бизнес-циклдерін түсіндіруін теориялық және эмпирикалық тұрғыдан да қолдамайды. Австриялықтар экономикадағы өсім мен құлдыраудың цикліне мемлекеттің экономикаға араласуы себеп екенін, ал орталық үкімет араласпаса, цикл сирек және жеңіл болар еді деп санайды.

Табыс қисығы

Табыс қисығының еңістігі болашақ экономикалық өсімді, инфляцияны және рецессияны болжаудың ең күшті көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Табыс қисығының еңістігінің бір өлшемі (яғни 10 жылдық қазынашылық облигация мөлшерлемесі мен 3 айлық қазынашылық облигация мөлшерлемесінің арасындағы айырма) Сент-Луис Федералдық резерв жүйесі жариялаған қаржылық стресс индексіне кіреді. Еңістіктің тағы бір өлшемі (яғни 10 жылдық қазынашылық облигация мөлшерлемесі мен федералдық қорлар мөлшерлемесінің арасындағы айырма) The Conference Board жариялаған Басты экономикалық индикаторлар индексіне енгізілген. Кері бұрылған табыс қисығы көбінесе рецессияның алғы құбылысы болып табылады. Табыс қисығының оңға қарай еңіске түсуі көбінесе инфляциялық өсімнің алғы құбылысы болып табылады. Артуро Эстрелла мен Тобиас Адрианның жұмысы кері бұрылған табыс қисығының рецессияны хабарлаудағы болжау күшін дәлелдеді. Олардың модельдері көрсетіп тұр, федералдық резервтің тартылу циклының соңында қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелердің (олар 3 айлық қазынашылық векселін пайдаланады) және ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемелердің (10 жылдық қазынашылық облигациялары) арасындағы айырма теріс болса немесе 93 базистік пунктен кем болса, жұмыссыздық деңгейінің өсуі әдетте орын алады. Нью-Йорк Федералдық резерв жүйесі Эстрелланың жұмысына негізделген және табыс қисығынан туындаған ай сайынғы рецессия ықтималдығының болжамын жариялайды. 1970 жылдан бері АҚШ-тағы барлық рецессиялар (2017 жылға дейін) кері бұрылған табыс қисығымен (10 жылдық vs. 3 айлық) алдын ала болған. Осы кезеңде кері бұрылған табыс қисығының әрбір жағдайы NBER бизнес циклын анықтау комитеті жариялағандай, рецессиямен аяқталды.

The slope of the yield curve is one of the most powerful predictors of future economic growth, inflation, and recessions. One measure of the yield curve slope (i. e. the difference between 10 year Treasury bond rate and the 3 month Treasury bond rate) is included in the Financial Stress Index published by the St. Louis Fed. A different measure of the slope (i. e. the difference between 10 year Treasury bond rates and the federal funds rate) is incorporated into the Index of Leading Economic Indicators published by The Conference Board. An inverted yield curve is often a harbinger of recession. A positively sloped yield curve is often a harbinger of inflationary growth. Work by Arturo Estrella and Tobias Adrian has established the predictive power of an inverted yield curve to signal a recession. Their models show that when the difference between short term interest rates (they use 3 month T bills) and long term interest rates (10 year Treasury bonds) at the end of a federal reserve tightening cycle is negative or less than 93 basis points positive that a rise in unemployment usually occurs. The New York Fed publishes a monthly recession probability prediction derived from the yield curve and based on Estrella's work. All the recessions in the United States since 1970 (up through 2017) have been preceded by an inverted yield curve (10 year vs. 3 month). Over the same time frame, every occurrence of an inverted yield curve has been followed by recession as declared by the NBER business cycle dating committee. Event Date of inversion start Date of the recession start Time from inversion to recession Start Duration of inversion Time from recession start to NBER announcement Time from disinversion to recession end Duration of recession Time from recession end to NBER announcement Max inversion Months Months Months Months Months Months Basis points1970 recession December 1968 January 1970 13 15 NA 8 11 NA −521974 recession June 1973 December 1973 6 18 NA 3 16 NA −1591980 recession November 1978 February 1980 15 18 4 2 6 12 −3281981–1982 recession October 1980 August 1981 10 12 5 13 16 8 −3511990 recession June 1989 August 1990 14 7 8 14 8 21 −162001 recession July 2000 April 2001 9 7 7 9 8 20 −702008–2009 recession August 2006 January 2008 17 10 11 24 18 15 −512020–2020 recession March 2020 April 2020 Average since 1969 12 12 7 10 12 15 −147Standard deviation since 1969 3.83 4.72 2.74 7.50 4.78 5.45 138.96
Estrella and others have postulated that the yield curve affects the business cycle via the balance sheet of banks (or bank like financial institutions). When the yield curve is inverted banks are often caught paying more on short term deposits (or other forms of short term wholesale funding) than they are making on long term loans leading to a loss of profitability and reluctance to lend resulting in a credit crunch. When the yield curve is upward sloping, banks can profitably take in short term deposits and make long term loans so they are eager to supply credit to borrowers. This eventually leads to a credit bubble.

Оқиға Инверсияның басталу күні Рецессияның басталу күні Инверсиядан рецессияға дейінгі уақыт (ай) Инверсия ұзақтығы (ай) NBER хабарламасына дейінгі уақыт (ай) Рецессия аяқталуынан NBER хабарламасына дейінгі уақыт (ай) Рецессия ұзақтығы (ай) Максималды инверсия (базистік пункт)
1970 жылғы рецессия Желтоқсан 1968 Қаңтар 1970 13 15 Белгісіз 8 11 Белгісіз -52
1974 жылғы рецессия Маусым 1973 Желтоқсан 1973 6 18 Белгісіз 3 16 Белгісіз -159
1980 жылғы рецессия Қараша 1978 Ақпан 1980 15 18 4 2 6 12 -328
1981–1982 жылдарғы рецессия Қазан 1980 Тамыз 1981 10 12 5 13 16 8 -351
1990 жылғы рецессия Маусым 1989 Тамыз 1990 14 7 8 14 8 21 -162
2001 жылғы рецессия Шілде 2000 Сәуір 2001 9 7 7 9 8 20 -70
2008–2009 жылдарғы рецессия Тамыз 2006 Қаңтар 2008 17 10 11 24 18 15 -51
2020–2020 жылдарғы рецессия Наурыз 2020 Сәуір 2020 Белгісіз
1969 жылдан бергі орташа есеп 12 12 7 10 12 15 -147
1969 жылдан бергі стандартты ауытқу 3.83 4.72 2.74 7.50 4.78 5.45 138.96

Эстрелла және басқалар табыс қисығының банктердің (немесе банк тәрізді қаржы институттарының) балансы арқылы бизнес циклына әсер ететінін жорамалдады. Табыс қисығы кері бұрылған кезде банктер ұзақ мерзімді несиелерге қарағанда қысқа мерзімді салымдарға (немесе қысқа мерзімді көтерме қаржыландырудың басқа түрлеріне) көбірек төлейтін болады, бұл пайда табуды төмендетіп, несие беруге құлшынбауға әкеледі, нәтижесінде несие тапшылығы туындайды. Табыс қисығы жоғары қарай еңіске түскен кезде банктер қысқа мерзімді салымдарды алып, ұзақ мерзімді несиелер бере алады, сондықтан олар қарыз алушыларға несие беруге асығады. Бұл ақырында несиелік көпіршікке әкеледі.

Георгизм

Генри Джордж жер бағасының өзгеруі көптеген бизнес айналымдардың басты себебі екенін айтты.

Экономикалық құлдырауды азайту

Көптеген әлеуметтік көрсеткіштер, мысалы, психикалық денсаулық, қылмыстар және өзіне-өзі қол жұмсау, экономикалық төмендеу кезінде нашарлайды (бірақ жалпы өлім-жітім төмендеуге бейім, ал өсім кезінде көбейеді). Экономикалық тұрақсыздық кезеңдері жұмыс орындарынан айырылған көптеген адамдар үшін ауыр болғандықтан, үкіметтерге төмендеуді жеңілдету үшін саяси қысым жиі түседі. 1940 жылдан бері, Кейнс революциясынан кейін, дамыған елдердің көпшілігі бизнес айналымын реттеуді үкіметтің жауапкершілігінің бір бөлігі деп санайды, оны тұрақтандыру саясаты деп атайды. Кейнс көзқарасы бойынша, төмендеулер жеткіліксіз жалпы сұраныс тудырады, сондықтан төмендеу орын алғанда үкімет жалпы сұранысты арттырып, экономиканы тепе-теңдікке қайтаруы керек. Үкімет мұны екі жолмен істей алады: біріншіден, ақша ұсынымын арттыру арқылы (ұзартушы монетарлық саясат), екіншіден, мемлекеттік шығындарды арттыру немесе салықтарды төмендету арқылы (ұзартушы фискалдық саясат). Керісінше, кейбір экономистер, әсіресе жаңа классикалық экономист Роберт Лукас, бизнес айналымының әл-ауқатына келтіретін зиян өте аз немесе жоққа шығарылады және үкіметтер тұрақтандырудың орнына ұзақ мерзімді өсуге назар аударуы керек деп санайды. Дегенмен, тіпті Кейнс теориясына сәйкес, күрделі экономикасы бар қоғамда экономикалық саясатты басқару және айналымды тегістеу қиын міндет болып табылады. Кейбір теоретиктер, әсіресе Маркс экономикасына сенетіндер, бұл қиындықты еңсеруге болмайды деп санайды. Карл Маркс қайталамалы бизнес айналымы дағдарыстары капиталистік жүйенің жұмысының сөзсіз салдары екенін мәлімдеді. Осы көзқарас бойынша, үкімет экономикалық дағдарыстың уақытын өзгертуге ғана қабілетті. Дағдарыс басқа формада да көрініс беруі мүмкін, мысалы, ауыр инфляция немесе мемлекеттік бюджеттің үнемі артып келе жатқан дефициті. Жағдайды одан да нашарлату үшін, дағдарысты кейінге шегеру арқылы үкіметтік саясат оны одан да күрт және ауыртпалы етеді деп есептеледі. Сонымен қатар, 1960 жылдан бері неоклассикалық экономистер кейнсиандық саясаттың экономиканы басқару қабілетін азайтып бағалады. 1960 жылдан бері, Нобель сыйлығының лауреаттары Милтон Фридман және Эдмунд Фелпс сияқты экономистер инфляциялық күтулердің ұзақ мерзімді перспективада Филипс қисығын жоққа шығаратынын дәлелдеді. 1970 жылдардағы стагфляция олардың теорияларына айқын қолдау көрсетті, сонымен қатар кейнсиандық саясат үшін қиындық тудырды, себебі ол төмендеуді жеңілдету үшін ұзартушы саясатты және инфляцияны төмендету үшін қысқартушы саясатты талап етті. Фридман елдің орталық банкі үлкен қателіктер жасаудан аулақ болуы керек деп санайды, олар 1929 жылғы Уолл-стрит құлауы кезінде ақша ұсынымын тым жылдам қысқартқан кезде жасаған қателіктеріне сілтеме жасайды, осылайша төмендеуді Ұлы депрессияға айналдырды.

Many social indicators, such as mental health, crimes, and suicides, worsen during economic recessions (though general mortality tends to fall, and it is in expansions when it tends to increase). As periods of economic stagnation are painful for the many who lose their jobs, there is often political pressure for governments to mitigate recessions. Since the 1940s, following the Keynesian Revolution, most governments of developed nations have seen the mitigation of the business cycle as part of the responsibility of government, under the rubric of stabilization policy. Since in the Keynesian view, recessions are caused by inadequate aggregate demand, when a recession occurs the government should increase the amount of aggregate demand and bring the economy back into equilibrium. This the government can do in two ways, firstly by increasing the money supply (expansionary monetary policy) and secondly by increasing government spending or cutting taxes (expansionary fiscal policy). By contrast, some economists, notably New classical economist Robert Lucas, argue that the welfare cost of business cycles are very small to negligible, and that governments should focus on long term growth instead of stabilization. However, even according to Keynesian theory, managing economic policy to smooth out the cycle is a difficult task in a society with a complex economy. Some theorists, notably those who believe in Marxian economics, believe that this difficulty is insurmountable. Karl Marx claimed that recurrent business cycle crises were an inevitable result of the operations of the capitalistic system. In this view, all that the government can do is to change the timing of economic crises. The crisis could also show up in a different form, for example as severe inflation or a steadily increasing government deficit. Worse, by delaying a crisis, government policy is seen as making it more dramatic and thus more painful. Additionally, since the 1960s neoclassical economists have played down the ability of Keynesian policies to manage an economy. Since the 1960s, economists like Nobel Laureates Milton Friedman and Edmund Phelps have made ground in their arguments that inflationary expectations negate the Phillips curve in the long run. The stagflation of the 1970s provided striking support for their theories while proving a dilemma for Keynesian policies, which appeared to necessitate both expansionary policies to mitigate recession and contractionary policies to reduce inflation. Friedman has gone so far as to argue that all the central bank of a country should do is to avoid making large mistakes, as he believes they did by contracting the money supply very rapidly in the face of the Wall Street Crash of 1929, in which they made what would have been a recession into the Great Depression.