17 ғасырдағы Голландиядағы гүлбақша қызыбы (Tulipmanie)

Кіріспе

17 ғасырдағы Нидерландыдағы экономикалық көпіршік

Тюльпан маниясы (tulpenmanie) – Голландияның алтын ғасырында жаңадан енгізілген және сәнді тюльпанның кейбір түйірлеріне жасалған келісім-шарт бағаларының ерекше жоғары деңгейге жеткен кезеңі. Үлкен үдеу 1634 жылы басталды және 1637 жылдың ақпанында күрт құлдырады. Бұл тарихтағы алғашқы тіркелген спекулятивтік көпіршік немесе активтердің құнының көтерілуі деп саналады. Көп жағдайда, тюльпан маниясы маңызды экономикалық дағдарыстан гөрі, сол кездегі беймәлім әлеуметтік-экономикалық құбылыс болды. Ол 17 ғасырда әлемдегі ең жоғары жан басына шаққандағы табысы бар, әлемдегі ең ірі экономикалық және қаржылық державалардың бірі болған Голландия Республикасының өркендеуіне елеулі әсер етпеді. Республика 1600 жылдан 1720 жылға дейін әлемдегі ең жоғары жан басына шаққандағы табысқа ие болды. Қазіргі кезде «тюльпан маниясы» термині көбінесе активтердің бағасы нақты құнынан ауытқуына байланысты кез келген ірі экономикалық көпіршікті сипаттау үшін метафора ретінде қолданылады. 17 ғасырда Голландия Республикасында форвардтық нарықтар пайда болды, олардың ең танымалдары тюльпан нарығына ортасталған. Тюльпан маниясының шыңында, 1637 жылдың ақпанында, бір ғана тюльпан түйірінің бағасы білікті шебердің жылдық табысынан 10 есе асып кетті. 1630 жылдарға қатысты экономикалық деректердің шектеулі болуы зерттеуді қиындатады, олардың көп бөлігі әсерлі және спекулятивтік көздерден алынған. Кейбір қазіргі экономистер бағаның өсуі мен төмендеуіне спекулятивтік мания емес, рационалды түсіндірмелерді ұсынады. Мысалы, гиацинт сияқты басқа гүлдер де алғашқыда жоғары бағаға ие болды, бірақ өсімдіктер көбейгеннен кейін құны төмендеді. Жоғары бағалар парламенттік декрет күтімінен де туындауы мүмкін, ол келісімшарттарды аз шығынмен жоюға мүмкіндік береді, бұл сатып алушылар үшін тәуекелді азайтады. 1637 жылғы оқиға 1841 жылы шотланд журналисі Чарльз Маккейдің «Ерекше танымал жаңылыстар және халықтың ақымақтығы» атты кітабы жарық көргеннен кейін кеңінен танылды. Маккей бір кезде жердің Семпер Августус түйіріне ұсынылғанын жазды. Маккей көптеген инвесторлар бағаның құлдырауынан қиын жағдайға түскенін және голланд саудасы ауыр соққыға ұшырағанын мәлімдеді. Маккейдің кітабы классикалық туынды болғанымен, оның айтқандары күмәнді. Көптеген қазіргі ғалымдар манияның оның сипаттағандай зиянды болмағанына сенеді.

Tulip mania (tulpenmanie) was a period during the Dutch Golden Age when contract prices for some bulbs of the recently introduced and fashionable tulip reached extraordinarily high levels. The major acceleration started in 1634 and then dramatically collapsed in February 1637. It is generally considered to have been the first recorded speculative bubble or asset bubble in history. In many ways, the tulip mania was more of a then unknown socio economic phenomenon than a significant economic crisis. It had no critical influence on the prosperity of the Dutch Republic, which was one of the world's leading economic and financial powers in the 17th century, with the highest per capita income in the world from about 1600 to about 1720. The term tulip mania is now often used metaphorically to refer to any large economic bubble when asset prices deviate from intrinsic values. Forward markets appeared in the Dutch Republic during the 17th century. Among the most notable was one centred on the tulip market. At the peak of tulip mania, in February 1637, some single tulip bulbs sold for more than 10 times the annual income of a skilled artisan. Research is difficult because of the limited economic data from the 1630s, much of which come from biased and speculative sources. Some modern economists have proposed rational explanations, rather than a speculative mania, for the rise and fall in prices. For example, other flowers, such as the hyacinth, also had high initial prices at the time of their introduction, which then fell as the plants were propagated. The high prices may also have been driven by expectations of a parliamentary decree that contracts could be voided for a small cost, thus lowering the risk to buyers. The 1637 event gained popular attention in 1841 with the publication of the book Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds, written by Scottish journalist Charles Mackay, who wrote that at one point of land were offered for a Semper Augustus bulb. Mackay claimed that many investors were ruined by the fall in prices, and Dutch commerce suffered a severe shock. Although Mackay's book is a classic, his account is contested. Many modern scholars believe that the mania was not as destructive as he described.

Голландиялық лала бизнесі

Еуропаға лала гүлін әкелу жиі күмәнді түрде Осман империясынан 1554 жылы Венаға алғашқы лала гүлінің түйірлері мен тұқымдарын жіберген Сұлтан Сүлейменге, Киелі Рим императоры Карл V-нің елшісі Огиер де Бусбекке байланыстырылады. 16 ғасырда картоп, бұрыш, помидор және басқа да көкөністер сияқты жаңа өсімдіктермен бірге лала гүлінің түйірлері де Еуропаға келді. Осы түйірлер Венадан Аугсбургке, Антверпенге және Амстердамға таратылды. 1593 жылы Оңтүстік Нидерланды ботанигі Каролус Клюзиус Лейден университетінде қызметке орналасып, hortus academicus құрғаннан кейін олардың танымалдылығы мен өсірілуі күрт өсті. Ол лала гүлінің түйірлерін отырғызып, олардың Төмен елдердің қатал жағдайларын көтере алатынын анықтады. Ұзақ өтпей лала гүлінің танымалдығы арта түсті. Бұл гүл сол кездегі Еуропаға таныс гүлдерден өзінің қаныққан түстерімен ерекшеленді. Жаңадан тәуелсіз Голландияның саудасының өркендеуімен бірге, лала гүлінің мәртебелік символ ретінде пайда болуы сәйкес келді. Испанияның Нидерланды болмай, оның экономикалық ресурстарын саудаға жұмсау мүмкіндігі туды және Голландия алтын ғасырына қадам басты. Амстердам саудагерлері пайдалы Шығыс Индия саудасының орталығы болды, онда бір сапардан 400% пайда табуға болар еді. Осының нәтижесінде лала гүлі тез арада ізделіске айналып, көптеген сорттары пайда болды. Олар топтарға бөлінді: қызыл, сары немесе ақ түсті бір түсті лалалар Кулерен деп аталды; қызыл немесе қызғылт түстегі ақ жолақты Розен; қызғылт немесе лила түстегі ақ жолақты Виолеттен; және ең сирегі – Бизарден ('Бизаррлар'), (қызыл, қоңыр немесе қызғылт түстегі сары немесе ақ жолақ). Жапырақшаларындағы күрделі сызықтар мен жалынға ұқсайтын жолақтардың көп түсті әсері өте әдемі және таңғажайып болды, осының нәтижесінде осы гүлдерді өсіретін түйірлерге үлкен сұраныс болды. Қазір бұл әсердің себебі лала гүліне тән мозаикалық вирустың түйірлерге жұққандығынан туындайтыны белгілі, бұл вирус «лала гүлін бұзатын вирус» деп аталады, себебі ол бір жапырақшаның түсін екі немесе одан да көп түске бөледі. Вирус лала гүлінің қызылшаларын да біртіндеп нашарлатады. Жыл бойы гүл сатушылар немесе лала сатушылар маусым соңында лала гүлін сатып алу туралы келісімшарттарға нотариус алдында қол қойды.

The introduction of the tulip to Europe is often questionably attributed to Ogier de Busbecq, the ambassador of Charles V, Holy Roman Emperor, to Sultan Suleiman the Magnificent, who sent the first tulip bulbs and seeds to Vienna in 1554 from the Ottoman Empire. Tulip bulbs, along with other new plant life like potatoes, peppers, tomatoes, and other vegetables, came to Europe in the 16th century. These bulbs were soon distributed from Vienna to Augsburg, Antwerp, and Amsterdam. Their popularity and cultivation in the United Provinces (now the Netherlands) started in earnest around 1593 after the Southern Netherlandish botanist Carolus Clusius had taken up a post at the University of Leiden and established the hortus academicus. He planted his collection of tulip bulbs and found that they were able to tolerate the harsher conditions of the Low Countries. Shortly thereafter, the tulip grew in popularity. The tulip was different from other flowers known to Europe at that time, because of its intense saturated petal colour. The appearance of the nonpareil tulip as a status symbol coincides with the rise of newly independent Holland's trade fortunes. No longer the Spanish Netherlands, its economic resources could now be channelled into commerce and Holland embarked on its Golden Age. Amsterdam merchants were at the centre of the lucrative East Indies trade, where one voyage could yield profits of 400%. As a result, tulips rapidly became a coveted luxury item, and a profusion of varieties followed. They were classified in groups: the single hued tulips of red, yellow, or white were known as Couleren; the multicolored Rosen (white streaks on a red or pink background); Violetten (white streaks on a purple or lilac background); and the rarest of all, the Bizarden ('Bizarres'), (yellow or white streaks on a red, brown, or purple background). The multicolour effects of intricate lines and flame like streaks on the petals were vivid and spectacular, making the bulbs that produced these even more exotic looking plants highly sought after. It is now known that this effect is due to the bulbs being infected with a type of tulip specific mosaic virus, known as the "tulip breaking virus", so called because it "breaks" the one petal colour into two or more. Less conspicuously, the virus also progressively impairs the tulip's production of daughter bulbs. During the rest of the year, florists, or tulip traders, signed forward contracts before a notary to buy tulips at the end of the season.

Спекуляциялық кезең

Гүлдердің танымалдылығы артқан сайын, кәсіби өсірушілер вирусты түймелер үшін қымбаттаған баға төледі, ал бағалар тұрақты түрде өсті. 1634 жылы француздықтардың сұранысының нәтижесінде, нарыққа спекулянттар кіре бастады. 1636 жыл бойы сирек кездесетін түймелердің келісім-шарт бағасы көтеріле берді. Қараша айында, "бұзылмаған" қарапайым түймелердің бағасы да өсуге басталды, сондықтан кез келген лала түймесі жүздерше гильдерге сатылуы мүмкін болды. Маусым соңында түймелерді сатып алу үшін алдын ала келісімдер пайдаланылды. Саудагерлер таверналардағы "коллегияда" кездесіп, сатып алушылар сауда-саттық үшін ең көп дегенде үш гильдерге дейін 2,5% "шарап ақысын" төлеуге міндетті болды. Екі тарап та бастапқы кепілдік төлемеді, нарықтық кепілдікке теңестірілген кепілдік төлемеді, және барлық келісімдер биржамен емес, жеке қарсы тараптармен жасалды. Голландтар лала келісімшарт саудасын windhandel (сөзбе-сөз "жел саудасы") деп сипаттады, өйткені түймелердің ешқайсысы шын мәнінде қолы ауыспады. Барлық бизнес голланд экономикасының шеңберінде жүзеге асырылды, биржада емес. Лала маниясы 1636-1637 жылдардың қысындағы ең жоғары нүктесіне жетті, онда кейбір келісімдер бес рет қолы ауысты. Бұл келісімдерді орындау үшін ешқандай жеткізілімдер жасалмады, өйткені 1637 жылдың ақпан айында лала түймелерінің келісім-шарт бағасы күрт құлдырап, лала саудасы тоқтады. Заманауи сатира дағдарыстың 3 ақпанда Харлемде басталғанын көрсетеді, онда аукционшы сұраныс бағасын бірнеше рет төмендеткеніне қарамастан, сатып алуға дайын клиенттерді таба алмады. Құлаудың нақты жағдайлары белгісіз. 1637 жылдың ақпан айының бірінші аптасының соңында құлау орын алған сияқты, бұл қолдағы келісімдер бойынша көптеген дауларға әкелді. 7 ақпанда лала өсірушілер Амстердамдағы ұлттық жиналысқа өкілдер сайлау үшін Утрехтке жиналды. Олардың жағдайы белгісіз болды, өйткені сатып алушылар енді келісімдерді орындауға қызығушылық танытпады, және оларды орындау үшін заңдық негіз болған жоқ. Ақпан айының соңында өкілдер Амстердамда жиналып, пікірталас жүргізді. Олар 1636 жылдың желтоқсанына дейін жасалған барлық келісімдер міндетті болады, бірақ кейінгі келісімдерді бағаның 10% құрайтын төлемді төлеп жоюға болады деген келісімге келді. Бұл мәселе Голландия сотына жеткізілді, ол шешім қабылдаудан бас тартып, мәселені қалалық кеңестерге қайтарды. Голландияның заң шығарушы органы жаз бойы жаңа мәмілелер жасауға мүмкіндік беру үшін барлық келісімдерді жоюға шешім қабылдады. Харлемде бұл мәселе созылды, өйткені үкімет тараптарға өз мәселелерін төрелік арқылы немесе басқа жолдармен шешуді қалдырды. Мамыр айында қала сатып алушыларға кез келген қолдағы келісімдерді бағаның 3,5% төлемімен жоюға рұқсат берді. Голландия сот жүйесі 1639 жыл бойы лалаларға қатысты даулармен айналысты. Ақырында көптеген келісімдер орындалмады.

As the flowers grew in popularity, professional growers paid higher and higher prices for bulbs with the virus, and prices rose steadily. By 1634, in part as a result of demand from the French, speculators began to enter the market. The contract price of rare bulbs continued to rise throughout 1636. By November, the price of common, "unbroken" bulbs also began to increase, so that soon any tulip bulb could fetch hundreds of guilders. Forward contracts were used to buy bulbs at the end of the season. Traders met in "college" at taverns and buyers were required to pay a 2.5% "wine money" fee, up to a maximum of three guilders per trade. Neither party paid an initial margin, nor a mark to market margin, and all contracts were with the individual counter parties rather than with the Exchange. The Dutch described tulip contract trading as windhandel (literally 'wind trade'), because no bulbs were actually changing hands. The entire business was accomplished on the margins of Dutch economic life, not in the Exchange itself. Tulip mania reached its peak during the winter of 1636–37, when some contracts were changing hands five times. No deliveries were ever made to fulfill these contracts, because in February 1637, tulip bulb contract prices collapsed abruptly and the trade of tulips ground to a halt. A contemporary satire suggests that the crisis started to unravel at 3 February in Haarlem, where an auctioneer failed to find willing buyers, despite lowering the asking price several times. The actual circumstances of the crash are unknown. The collapse seems to have occurred by the end of the first week of February 1637, which caused a number of disputes over the extant contracts. At the 7 February tulip growers scrambled in Utrecht to elect representatives for a national assembly in Amsterdam. Their situation had become uncertain as the buyers no longer had any interest in honoring the contracts, and there was no legal basis for enforcing them. By the end of February the representatives gathered in Amsterdam for deliberations. They decided on a compromise where all contracts entered before December 1636 would be binding, but later contracts could be cancelled by paying a fee amounting to 10% of the price. The matter was brought before the Court of Holland, which declined to rule one way or the other and referred the question back to the city councils. The legislature of Holland decided to cancel all contracts to allow fresh deals to be struck during the summer. In Haarlem the issue dragged on, since the government left it to the parties to solve their issues by arbitration or other means. In May the city ruled that buyers could cancel any extant contracts at a fee of 3.5% of the price. The Dutch court system remained busy with a number of tulip disputes throughout 1639. In the end most contracts were simply never honored.

Қолжетімді баға деректері

1630 жылдардағы баға туралы тұрақты жазбалардың жоқтығы лала маниясының көлемін анықтауды қиындатады. Қолда бар деректердің көп бөлігі анонимді сатирадан – Вэрмондт пен Гергедттің әңгімелерінен алынған, ол көпірше жарылғаннан кейін жазылған. Economist басылымы 1633 және 1637 жылдар аралығында 39 түрден 161 шамшырақ сату туралы деректер жинады, олардың 53-і әңгімелерде тіркелген. Көпірше жарылған күні, 1637 жылдың 5 ақпанында, 98 сату тіркелді, бұл сатулардың бағалары өте әртүрлі болды. Сатулар бірнеше нарықтық механизмдер арқылы жүзеге асырылды: колледждердегі фьючерстік сауда, өсірушілердің нақты сатуы, өсірушілердің нотариалды куәландырылған фьючерстік сатуы және мүлікті сату. Гарбердің сөзіне сүйенсек, "қолда бар баға деректерінің көп бөлігі алма мен апельсиннің қоспасы".

Рационалды түсіндірмелер

Бұл жақсы белгілі, 1636 және 1637 жылдар аралығында лала гүлдестесіне жасалған келісімдердің бағасы өсті, содан кейін құлдырады; алайда, мұндай күрт өзгерулер экономикалық немесе спекулятивтік көпіршік пайда болып, жарылғанын міндетті түрде білдірмейді. Сол кездегі лала нарығы экономикалық көпіршік деп танылуы үшін, гүлдердің бағасы өзара келісіммен белгіленіп, гүлдердің нақты құнынан асып түсуі керек еді. Қазіргі заманғы экономистер бағаның өсуі мен төмендеуіне бірнеше себептерді келтірді, тіпті Вице-король лаласы сол кездегі орташа үйдің құнынан бес есеге жуық болғанмен, бұл көпіршік болмауы мүмкін. 1630 жылдардағы өсім, Отыз жылдық соғыстың баяулауымен сәйкес келді. 1634–1635 жылдары Германия және Швеция әскерлері Германияның оңтүстігіндегі бақылауын жоғалтты; содан кейін Австрияның кардиналы Фердинанд солтүстікке жылжыды. Прага бейбіт шартынан кейін француз бен голландтар Габсбург империясына қарсы швед және неміс протестанттарын қаржы және қару-жарақпен қолдауға, сондай-ақ 1636 жылы Испан Нидерландысын басып алуға шешім қабылдады. Осылайша, нарықтық бағалар, кемінде бастапқыда, сұраныстың өсуіне логикалық жауап берді. Бағаның төмендеуі өсуге қарағанда жылдам және күрт болды. 1637 жылдың ақпан айындағы бағаның құлдырауынан кейін сату туралы деректер көбінесе жоғалып кетті, бірақ лала азабынан кейін гүлдердің бағасы туралы қалған бірнеше мәліметтер, гүлдердің құны ондаған жылдар бойы төмендегенін көрсетті.

Гүл бағасының табиғи құбылмалылығы

Гарбер тульпан бағасын 19 ғасырдың басында тульпанды ығыстырған гиацинт бағасымен салыстырып, ұқсас үлгіні анықтады. Гиацинттер енгізілген кезде, сұраныс күшті болғандықтан, гүл өсірушілер әдемі гиацинт гүлдерін өсіру үшін бәсекелестікке түсті. Адамдар гиацинтке үйренген сайын бағалар төмендеді. Ең қымбат пиязшалар 30 жыл ішінде ең жоғары құнының 1-2 пайызына дейін түсті. Гарбер атап көрсетеді, "жақында шағын көлемдегі лилия пиязшалары 1 миллион гульдерге (1987 жылғы айырбас бағамы бойынша 480 000 АҚШ доллары) сатылды", бұл тіпті қазіргі заманда да гүлдердің бағасы өте жоғары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бағаның өсуі жылдық пиязшалар отырғызылғаннан кейін болғандықтан, өндірушілердің бағаға жауап ретінде өндірісті арттыруға мүмкіндігі болмады.

Сын-пікірлер

Басқа экономистер бұл элементтер лала гүлдерінің бағасының күрт өсуі мен құлдырауын толыққанды түсіндіре алмайды деп санайды. Гарбердің теориясы, сондай-ақ, қарапайым лала гүлдерінің шарты бағасының да осындай күрт өсуін және төмендеуін түсіндіре алмағаны үшін сыналып келді.

Құқықтық өзгерістер

2007 жылы жарияланған мақаласында Эрл Томпсон Гарбердің түсіндірмесі лала гүлінің бағасының тым жылдам құлдырауын түсіндіре алмайтынын айтты. Бағаның жылдық құлдырау деңгейі 99,999% болды, ал басқа гүлдер үшін бұл көрсеткіш орташа есеппен 40% құрады. Бұл лала шартының жұмыс істеу механизмін өзгертті: 1637 жылғы 24 ақпанда голландиялық гүл өсірушілердің өздігінен реттелетін гильдиясы, кейіннен Голландия Парламенті бекіткен шешімінде, 1636 жылғы 30 қарашадан кейін жасалған және көктемде ақша нарығының қайта ашылуына дейінгі барлық фьючерстік келісімшарттардың опциондық келісімшарттар ретінде қарастырылатынын жариялады. Олар фьючерстік келісімшартты сатып алушыларды болашақта лала гүлдерін сатып алу міндетінен босату арқылы бұл шараны іске асырды, оларды сатушыларға келісімшарт бағасының шағын, белгілі бір пайызын төлеуге міндеттеді. Осы заңға дейін лала шартын сатып алған адам – қазіргі қаржы терминологиясында форвардтық келісімшарт деп аталатын – шамдарды сатып алуға заңдық міндетті болды. Бұл жарлық осы келісімшарттардың мәнін өзгертті, яғни нарықтық баға төмендесе, сатып алушы толық келісімшарт сомасын төлеудің орнына айып төлеуге және шамды алудан бас тартуға құқылы болды. Заңдағы бұл өзгеріс форвардтық келісімшарттарды сатып алушылар үшін өте тиімді опциондық келісімшарттарға айналдырды. Томпсон 1637 жылғы ақпан жарлығына дейін лала гүлдерінің бағасындағы «көпіршік» негізінен сатып алушылардың болатын жағдайды білуімен байланысты болды деп санайды. Томпсон 3,5%-дық соңғы страйк бағасы 24 ақпанға дейін нақты бекітілмесе де, «қараша айының соңында нарыққа ақпарат түскен кезде келісімшарт бағасы төлемге міндетті баға емес, сатып алу опциясын жүзеге асыру немесе страйк бағасы деген күтуді көрсету үшін өсті» деп жазады.

Әлеуметтік мания және мұра

Маккейдің ертегісінің танымалдығы бүгінге дейін сақталды, "Ерекше танымал жаңылыстар" кітабының жаңа басылымдары үнемі жарық көреді, оларға қаржыгер Бернард Барух (1932), қаржы жазушысы Эндрю Тобиас (1980), психолог Дэвид Дж. Шнайдер (1993) және журналист Майкл Льюис (2008) сияқты авторлар кіріспе жазады. Голдгар, лала гүлдеріне деген құмарлық экономикалық немесе спекуляциялық көпіршік болмағанымен, голландтар үшін басқа себептермен де ауыр соққы болғанын айтады: «Қаржылық дағдарыс өте аз адамға әсер етсе де, лала гүлдеріне деген құмарлықтың қозған қырықпасы зор болды. Көптеген құндылықтар күмән астына алынды». 1634 жылғы көпіршік, адамдардың нақты құны жоқ нәрсеге тіпті құмар болып қалуын көрсетіп тұр. Бұл – ұжымдық иллюзия деп аталатын құбылыстың мысалы. Голланд элитасының өзіне ерекше лала гүлдері болуы міндетті деп ойлағандығы бағаның өсуіне әкелді, тіпті лала гүлдерінің өзінің құны көп болмаса да. XVII ғасырда көптеген адамдар үшін гүл сияқты қарапайым нәрсе бір жылдық табыстан асып түсетіндей құнға ие болуы қисынсыз еді. Жазда ғана гүлдейтін гүлдердің бағасы қыста күрт өзгеруі мүмкін деген ой «құн» түсінігін хаосқа ұшыратты. Лала гүлдеріне деген құмарлықтың салдары туралы көптеген дереккөздер, мысалы, кейін Бекман мен Маккей баяндаған, спекуляцияға қарсы памфлеттер, экономикалық зиянның ауқымын дәлелдеу ретінде келтірілді. Алайда, бұл памфлеттер көпіршіктің құрбандары емес, көбінесе діни ынтамен жазылған. Бұл құбылыс моральдық тәртіптің бұрмалануы ретінде қарастырылды – «жердегі гүлге, аспандағы гүлге қарағанда көбірек назар аударудың» қауіпті салдары болуы мүмкін екендігінің дәлелі. Шамамен бір ғасырдан кейін, 1720 жылы Миссисипи компаниясы мен Оңтүстік теңіз компаниясының құлдырауы кезінде, лала гүлдеріне деген құмарлық осы құбылыстарды сатиралық бейнелеуде пайда болды. Бекман 1780 жылдары лала гүлдеріне деген құмарлықты алғаш рет сипаттағанда, оны сол кездегі лотереялардың сәтсіздігімен салыстырды. Голдгардың пікірінше, тіпті қазіргі заманғы қаржы нарықтары туралы көптеген танымал еңбектер, мысалы, Бертон Малкиелдің «Уолл-стриттегі кездейсоқ серуен» (1973) және Джон Кеннет Галбрейттің «Қаржылық эйфорияның қысқаша тарихы» (1990; 1987 жылғы құлдыраудан кейін жазылған) лала гүлдеріне деген құмарлықты моральдық сабақ ретінде пайдаланды. Лала гүлдеріне деген құмарлық 1995–2001 жылдардағы дотком көпіршігі және 2007–2010 жылдардағы субстандартты ипотекалық дағдарыс кезінде кеңінен танылды. 2013 жылы Голландияның Ұлттық банкінің бұрынғы президенті Ноут Веллинк Биткойнді «лала гүлдеріне деген құмарлықтан да нашар» деп сипаттап, «Дей тұрғанда, сонда кемінде лала гүлің болды, енді ештеңе жоқ» деді. Манияның тұрақты танымалдығына қарамастан, экономистердің манияға тиімді нарықтық түсіндірмелер ұсынуы туралы Дэниел Гросс былай деді: «Егер олар дұрыс болса, бизнес жазушылар өздерінің қолжетімді аналогиялар жинағынан «Лала гүлдеріне деген құмарлық» терминін жоюға тиіс».

The popularity of Mackay's tale has continued to this day, with new editions of Extraordinary Popular Delusions appearing regularly, with introductions by writers such as financier Bernard Baruch (1932), financial writer Andrew Tobias (1980), psychologist David J. Schneider (1993), and journalist Michael Lewis (2008). Goldgar argues that although tulip mania may not have constituted an economic or speculative bubble, it was nonetheless traumatic to the Dutch for other reasons: "Even though the financial crisis affected very few, the shock of tulipmania was considerable. A whole network of values was thrown into doubt." The bubble in 1634 shows how people can get caught up in a financial craze even when something doesn't have real value. This is an example of the phenomenon called collective illusions. Here, the Dutch elite thought that having their own special tulip bulbs was a must, and this made the prices go up, even though tulips themselves weren't worth much. In the 17th century, it was unimaginable to most people that something as common as a flower could be worth so much more money than most people earned in a year. The idea that the prices of flowers that grow only in the summer could fluctuate so wildly in the winter, threw into chaos the very understanding of "value". Many of the sources telling of the woes of tulip mania, such as the anti speculative pamphlets that were later reported by Beckmann and Mackay, have been cited as evidence of the extent of the economic damage. These pamphlets were not written by victims of a bubble, but were primarily religiously motivated. The upheaval was viewed as a perversion of the moral order—proof that "concentration on the earthly, rather than the heavenly flower could have dire consequences". Nearly a century later, during the crash of the Mississippi Company and the South Sea Company in about 1720, tulip mania appeared in satires of these manias. When Beckmann first described tulip mania in the 1780s, he compared it to the failing lotteries of the time. In Goldgar's view, even many modern popular works about financial markets, such as Burton Malkiel's A Random Walk Down Wall Street (1973) and John Kenneth Galbraith's A Short History of Financial Euphoria (1990; written soon after the crash of 1987), used the tulip mania as a lesson in morality. Tulip mania became a popular reference during the dot com bubble of 1995–2001, and the subprime mortgage crisis of 2007–2010. In 2013, Nout Wellink, former president of the Dutch Central Bank, described Bitcoin as "worse than the tulip mania", adding, "At least then you got a tulip, now you get nothing." Despite the mania's enduring popularity, Daniel Gross has said of economists offering efficient market explanations for the mania, "If they're correct[ ] then business writers will have to delete Tulipmania from their handy pack of bubble analogies."