Кіріспе
Ай-күн күнтізбесі
The Babylonian calendar was a lunisolar calendar used in Mesopotamia from around the second millennium BCE until the Seleucid Era (294 BCE), and it was specifically used in Babylon from the Old Babylonian Period (1780 BCE) until the Seleucid Era. The civil lunisolar calendar was used contemporaneously with an administrative calendar of 360 days, with the latter used only in fiscal or astronomical contexts. The lunisolar calendar descends from an older Sumerian calendar used in the 4th and 3rd millennia BCE. The civil lunisolar calendar had years consisting of 12 lunar months, each beginning when a new crescent moon was first sighted low on the western horizon at sunset, plus an intercalary month inserted as needed, at first by decree and then later systematically according to what is now known as the Metonic cycle. Month names from the Babylonian calendar appear in the Hebrew calendar, Assyrian calendar, Syriac calendar, Old Persian calendar, and Turkish calendar.
Бабыл күнтізбесі – Месопотамияда шамамен б.з.д. екінші мыңжылдықтан бастап Селевкид дәуіріне (б.з.д. 294 жыл) дейін қолданылған ай-күн күнтізбесі. Ол Бабылда Ежелгі Бабыл кезеңінен (б.з.д. 1780 жыл) Селевкид дәуіріне дейін ерекше қолданыс тапты. Азаматтық ай-күн күнтізбесі 360 күндік әкімшілік күнтізбен бірге қолданылды, соңғысы тек қаржылық немесе астрономиялық мақсаттарда пайдаланылды. Ай-күн күнтізбесі б.з.д. 4 және 3 мыңжылдықтарда қолданылған көне шумер күнтізбесінен тараған. Азаматтық ай-күн күнтізбесінде жылдар 12 айдан тұрды, әр ай жаңа айдың алғашқы көрінуімен, күн бату кезінде батыс горизонтта байқалатын жұқа жарты аймен басталды, және қажет болған жағдайда, алдымен жарлық арқылы, кейіннен жүйелі түрде, қазіргі кезде Метон циклы деп белгілі цикл бойынша, қосымша ай енгізілді. Бабыл күнтізбесінің ай атаулары еврей, ассириялық, сириялық, ежелгі парсы және түрік күнтізбелерінде де кездеседі.
The Babylonian calendar was a lunisolar calendar used in Mesopotamia from around the second millennium BCE until the Seleucid Era (294 BCE), and it was specifically used in Babylon from the Old Babylonian Period (1780 BCE) until the Seleucid Era. The civil lunisolar calendar was used contemporaneously with an administrative calendar of 360 days, with the latter used only in fiscal or astronomical contexts. The lunisolar calendar descends from an older Sumerian calendar used in the 4th and 3rd millennia BCE. The civil lunisolar calendar had years consisting of 12 lunar months, each beginning when a new crescent moon was first sighted low on the western horizon at sunset, plus an intercalary month inserted as needed, at first by decree and then later systematically according to what is now known as the Metonic cycle. Month names from the Babylonian calendar appear in the Hebrew calendar, Assyrian calendar, Syriac calendar, Old Persian calendar, and Turkish calendar.
Дұрыс
Ай-күн күнтізбесі ретінде азаматтық күнтізбенің мақсаты күнтізбелік айларды синодикалық аймен, ал күнтізбелік жылдарды тропикалық жылмен синхронды ұстау болды. Азаматтық күнтізбенің жаңа айлары жаңа айдың күндізін бақылау арқылы белгіленгендіктен, күнтізбелік айлар синодикалық айдан қабыспайтын. Дегенмен, күнтізбелік жылдың ұзындығы б.з.д. 499 жылдан бастап қолданылатын Метоний циклы арқылы реттелгендіктен, нақты жаңа жылмен салыстырғанда, жаңа жылды есептеуде белгілі бір дәрежеде қателіктер кездеседі. Кез келген жылда бірінші айдың бірінші күні көктемгі күн мен түннің теңелуінен 20 күнге дейін алшақтыққа ие болуы мүмкін, бірақ орташа алғанда жылдың ұзындығы Метоний циклымен өте жақын мәнде шамаланған; есептелген орташа ұзындығы нақты күн жылдық ұзындығынан 30 минуттан аспайды.
Әкімшілік күнтізбе
Азаматтық күнтізбе кем дегенде алғашқы мың жылдықтар бойында стандартталмағандықтан және болжау мүмкін болмағандықтан, Вавилонда сол кезеңде әкімшілік немесе схемалық күнтізбе деп аталатын екінші күнтізбе жүйесі гүлденді. Әкімшілік жыл дәл 30 күндік 12 айдан тұрды. Б.з.д. 4-ші және 3-ші мыңжылдықтарда кейде қосымша айлар енгізілді (сол кезде жыл 390 күнге дейін созылатын), бірақ б.з.д. 2-ші мыңжылдық басында 360 күндік жылға ешқандай өзгеріс немесе қосымша ай енгізілмеді. Шаббат бастапқыда ай циклынан туындады, онда төрт апта Шаббатпен аяқталып, әр айда бір немесе екі есепке алынбаған күн қосылатын. Бұл теорияның қиындықтары үзіліссіз апта мен ай аптасы арасындағы айырмашылықты қабылдау және ешбір тілде ай аптасын Шаббат деп атаған мәтіндердің болмауын түсіндіруді қамтиды. Сирек кездесетін Сапаттум немесе Сабаттум, толық ай ретінде, еврей Шаббатымен туыс немесе біріктірілген, бірақ апталық емес, ай сайын келеді; ол шумерлік са бат ("орта демалыс") түрінде қарастырылады, аккад тілінде um nuh libbi ("орта демалыс күні") деп расталады. Марчелло Краверидің сөзіне сәйкес, демалыс күні "дегенге дейін Бабылдың Шабатту ай мерекесінен шыққан, бірақ оның бастауы туралы барлық іздер жоғалғандықтан, еврейлер оны Киелі кітаптағы аңызбен байланыстырды". Бұл қорытынды Енума Элиш жаратылыс есебінің зардап шеккен бөлігін контексттік жағынан қалпына келтіру болып табылады, ол былай деп оқылады: "[С]абатты айдың ортасында кездестіресің".
Әсері
Акад тіліндегі ай атаулары бүгінге дейін қолданылып жүрген бірнеше күнтізбелерде кездеседі. Ирак пен Левант аймақтарында күн тәртібі бойынша грегориан күнтізбесі жүйесі қолданылады, онда римдік атауларды классикалық араб есімдері алмастырған. Ал ассириялық күнтізбедегі ай атаулары тікелей арамей тілінен, ал ол аккад тілінен тараған. Сол сияқты, қазіргі Түркия грегориан күнтізбесін пайдаланса да, түрік айларының атаулары 1839 жылғы Осман империясының Руми күнтізбесінен шабыттанған, ол 1677 жылғы Осман қаржы күнтізбесіне негізделген, ал ол Юлиан күнтізбесімен байланысты. Бұл соңғы күнтізбедегі ай атаулары сирия және ислам тілдерінен шыққан, ал қазіргі күнтізбеде осы атаулардың төртеуі түпнұсқа аккад атауларынан келген.