Кіріспе
Американдық экономист және қаржылық кеңесші Алан Гринспен (1926 жылғы 6 наурызда туған) – 1987 жылдан 2006 жылға дейін Федералдық резервтің 13-ші төрағасы қызметін атқарған американдық экономист. Ол жеке кеңесші ретінде жұмыс істеді және өзінің «Гринспен Ассошиэйтс ЛЛК» компаниясы арқылы фирмаларға кеңес қызметтерін ұсынды. 1987 жылдың тамызында президент Рональд Рейган оны алғаш рет Федералдық резервке тағайындады, ол 2006 жылдың 31 қаңтарында зейнеткерлікке шыққанға дейін бес жыл сайын қайта тағайындалды. Бұл лауазымда Уильям Макхесни Мартиннен кейін екінші ең ұзақ қызмет еткен төраға болды. Президент Джордж Буш оның орнына Бен Бернанкиді тағайындады. Гринспен Федералдық резервтік кеңеске кеңесші мамандығы бойынша келді. Ол көпшілік алдында тартымды болмаса да, жағымды БАҚ жариялымдары оның беделін арттырып, бірнеше сарапшылар оны «рок жұлдызына» теңеді. Конгрестің демократ көшбасшылары әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіруді және салықты төмендетуді қолдағандықтан оны кеңсесін саясаттастырды деп сынады. Көптеген сарапшылар Гринспеннің қызмет ету кезеңіндегі ФРС-тің «оңай ақша» саясаты, соның ішінде «Гринспеннің кепілі» деп аталатын тәжірибе, дотком көпіршігі мен субстандартты ипотекалық дағдарыстың (соңғысы оның ФРС-тен кеткеннен кейін бір жыл ішінде болды) басты себебі болды деп санайды. «The Wall Street Journal» газеті оның беделіне нұқсан келді деді. Йель университетінің экономисті Роберт Шиллер «акциялар құлдырағаннан кейін жылжымайтын мүлік қор нарығындағы спекуляциялық ахуалдың басты арнасына айналды» деді. Гринспен тұрғын үй бағасының өсуіне себеп – қысқа мерзімді төмен пайыздық ставкалар емес, әлемдік құбылыс, ол дамып келе жатқан елдердегі үлкен үнемдеу деңгейі мен дамыған елдердегі кері байланыс салдарынан ұзақ мерзімді пайыздық ставкалардың кезең-кезеңмен төмендеуінен туындады деп санайды.
Alan Greenspan (born March 6, 1926) is an American economist who served as the 13th chairman of the Federal Reserve from 1987 to 2006. He worked as a private adviser and provided consulting for firms through his company, Greenspan Associates LLC. First nominated to the Federal Reserve by President Ronald Reagan in August 1987, he was reappointed at successive four year intervals until retiring on January 31, 2006, after the second longest tenure in the position, behind only William McChesney Martin. President George W. Bush appointed Ben Bernanke as his successor. Greenspan came to the Federal Reserve Board from a consulting career. Although he was subdued in his public appearances, favorable media coverage raised his profile to a point that several observers likened him to a "rock star". Democratic leaders of Congress criticized him for politicizing his office because of his support for Social Security privatization and tax cuts. Many have argued that the "easy money" policies of the Fed during Greenspan's tenure, including the practice known as the "Greenspan put", were a leading cause of the dot com bubble and subprime mortgage crisis (the latter occurring within a year of his leaving the Fed), which, said The Wall Street Journal, "tarnished his reputation". Yale economist Robert Shiller argues that "once stocks fell, real estate became the primary outlet for the speculative frenzy that the stock market had unleashed". Greenspan argues that the housing bubble was not a result of low interest short term rates but rather a worldwide phenomenon caused by the progressive decline in long term interest rates – a direct consequence of the relationship between high savings rates in the developing world and its inverse in the developed world.
Ерте өмір және білім
Гринспен Нью-Йорк қаласының Вашингтон Хайтс ауданында дүниеге келген. Оның әкесі Герберт Гринспен румыниялық еврей, ал анасы Роза Голдсмит венгр еврейі болған. Әке-шешесі ажырасқаннан кейін Гринспен анасымен бірге Ресейде туған әжесі мен атасының үйінде өскен. Оның әкесі Нью-Йоркте акция брокері және кеңесші болып жұмыс істеді. Гринспен 1940 жылдан бастап 1943 жылдың маусым айында бітіргенге дейін Джордж Вашингтон орта мектебінде оқыды, оның сыныптастарының бірі Джон Кемени болды. Ол Стэн Гетцпен бірге кларнет пен саксофонда ойнады. 1943-1944 жылдары Джульярд мектебінде кларнет сабақтарын алды. Вуди Герман тобындағы әріптестерінің арасында Ричард Никсонның арнайы кеңесшісі Леонард Гармент болды. 1945 жылы Гринспен Нью-Йорк университетінің Бизнес мектебіне түсті, онда 1948 жылы экономика мамандығы бойынша бакалавр және 1950 жылы экономика мамандығы бойынша магистр дәрежесін summa cum laude алды. Колумбия университетінде ол Артур Бернс басшылығымен экономиканы терең зерттеді, бірақ Таунсенд Гринспен және Компаниядағы жұмысқа деген сұраныс артуына байланысты оқуын тоқтатты. 1977 жылы Гринспен Нью-Йорк университетінде экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Оның диссертациясы 1987 жылы Гринспен Федералдық резервтің төрағасы болған кезде оның өтініші бойынша университеттен алынып тасталғандықтан қолжетімді емес. Дегенмен, 2008 жылдың сәуір айында Barron журналы оның көшірмесін алып, онда "тұрғын үй бағаларының өсуі және оның тұтынушылардың шығындарына тигізетін әсері талданған, тіпті тұрғын үй бағасының күрт төмендеуі де болжамдалған" деп хабарлады.
Федералды резерв алдында
Нью-Йорк университетінде экономиканы оқыған кезінде Гринспен Уолл-стриттегі Brown Brothers Harriman инвестициялық банкінің басқарушы директоры Юджин Бэнкстің басшылығымен фирманың акцияларды зерттеу бөлімінде жұмыс істеді. 1948 жылдан 1953 жылға дейін Гринспен Нью-Йорктегі бизнес және өнеркәсіпке бағытталған саясатты зерттеу орталығы – Ұлттық өндірістік конференциялық кеңесте (қазіргі Конференциялық кеңес деп аталады) сарапшы болып жұмыс істеді. 1955 жылдан 1987 жылға дейін Гринспен Нью-Йорктегі Townsend Greenspan & Co., Inc. экономикалық консалтингтік фирмасының төрағасы және президенті болды. Оның 32 жылдық қызметі тек 1974 жылдан 1977 жылға дейін үзіліске ұшырады, ол президент Джеральд Фордтың кезінде Экономикалық кеңесшілер кеңесінің төрағасы болды. 1968 жылдың ортасында Гринспен Ричард Никсонның сайлау кампаниясындағы ішкі саясат жөніндегі үйлестірушісі қызметін атқаруға келісті. Гринспен сонымен қатар Американың алюминий компаниясының (Alcoa) корпоративтік директоры, Automatic Data Processing, Capital Cities/ABC, Inc., General Foods, J. P. Morgan & Co., Morgan Guaranty Trust Company, Mobil Corporation және Pittston Company компанияларында директор болып қызмет етті. 1982-1988 жылдары Сыртқы қатынастар кеңесінің сыртқы саясат ұйымының директоры болды. 1984 жылы Вашингтондағы ықпалды қаржылық кеңесші орган – «Отыздық топтың» мүшесі болып қызмет етті.
Федералды резервтің төрағасы
Федералды резервте үйренгенім – «Фед сөйлесі» деп аталатын жаңа тіл. Көп ұзамай үлкен түсініксіздікпен сөйлей білуге үйренесіз. – Алан Гринспен
1987 жылдың 2 маусымында президент Рональд Рейган Гринспенді Пол Волкердің орнын басатын, Федералды резервтің Басқарма төрағасы ретінде ұсынды, ал Сенат оны 1987 жылдың 11 тамызында бекітті. Инвестор, автор және сарапшы Джим Роджерс Гринспен бұл төрағалыққа лобби жасады деді. Гринспен 1987 жылғы қор нарығының құлдырауынан кейін екі ай өткен соң, ФРС «экономикалық және қаржылық жүйені қолдау үшін өтімділік көзі ретінде қызмет етуге дайын екенін растады». Федералды резерв бұл хабарламаны ақша-кредит саясаты бойынша шаралармен толықтырды, бұл «Гринспеннің кепілдігі» деп аталды. Джордж Буш бұл шаралардың жай жауапкершілік болғанын айтты. Демократ президент Билл Клинтон Гринспенді қайта тағайындады және оны экономикалық мәселелер бойынша кеңес алды. Гринспен 1993 жылы Клинтонның бюджет тапшылығын азайту бағдарламасын қолдады. Гринспен негізінен монетарист және австриялық экономист болды, ал оның ақша-кредит саясаты шешімдері көбінесе стандартты Тейлор ережесіне сәйкес келеді (Тейлор 1993 және 1999 жылдарды қараңыз). Гринспен 1994-1995 жылдардағы мексикалық песо дағдарысы кезінде Мексиканы құтқаруды ұйымдастыруда да маңызды рөл атқарды. 2000 жылы Гринспен бірнеше рет пайыздық мөлшерлемені көтерді, көптеген адамдар бұл әрекеттер «дотком» көпіршігінің жарылуына себеп болды деп санайды. Алайда, Нобель сыйлығының лауреаты Пол Кругманның пікірінше, «Ол нарықтың ынтасын басу үшін пайыздық мөлшерлемені көтерген жоқ; тіпті қор нарығындағы инвесторларға маржа талаптарын қоюға тырыспады. Оның орнына, ол 2000 жылы болғандай, көпіршіктің жарылуын күтті, содан кейін туындаған қиындықтарды шешуге кірісті». Э. Рей Кентербери Кругманның бұл сын-пікірімен келіседі. 2001 жылдың қаңтар айында Гринспен президент Буштың салықты азайту ұсынысын қолдап, федералдық профицит мемлекеттік қарызды төлейтін кезде салықты едәуір азайтуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. 2001 жылдың күзінде 11 қыркүйектегі шабуылдарға және экономиканы құлдыратып жіберген бірқатар корпоративтік жанжалдарға жауап ретінде Гринспен басқаратын Федералды резерв 2004 жылы федералдық қорлар мөлшерлемесін 1%-ға дейін төмендеткен пайыздық мөлшерлемені төмендетуді бастады. 2002 жылдың шілдесінде Федералды резервтің ақша-кредит саясаты туралы баяндамасын ұсынған кезде ол: «Адамдар бұрынғы ұрпақтардан гөрі ашкөз болған жоқ. Ашкөздікті білдірудің мүмкіндіктері ғана өте кеңейді» деді және қаржы нарықтарын көбірек реттеу қажеттігін атап өтті. Стив Форбс басқаратын оның сыншылары тауар бағасының және алтынның күрт өсуін Гринспеннің бос ақша-кредит саясатына байланысты деп санайды, бұл Forbes-тің пікірінше, активтердің шамадан тыс инфляциясына және доллардың әлсіздігіне әкелді. 2004 жылдың соңында алтын бағасы 12 жылдық орташа бағадан жоғары болды. Гринспен Джордж Буш әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілдеріне мұнай нарығының игілігі үшін Саддам Хусейнді биліктен шығаруды ұсынды. Оның ойынша, мұнай ағынының тіпті шағын бұзылуы мұнай бағасының өсуіне әкелуі мүмкін, бұл әлемдік экономикаға «хаос» тудырып, өнеркәсіптік әлемді «тізе бүгіп» тастауы мүмкін. Ол Саддамның Ормуз бұғазының бақылауын алып, мұнай тасымалын шектеуінен қорқады. 2007 жылғы сұхбатында ол: «Бұл елдегі адамдар, мысалы, біздің халықаралық энергиямен байланысымыздың қаншалықты нәзік екенін түсінбейді. Біз күнделікті үздірілмейтін ағынға мұқтажбыз. Егер бұл ағын тоқтаса, өнеркәсіптік әлемде апатты салдарға әкеледі. Міне, осы себепті оны (Саддамды) Бин Ладеннен гөрі құтылу қажет болды» деді. 2004 жылдың 18 мамырында Гринспен президент Джордж Буш тарапынан Федералды резерв төрағасы қызметіне бес мерзімге тағайындалды. Бұрын оны президенттер Рейган, Джордж Буш және Билл Клинтон тағайындаған болатын. 2005 жылдың мамыр айында Гринспен сөйлеген сөзінде: «Екі жыл бұрын осы конференцияда мен туынды құралдардың көбейіп бара жатқанын және тәуекелдерді өлшеу мен басқарудың күрделі әдістерін қолдану банктік жүйенің керемет тұрақтылығына ықпал еткен негізгі факторлар болды деп мәлімдедім, ол жақында экономика мен қаржы жүйесіне ауыр соққылар берді. Сонымен қатар, мен деривативтермен байланысты тәуекелдер туралы, соның ішінде белгілі бір деривативтер нарығындағы шоғырлану тудыратын тәуекелдер туралы алаңдаушылық білдірдім, әсіресе АҚШ долларына қатысты пайыздық опциялардың OTC нарығында». Гринспен Қытай Халық Республикасына қарсы тарифтерге қарсы болды, себебі ол юаньның бағамын көтеруден бас тартты, керісінше, қытай саудасының салдарынан жұмысын жоғалтқан американдық жұмыскерлерге жәрдемақы төлеу және қайта оқыту бағдарламаларын ұсынды. Гринспеннің мүшелік мерзімі 2006 жылдың 31 қаңтарында аяқталды, ал Бен Бернанке оның орнына тағайындалды. Федералды резерв төрағасы ретінде Гринспен 1987 жылдан 2005 жылға дейін телеарналарда сұхбат берген жоқ.
Федералды резервтен кейін
ФРС-тен кеткеннен кейін Гринспен дереу экономикалық консультациялық фирма – «Гринспен Ассошиэйтс ЛЛК» құрды. Сонымен қатар ол Ұлыбританиядағы HM Treasury-де құрметті (ақы төленбейтін) лауазымға ие болды. 2007 жылдың 26 ақпанында Гринспен АҚШ-та 2008 жылдың басында немесе одан бұрын рецессия болуы мүмкін деп болжады. Оның пікірлеріне корпоративтік пайданы тұрақтандыру ықпал еткені айтылады. Келесі күні Dow Jones индексі 416 пунктке төмендеп, құнының 3,3%-ын жоғалтты. 2007 жылдың мамыр айында Гринспен «Тынық мұхиты инвестициялық басқару компаниясы» (PIMCO) арнайы кеңесшісі болып, олардың тоқсан сайынғы экономикалық форумдарына қатысуға және облигация менеджерлерімен ФРС-тің пайыздық саясаты туралы жеке сөйлесуге шақырылды. 2007 жылдың тамызында Deutsche Bank Гринспанды өзінің инвестициялық банктік тобы мен клиенттерінің аға кеңесшісі ретінде қалдыратынын мәлімдеді. 2008 жылдың қаңтар айының ортасында «Полсон & Co.» хедж-фонды Гринспанды кеңесші ретінде жұмысқа алды. Келісім шарттарына сәйкес, ол «Полсон» үшін жұмыс істеген кезде басқа хедж-фондтарға кеңес бермеуге міндетті болды. 2007 жылы «Полсон» бірінші кезектегі тұрғын үй нарығының құлдырауын болжап, «Goldman Sachs» компаниясын бірінші кезектегі активтерін деривативтерге айналдырып, сатуға шақырған. Кейбір экономикалық сарапшылар осы құлдырауды Гринспеннің ФРС-тегі саясатына байланысты деп айыптады. 2009 жылдың 30 сәуірінде Гринспен H 1B виза бағдарламасын қорғап, АҚШ Сенатының кіші комитетіне виза квотасы «қажеттілікті қанағаттандыру үшін тым аз» екенін және ол АҚШ жұмысшыларын әлемдік бәсекелестіктен қорғайды, «ерекше құқыққа ие элита» құрайды деп мәлімдеді. Иммиграция, шекаралық қауіпсіздік және азаматтық жөніндегі кіші комитет алдында иммиграциялық реформа туралы куәлік бергенде ол «экономика білікті «бейбіт буынның» алдағы зейнеткерлік толқынымен күресу үшін» көбірек білікті иммиграция қажет екенін айтты.
Мемориал
Гринспен 2007 жылдың 17 қыркүйегінде "Турбуленттік дәуір: жаңа әлемдегі оқиғалар" атты естеліктер жинағын жазды. Гринспен кітапты көбінесе ваннада суға батып, қолмен жазғанын айтады, ол 1971 жылы арқасын жарақаттанғаннан бері үнемі қолданып келе жатқан әдет. Кітабында Гринспен үкімет және экономикадағы өзінің тарихы, капитализм және басқа экономикалық жүйелер, әлемдік экономикадағы ағымдағы және болашақтағы мәселелер сияқты тақырыптарды талқылайды. Гринспен кітабында президент Джордж Буш, вице-президент Дик Чейни және республикашылдар бақылауындағы Конгрессті республикалық партияның шығындар мен дефицит жөніндегі принциптерінен бас тартқаны үшін сынап жазады. Гринспен Буш президенттің шығындар туралы заңдарға вето қоюдан бас тартуы, елді терең дефицитке итеруі және «саяси мақсаттарды дұрыс экономикалық саясаттан жоғары қоюы» сынды әрекеттерін айыптайды. Гринспен: «Олар билік үшін принципті құрбан етті. Екеуінен де ештеңе шықпады. Олар [2006 жылғы сайлауда] жеңілуге лайық еді» деп жазады. Ол Билл Клинтонды өзі жұмыс істеген президенттердің ішінде «ұзақ мерзімді экономикалық өсуге тұрақты және тиянақты назар аударғаны» үшін ең жоғары бағалады. Ричард Никсонның зор интеллектына құрмет көрсеткенімен, Гринспен оны «көңіл көшірмейтін, адамды жек көретін және циник» деп сипаттайды. Джеральд Форд туралы ол: «Президент ретінде қалыпты жағдайға жақын болды, бірақ сайланбады» дейді. Гринспенді алғашқы әйелі Джоан Митчелл Рэндпен таныстырды. Рэнд Гринспеннің қара киімдерін және тартымды еместігін ескере отырып, оны «аруақ шақырушы» деп атады. Гринспен бастапқыда логикалық позитивист болғанымен, Рэндтің серігі Натаниел Бранден оны Объективизм философиясына көндірді. Ол Рэндтің ішкі шеңберінің мүшесі, «Айн Рэнд ұжымы» болды және «Атлас шайқалды» романы жазылып тұрғанда оқыды. 1950-1960 жылдары Гринспен Объективизмді қолдады, Объективисттік бюллетеньдерге мақалалар жазды және Рэндтің 1966 жылғы «Капитализм: белгісіз идеал» кітабына бірнеше эсселер жазды, соның ішінде алтын стандарты қолдайтын эссе де бар. 1960 жылдары Гринспен Натаниел Бранден институтының қолдауымен «Еркін қоғам экономикасы» атты он лекциялық курс ұсынды. Курста өркендеу мен депрессияның себептері, үкіметтік араласудың салдары және коллективистік экономиканың кемшіліктері талқыланды. Рэнд 1974 жылы Гринспен Экономикалық кеңесшілер кеңесінің төрағасы болып ант бергенде оның қасында тұрды. Гринспен мен Рэнд 1982 жылы қайтыс болғанға дейін достық қарым-қатынаста болды. Ол Федералдық резервте жұмыс істеген кезіндегі әрекеттері мен басқа мәселелер бойынша жарияланған пікірлері Объективизм мен еркін нарық принциптерінен бас тартқанын көрсетеді деп санайды. Алайда, оған бұл туралы сұрақ қойғанда, демократиялық қоғамда адамдар ақшаны қалай басқару керек деген қарама-қайшы идеялар бойынша бір-бірімен келісімге келуге тиіс екенін айтты. Ол өзі де осындай келісімдерге келуге мәжбүр болғанын, себебі «орталық банксіз және алтын стандартпен біз өте жақсы жұмыс істедік» деп сендіреді. 2008 жылдың 23 қазанындағы Конгресс тыңдалымында Гринспен өзінің еркін нарық идеологиясының кейбір реттеулерден бас тартуы қате болғанын мойындады. Алайда, еркін нарықтар мен Рэндтің идеялары туралы сұрақтарға жауап бергенде, Гринспен laissez-faire капитализміне қатысты ұстанымын түсіндірді және демократиялық қоғамда одан жақсы балама жоқ екенін мәлімдеді. Ол жасалған қателердің принципінен емес, бәсекелестік нарықтарды қолдануда «қауіптердің сипатын болжаудағы» қателіктерден туындағанын айтты. Э. Рей Кентербери Гринспеннің Рэндпен қарым-қатынасын зерттеді және оның әсері Гринспеннің ақша-кредит саясатына зиян келтіргенін тұжырымдады.
Тұрғын үй балдырлары
2007 жылғы субстандартты ипотекалық несиелер мен несие дағдарысынан кейін Гринспен АҚШ тұрғын үй нарығында көпіршік пайда болғанын мәлімдеді және 2007 жылы үй бағасының «көпшілік күткеннен де үлкен» «екі таңбалы төмендеуі» туралы ескертті. Гринспен сондай-ақ: «Мен оны 2005 және 2006 жылдары ғана түсіндім» деп атап өтті. Гринспен тұрғын үй көпіршігінің «негізінен ұзақ мерзімді нақты пайыздық мөлшерлемелердің төмендеуінен туындағанын» мәлімдеді, бірақ сонымен қатар ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемелер орталық банктердің бақылауынан тыс екенін айтты, себебі «әлемдік ұзақ мерзімді бағалы қағаздар нарығының құны 100 триллион долларға жуықтап келеді» және осылайша бұл және басқа да активтер нарықтары «қазір орталық банктердің ресурстарын басып тастауға» жеткілікті. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Федералды ашық нарық комитеті федералдық қорлар ставкасын 3,5%-дан 3,0%-ға дейін төмендетуге дауыс берді. 2002 жылы есептік дағдарыстан кейін ФРС федералдық қорлар ставкасын сол кездегі 1,25%-дан 1,00%-ға дейін төмендетті. Гринспен бұл төмендеудің нәтижесінде үй сату мен қайта қаржыландырудың артуына әкелетінін айтты, сондай-ақ «Жаңа құрылысқа деген сұранысты қолдаудан басқа, ипотекалық нарықтар соңғы екі жылда экономикалық қиындықтар кезінде үй иелері жинаған меншікті капиталдың бір бөлігін алуды жеңілдету арқылы күшті тұрақтандырушы күшке айналды» деп қосты. Федералды резерв төмен пайыздық мөлшерлемелер, жоғары үй бағалары және жалпы экономикаға әкелетін өскен өтімділік арасындағы байланысты мойындады: «Басқа активтердің бағалары сияқты, тұрғын үй бағаларына пайыздық мөлшерлемелер әсер етеді, ал кейбір елдерде тұрғын үй нарығы ақша-несие саясатының маңызды арнасы болып табылады». 2004 жылдың 23 ақпанындағы сөйлесінде Гринспен көбірек үй иелері бағасы нарықтағы ағымдағы пайыздық мөлшерлемеге сәйкес келетін мөлшерлемелі ипотекаларды (АЖИ) алуды қарастыру керек деп ұсынды. ФРС-тің өзінің қаражатының мөлшерлемесі сол кездегі ең төменгі деңгейде, 1%-ды құрады. Осы ұсыныстан кейін бірнеше ай өткен соң Гринспен пайыздық мөлшерлемелерді көтеруге кірісті, бұл екі жылдан кейін қорлар ставкасын 5,25%-ға жеткізді. 2007 жылғы субстандартты ипотекалық несиелердің қаржылық дағдарысының себептерінің бірі – ипотеканың алғашқы жылдары қарыз алушы төлегеннен әлдеқайда жоғары пайыздық мөлшерлемемен қайта орнатылған көптеген субстандартты АЖИ болды. 2008 жылы Гринспен 23 ақпандағы сөйлесін АЖИ және субстандартты ипотекалық дағдарыс үшін оны сынау үшін пайдаланғанына қатты ренжіді және ол салтқа сай тұрақты ставкалы ипотеканы мақтағаннан кейін сегіз күн өткен соң қарсы пікір білдіргенін мәлімдеді. Бұл сөйлесінде Гринспен несие берушілерге үй сатып алушыларға дәстүрлі тұрақты пайыздық ипотекадан басқа «ипотекалық өнімдердің баламаларын» ұсыну керектігін ұсынған болатын. Субстандартты ипотекалық несие индустриясы 2007 жылдың наурыз айында құлдырады, көптеген ірі несие берушілер өтімділік дағдарысына байланысты банкроттықтан қорғауға өтініш берді. Осы себептерге байланысты Гринспен тұрғын үй көпіршігінің өсуіне және ипотекалық индустриядағы кейінгі проблемаларға, сондай-ақ тұрғын үй көпіршігін «инженерлеуіне» байланысты сынға ұшырады. 2004 жылы Businessweek журналының сарапшылары: «Федералды резервтің ставкаларды төмендетуі тұрғын үй көпіршігін көбейтті. Бағаның өсуінің ең қиын жағы – көптеген жаңа сатып алушылар өздеріне қиынға түсетін үйлерге ипотекалық несиелердің төмендеген ставкаларын пайдаланып кіріп жатыр. Бұл оларды пайыздық мөлшерлемелердің өсуіне толыққанды сезімтал етеді». 2008 жылдың қыркүйегінде Джозеф Стиглиц Гринспеннің «регуляцияға шынымен сенбегенін; қаржы жүйесінің шектен шығуы байқалғанда, (оның өзі және басқалар) өзін-өзі реттеуді қалады – бұл сөздердің қарама-қайшылығы» деді. The New York Times газетінің хабарлауынша, Гринспен өзін кінәлі деп санамайды. 2005 жылғы 6 сәуірде Гринспен Fannie Mae және Freddie Mac-ті реттеуді едәуір арттыруға шақырды: «Сенат банктік комитетінің алдында сөйлеген ФРС төрағасы Алан Гринспен компаниялардың орасан зор портфельдері – тұрғын үй ипотекалық нарығының шамамен төрттен бірі – егер компаниялардың бірі елеулі қиындықтарға тап болса, елдің қаржылық жүйесіне елеулі қауіп төндіретінін айтты». Осыған қарамастан Гринспен әлі де еркін нарықтарға берілгендігін айтады, бірақ 2007 жылғы өмірбаянында ол: «Тарих ұзақ мерзімді төмен тәуекелдік сыйлықақылардың салдарына қатысты қатал болып келеді» деп жазды, 2008 жылғы несиелік дағдарыстан бұрын болған жағдай сияқты. 2009 жылы Роберт Рейх: «Гринспеннің ең нашар қадамы – алып тұрғын үй көпіршігіне және Ұлы депрессиядан бергі үлкен әлемдік дағдарысқа себеп болу болды. 2004 жылы ол инфляцияға түзетілгенде банктерге тегін қарыз алуға мүмкіндік беретіндей 1%-ға дейін пайыздық мөлшерлемені төмендетті. Әрине, банктер мүмкіндігінше көп қарыз алып, одан кейін пайда табу үшін оны қайта қарызға беруді қалады. Бұл жағдай несие беру институттарына үкіметтік бақылауды талап етті, банктерге жарамсыз қарыз алушыларға қарыз бермеу үшін. Ол бұл талапты қабылдамай, нарыққа жаман несиелік тәуекелдерді жоюға сенді. Олай болмады» деп жазды. 2008 жылғы 23 қазан күні Конгресс алдындағы куәлігінде Гринспен реттеуде қателік жасағанын мойындады. The New York Times газеті: «Кемсау Гринспен еркін нарықтың өзін-өзі түзету күшіне тым көп сенгенін және шектен шыққан ипотекалық несие берудің өзін-өзі жою күшін күтпегенін мойындады. Гринспен дағдарысқа жауапкершілік тартпауға тырысты, бірақ дерегуляцияға сенімі шайқалғанын мойындады». Көптеген республикалық заң шығарушылар тұрғын үй көпіршігін Fannie Mae және Freddie Mac-ке жүктеуге тырысса да, Гринспен субстандартты ипотекаларды бағалы қағаздарға біріктіргені үшін Wall Street-ті басты кінәлі деп атады.
2000 жылдардың соңындағы дағдарыс
2008 жылдың наурызында Гринспен Financial Times Economists' Forum басылымына жазған мақаласында АҚШ-тағы 2008 жылғы қаржы дағдарысы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бергі ең ауыр дағдарыс ретінде бағалануы мүмкін екенін айтты. Онда ол: «Қаржы нарықтарындағы барлық үзілістерді біз ешқашан болжастыра алмаймыз» деді. Ол былай деп қорытындылады: «Нарықтың икемділігі мен ашық бәсекелестік сияқты жинақталған экономикалық сәтсіздікке қарсы ең сенімді және тиімді сақтық шараларымызға кедергі келтірмейтіндей етіп, нарық құрылымын және реттеуді реформалау және түзету маңызды, тіпті өте маңызды». Мақала форум қатысушыларынан көптеген сын пікірлерге ұшырады. Олар Гринспеннің саясаты мен қаржы нарықтарындағы үзілістер арасындағы себеп-салдар байланысын анықтағаннан кейін, оны жаһандық капитализм және еркін бәсекелестік нарықтары туралы теңгерімсіз және өзгермейтін идеологиялық көзқарастары үшін сынады. Белгілі сыншылардың қатарында Дж. Брэдфорд ДеЛонг, Пол Кругман, Элис Ривлин, Майкл Хадсон және Виллем Бьютер болды. Гринспен келесі мақаласында сыншыларына жауап беріп, өзінің идеологиясын тұжырымдамалық және саяси негізде қорғады. Бұл, басқа нәрселермен қатар, оған қарқынды дамып келе жатқан тұрғын үй бағасының көпіршігіне қарсы нақты қысым көрсетуге немесе оның сөзімен айтқанда, «желге қарсы тұруға» тыйым салды. Гринспен: «Менің нәтижелердің таралу диапазоны туралы көзқарасым шайқалды, бірақ еркін бәсекелестік нарықтар экономиканы ұйымдастырудың бәрінен артық теңдесі жоқ жолы екендігіне сенімдімін» деді. Ол былай деп қорытындылады: «Біз қатаң реттеуден бастап орталық жоспарлауға дейін әртүрлі әдістерді сынап көрдік. Ешқайсысы тиімді болған жоқ. Біз дәлелдерді қайтадан тексеруді қалаймыз ба?» Financial Times газетінің редакторы және экономика жөніндегі бас тілшісі Мартин Вольф Гринспенді негізінен нарықтағы дағдарысқа кінәлі ететін күнәші ретінде қорғады. Гринспенді қорғаған бірнеше маңызды сарапшылардың қатарында Стивен С. Роуч, Аллан Мелтцер және Роберт Бруска болды. Алайда, 2008 жылдың 15 қазанында The Washington Post газетінде жарияланған экономикалық дағдарыстың бастауларын талдаған мақала Гринспеннің туынды құралдарды реттеуге қарсы күрескенін және комиссия туынды құралдарды реттеуді бастауға тырысқан кезде Тауар фьючерстік сауда комиссиясы кеңсесін әдейі әлсіретуге тырысқанын көрсетті. Сонымен қатар, Гринспен 2000 жылдардың соңындағы несие дағдарысы кезінде байқалған жағдайларда туынды құралдар немесе басқа да күрделі активтер қиын немесе өтімді емес нарыққа сәйкес бағаланбауы үшін нарықтық ережелерді жақсартуды ұсынды. Гринспен туынды құралдарды реттеуге қарсы шыққан жалғыз адам емес еді. 1999 жылғы үкіметтік баяндама 2000 жылғы Тауар фьючерстерін жаңғырту туралы заңның қабылдануына ықпал етті. Бұл заң көптеген тауар фьючерстері ешқандай мемлекеттік органның реттеу өкілеттігінен тыс екенін нақтылады. Гринспенге Қазынашылық хатшысы Лоуренс Саммерс, Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясының төрағасы Артур Левитт және Тауар фьючерстерін саудалау комиссиясының төрағасы Уильям Раниер де қосылды. Олар «көп жағдайда, құқыққа ие болған своп қатысушыларының қаржылық туынды құралдарымен саудалауы CEA-дан (Тауар биржасы заңы) тыс болуы керек» деген қорытындыға келді. Басқа да мемлекеттік органдар осы пікірді қолдады. 2008 жылдың 23 қазанында Конгресс алдындағы куәлігінде Гринспен реттеуге қарсы шығу қателігін «ішінара» мойындады және «Өз акционерлерінің капиталын қорғау үшін несие беру мекемелерінің өзімшілдігіне сене білгендердің арасында, әсіресе мен, шоқ күйіндеміз» деді. Өзінің еркін нарық идеологиясына сілтеме жасай отырып, Гринспен: «Мен бір кемшілік таптым. Оның маңыздылығы немесе тұрақтылығы қаншалықты екенін білмеймін. Бірақ бұл факт мені қатты мазалады» деді. Өкіл Генри Уаксман (D CA) оның сөздерін нақтылауды сұрағанда, «Басқаша айтқанда, сіздің әлемге деген көзқарасыңыз бен идеологияңыз дұрыс емес екенін, жұмыс істемейтінін анықтадыңыз», - деді Уаксман. «Әрине, дәл солай», - деп жауап берді Гринспен. «Білесіз бе, менің таңғалуымның себебі осы, өйткені мен 40 жылдан астам уақыт бойы оның өте жақсы жұмыс істегенін көрсететін айқын дәлелдерге ие болдым». Гринспен туынды құралдарды реттеуге қарсылық білдіргенін мойындады және қаржы институттарының акционерлер мен инвестицияларды күткендей қорғамағанын мойындады. Мэтт Тайбби Гринспеннің ұсынысын және оның жаман салдарынан былай сипаттады: «Банктер кез келген спекулятивтік көпіршікті жарылған сайын, олар ФРС-ке қайта оралып, нөл немесе бір немесе екі пайызбен ақша қарыз алады, содан кейін ойынды қайтадан бастайды», осылайша банктердің ақша жоғалтуын «мүмкін емес» етеді. Ол сондай-ақ Гринспенді «классикалық алаяқ» деп атады, ол саяси шеберлігі арқылы «өзін америкалық биліктің шыңына дейін көтеріп, 20 жыл бойы Уолл-стрит назарына бөлініп, өзінше ләззаттанды». «Inside Job» деректі фильмінде Гринспен 2007–2008 жылдарғы қаржы дағдарысына жауапты тұлғалардың бірі ретінде көрсетілген. Time журналы да оны «қаржы дағдарысына кінәлі 25 адамның» қатарына қосты.
Саяси көзқарастары және лауазымның саясилануы
Гринспен өзін "өмір бойы бостандыққа ұмтылатын республикашыл" деп сипаттайды. Гринспен демократ конгрессмен Барни Франк және басқалар тарапынан да Буштың жеке шоттарды қолдайтын әлеуметтік қамсыздандыру жоспарларын қолдағаны үшін сынға ілікті. Гринспен Буштың моделі "өз табиғаты бойынша толық қаржыландыруды дамытуға мүмкіндік беретін негізге ие" деді. "Бұрын айтқанымдай, мен жеке шоттар арқылы толық қаржыландыруды қолдаймын". Басқалары, мысалы республикашыл сенатор Митч Макконнелл, Гринспеннің Бушқа тым көп мойынсұнуына келіспеді, Гринспеннің "екі партияның да ықпалындағы Федералдық резервте ұзақ жылдар бойы тәуелсіз саясаткер болғанын және зор үлес қосканын" айтты. Экономист Пол Кругман Гринспенді "үш картамен ойнайтын шебер" деп атап, "шындыққа адал еместігін" жазды. Ол "Буш әкімшілігінің қалауын қайта-қайта қолдау арқылы, Федералдық резерв төрағасына сенім артқандарды алдады". Гринспеннің бесінші рет қайта сайлануына қарсы болған республикашыл сенатор Джим Баннинг, Гринспеннің тек ақша-кредит саясаты туралы, емес, фискалдық саясат туралы пікір білдіруі керек деп айыптады. Алайда, Гринспен 1993 жылы Федералдық резерв төрағасы лауазымын пайдаланып, бюджет саясаты бойынша пікір білдірген, ол президент Клинтонның салықты көтеру және бюджетті қысқартуды қамтитын тапшылықты азайту жоспарын қолдаған. 2011 жылдың қазан айында "Оккупай" қозғалысына арналған лекциясында Ноам Чомски Гринспеннің 1997 жылдың ақпан айында АҚШ Сенатында берген куәлігінің бір бөлігін, өзінше "бір пайыздық" деп аталатын топтың мүддесін қорғайтын көзқарасының мысалы ретінде сипаттады. Гринспен куәлігінде жұмысшылардың күшейіп бара жатқан әлеуетсіздігі инфляцияны және инфляциялық күтуді төмен ұстап тұрудың маңызды факторы болып табылады, соның арқасында ұзақ мерзімді инвестицияларға ынталандыру жасалады деді.
Жеке өмір
Гринспен екі рет үйленген. Оның алғашқы некесі 1952 жылғы қазанда канадалық суретші Джоан Митчеллмен тіркелді; алайда, 10 айдан кейін неке күшін жойды. 1970-ші жылдардың соңында ол жаңалықтарды оқитын Барбара Уолтерспен кездесті. 1984 жылғы желтоқсанда Гринспен журналист Андреа Митчеллмен қарым-қатынасын бастады. Ол кезде Гринспен 58 жаста, ал Митчелл 38 жаста болған. 1997 жылғы сәуірде олар Жоғарғы Сот судьясы Рут Бадер Гинзбург арқылы некелесті.
Құрметтер
Президенттік бостандық медалі – 2005 жылдың қараша айында президент Джордж Буш тапсырған АҚШ-тағы ең жоғары азаматтық награда. Қорғаныс министрлігінің еңбегі үшін марапаттауы – 2006 жылғы 23 қаңтар. Францияның Құрмет легионының командирі – 2000 жыл. Ұлыбританияның Британ империясы орденінің кавалер-командирі – 2002 жыл. 1976 жылы Гринспан Джефферсон сыйлығының жылдық марапаты – АҚШ сенаторы Джон Хайнц сыйлығын, сайланған немесе тағайындалған лауазымдағы адам жасаған ең үлкен мемлекеттік қызметі үшін алды. 1989 жылы Гринспан Америка статистикалық қауымдастығының мүшесі болып сайланды. Гринспан 2000 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 2002 жылғы 26 қыркүйекте Гринспан Елизавета II патшайымнан құрметті рыцарь атағын алды. 2004 жылы Гринспанға Дуайт Д. Эйзенхауэрдің көшбасшылық және қызметі үшін медалі табысталды. 2005 жылы ол Гарри С. Трумэн кітапхана институты ұсынған Экономикалық саясат жөніндегі Гарри С. Трумэн медаліне ие болған алғашқы адам болды. 2007 жылы Гринспан Вирджиния университетінің Азаматтық көшбасшылықтағы Томас Джефферсон қоры медалін алды. 2012 жылғы 19 сәуірде Гринспан Нью-Йорк университетінен ерекше мемлекеттік қызметі үшін Юджин Дж. Киог сыйлығын алды.