Кіріспе
Гвинея-Бисаудың музыкасы ең көп танымал жанры – гумбе, бұл елдің басты музыкалық экспорты болып табылады. Тина мен тинга да танымал жанрлардың қатарында.
The music of Guinea Bissau is most widely associated with the polyrhythmic genre of gumbe, the country's primary musical export. Tina and tinga are other popular genres.
Ұлттық музыка
Португалиядан тәуелсіздік ұзақ күрестен кейін 1973 жылы жарияланды. "Esta É a Nossa Pátria Bem Amada" ("Бұл біздің сүйікті Отанымыз") – Амилкар Кабралдың сөздеріне Сяо Хе жазған Гвинея-Бисаудың ұлттық әнұраны, ол 1996 жылға дейін Кабо-Вердеде де қолданылды. Бразилия, Ангола, Мозамбик және Кабо-Верде сияқты Португалияның басқа колонияларынан өзгеше, фадо стилі Гвинея-Бисау музыкасына көп сіңбеді. Дегенмен, халыққа кең таралған әндердің мәтіні көбінесе Гвинея-Бисау креол тілінде болады, ол португал тіліне негіделген креол тілі. Олар көбінесе қызықты және күнделікті мәселелерді қамтиды, соның ішінде қазіргі оқиғалар мен ЖИТС сияқты проблемалар туралы айтады.
Әлеуметтік сын және цензура
Гвинея-Бисау үкіметінің танымал әншілермен қарым-қатынасы даулы болды. Әкімшілікті сынаған Жозе Карлос Шварц (Зе Карлос) күмәнді жағдайларда Гаванадағы ұшақ апатында қаза тапты. Кейіннен Супер Мама Джамбо ПАИГК-ны қолдап, оның жемқорлық пен туысқандық қатынастарға баса назар аударуын сынады. Бірқатар әншілерге үкімет тарапынан тыйым салынды, оның ішінде Зэ Манель 1983 жылы Хуко Монтейроның сөзіне жазылған "Tustumunhus di aonti" (Кешегі куәлік) әнін орындағаннан кейін. Тағы бір танымал әнші Жюстино Дельгадо президент Жоао Бернардо Виейраны сынағандығы үшін тұтқындалды. Азаматтық наразылықтар мен халықтың аздығы елдің музыкасының кең танылуына кедерілді.
Дәстүрлі музыка
Гвинея-Бисаудың 1,596,677 халқы (2011 жылдың шілде айындағы бағалау бойынша) Balanta (30%), Fula (20%), Manjack (14%), Mandinka (13%) және Papel (7%) этникалық топтарын қамтиды. Еуропалықтар мен мулаттардың саны 1%-дан кем, сондай-ақ шағын қытай халқы да бар. "Гумбе" сөзі кейде елдің кез келген музыкасын білдіру үшін қолданылады, бірақ ол негізінен елдің шамамен он халықтық музыка дәстүрін біріктіретін ерекше стильді көрсетеді. Баланта халқы "кусунде" деп аталатын қабақ лют аспабында ойнайды, ол Жола халқының "аконтингіне" ұқсас, бірақ қысқа дронды (A#/B) сабы жоғары емес, төменгі жағында орналасқан. Жоғарғы сабы орташа ұзындықта (ашық F#, тоқтатылған G#), ал ортаңғы сабы, ең ұзыны (ашық C#, тоқтатылған D#) жоғарғы сабымен тоқтатылып, бірдей дыбыс шығарады. Көптеген халықтық дәстүрлерге қабірге қошу, қасиетті рәсімдер және басқа да обрядтарда қолданылатын салтанатты музыка, сондай-ақ Балантаның "броска" және "куссунде", Мандинганың "джамбадон" және Биягос аралдарының "кундере" дыбысы жатады. Қабақ Гвинея-Бисаудың маңызды музыкалық аспабы болып табылады және өте жылдам әрі күрделі ритмдегі би музыкасында қолданылады.
Халықтық музыка
Тәуелсіздік алғаннан кейін елде пайда болған алғашқы танымал музыкалық дәстүр – гумбе 1973 жылы Лиссабонда Эрнесто Дабоның "М'Ба Болама" әнін жазу арқылы басталды. Дабоның жазба продюсері Зе Карлос 1972 жылы танымал Cobiana Djazz тобын құрған болатын. Содан кейін 1980 жылы дебюттік альбомы Cambança шыққан Super Mama Djombo тобы танымал болды, одан кейін Africa Livre, Chifre Preto және Kapa Negra топтары келді. 1980 жылдары Каба Мане бастаған kussundé сияқты жанрлар танымал бола бастады, оның Chefo Mae Mae шығармасында электр гитара мен Баланта тіліндегі өлеңдер қолданылды. Ағылшын және португал тілдерінде ән шырқатын көптеген әртістерді қолдайтын Анголалық поп-музыка кизомба деп аталады.