Кіріспе

Кең қолданылатын NTSC теледидарлық сынақ үлгісі – SMPTE түс жолақтары, бұл NTSC бейне стандарты қолданылатын теледидарлық сынақ үлгісі, Солтүстік Америка елдері де осыған жатады. Ұлттық кино және теледидар инженерлері қоғамы (SMPTE) бұл үлгіні Инженерлік нұсқаулық (EG) 1 1990 деп атайды. Оның құрауы белгілі бір стандарт болып табылады және сынақ үлгісін жасаушы генераторлар арқылы құрылады. Алған сигналды белгілі стандартпен салыстыру арқылы бейне инженерлері NTSC бейне сигналының жазу немесе тарату кезінде қандай өзгерістерге ұшырағанын және оны техникалық талаптарға сәйкес етуі үшін қандай түзетулер жасау қажет екенін анықтай алады. Бұл, сондай-ақ, теледидар мониторының немесе қабылдағыштың NTSC хроминациясы мен люминациясы туралы ақпаратты дұрыс көрсетуі үшін де қолданылады. SMPTE сынақ үлгісінің алғашқы идеясын RCA зертханаларының Норберт Д. Ларки (1927–2018) және Дэвид Д. Холмс (1926–2006) жасады және алғаш рет 1951 жылдың 7 ақпанында RCA лицензиялық бюллетенінде LB 819 ретінде жарияланды. АҚШ патенты 2,742,525 «Түс сынақ үлгісін жасаушы генератор» (қазір мерзімі өткен) 1956 жылдың 17 сәуірінде Ларки мен Холмсқа берілді. Кейіннен EIA RS 189A стандартын жариялады, ол 1976 жылы EIA 189A болып өзгерді, бұл стандартты түс жолақ сигналын сипаттайды, ол түсті мониторларды реттеу, кодтаушыларды түзету және түсті теледидар тарату жүйелерін жылдам тексеру үшін сынақ сигналы ретінде қолдануға арналған. 1977 жылы CBS технологиялық орталығының А. Голдберг Хэнк Малер (1936–2021) жасаған жақсартылған түс жолақ сынақ сигналын сипаттады, ол SMPTE TV бейне технологиялық комитетіне SMPTE ұсынған практика ретінде қарау үшін ұсынылды. Бұл жақсартылған сынақ сигналы 1978 жылы SMPTE ECR 1 стандарты ретінде жарияланды. CBS компаниясының оны жасауы 2002 жылы «Технология және инженерия» саласындағы «Эмми» сыйлығымен марапатталды. CBS бұл сынақ сигналына патент алған жоқ, осылайша оны өнеркәсіпте жалпы қолдануға берді. HDTV сигналдарын тексеру үшін SMPTE түс жолақтарының кеңейтілген нұсқасы SMPTE RP 219:2002 енгізілді (қосымша бөлімді қараңыз). Түс жолақтары бастапқыда аналогты NTSC жабдықтарын калибрлеу үшін жасалған болса да, олар берілісте және қазіргі заманғы цифрлық теледидар құрылғыларында кеңінен қолданылады. Қазіргі уақытта түс жолақтары CRT, LCD, LED, плазма және басқа да бейне дисплейлерінде, сондай-ақ көшіру, спутниктік, оптикалық талшық және микротолқынды таратуда, теледидар және веб-трансляция жабдықтарында дәл хрома және люминация деңгейлерін сақтау үшін қолданылады. Ұйымның алғашқы 100 жылдығының ең маңызды стандарттарын анықтау бойынша жүргізілген сауалнамада SMPTE EG 1 SMPTE стандартының ең маңызды 5-ші стандарты деп танылды.

SMPTE ECR 1-1978 (SDTV)

SMPTE түстер сызықтарының суреттерінде теледидар суретінің жоғарғы үштен екі бөлігі 75% қарқындылықтағы жеті тік сызықтан тұрады. Солдан оңға қарай ақ немесе сұр, сары, көк, жасыл, қызғылт, қызыл және көк түстер орналасқан. Ақ немесе сұр түстің таңдалуы сол сызықтың 100% жарықтыққа ие болуына байланысты. Бұл тізбек үш негізгі түс компонентінің – жасыл, қызыл және көктің – кемінде біреуін пайдаланатын барлық жеті мүмкін комбинацияны қамтиды. Көк түс әр сызық арасында қосылып, өшіріледі, қызыл түс әр екі сызықта қосылып, өшіріледі, ал жасыл түс ең сол жақ төрт сызықта жанған, оң жақ үш сызықта сөніп тұрады. Жасыл түс жарықтыққа ең көп үлес қосады, одан кейін қызыл және көк түстер, сондықтан бұл сызықтар тізбегі жарықтық режиміндегі толқын формасы мониторында солдан оңға қарай төмен қарай баспалдақ ретінде көрінеді. Векторскоптың торшасында сигнал дұрыс реттелген жағдайда осы жеті сызықтың іздері түсуі тиіс рұқсат етілген аймақтарды көрсететін қораптар белгіленген. Жеті сызықтың астында көк, қызғылт, көк және ақ немесе сұр түсті тік тікбұрыштардан тұратын жолақ орналасқан. Теледидар қабылдағышы көк түстен басқа барлық түстерді сүзгілеуге орнатылғанда, бұл тік тікбұрыштар түстер сызықтарының негізгі жиынтығымен бірігіп, түстерді реттеуге қолданылады; олар төрт қатты көк сызық түрінде көрінеді, түстерді реттеу дұрыс болса, сызықтар мен тік тікбұрыштар арасында көзге көрінетін айырмашылық болмайды. Төменгі бөлімде 100% ақ түсті квадрат және 7,5% қара түсті тікбұрыш орналасқан, олар жарықтық диапазонын орнату үшін қолданылады. Үлгінің қазіргі заманғы нұсқаларында PLUGE импульсі бар. Ақ квадрат сары және көк сызықтардың астында орналасқан, ал толқын формасы мониторында 100 IRE бірлігіндегі сары және көк түсті хроманың шыңымен ақ сызық қабаттасқан күйде көрінеді. PLUGE (суреттік желіні келтіру құралдарының аббревиатурасы) импульсі қызыл сызықтың астындағы қара тікбұрыштың ішінде орналасқан (суретте көрсетілген, бірақ көру қиын болуы мүмкін). Ол үш кішкентай тік сызықтан тұрады: оң жақтағысы қара деңгейінен 4% жоғары (11,5 IRE), ортаңғысы қараға тең (7,5 IRE), ал сол жақтағысы қарадан 4% төмен (супер қара немесе қарадан да қара, 3,5 IRE) қарқындылыққа ие. PLUGE импульсі қара түстерді сұр түске айналдырудан немесе қара деңгейінен сәл төмен болатын сигнал кесуінен туындайтын сурет ақпаратын жоғалтудан сақтау үшін жарықтық диапазонының төменгі бөлігін реттеуге көмектеседі (бұл қара түстерді «жақындату» деп аталады). Монитор дұрыс реттелген кезде оң жақ PLUGE сызығы шамалы ғана көрінуі керек, ал сол жақ екі сызық бір-бірінен ажыратылмауы керек және мүлдем қара болуы керек. Төменгі бөлімде YIQ (қараңыз) жүйесіндегі In фазалық және +Quadrature сигналдары бар екі бөлім орналасқан, олар қара деңгейге бағытталған және түс жарылысы сигналымен бірдей күшейтуге ие; олар үлгіде өте қара көк және өте қара қызғылт түсті квадраттар түрінде көрінеді. Векторскопта олар бір-бірінен 90 градус бұрышпен орналасқан екі қысқа сызық түрінде көрінеді. Бұлар теледидар қабылдағышының сигналдың 3,58 МГц түсті субтасымалдаушы бөлігін дұрыс демодуляциялауын қамтамасыз ету үшін қолданылады. Хроминанстық сигнал дұрыс демодуляцияланса, I және +Q блоктарының векторлары векторскоптың I және Q осьтеріне дәл түсуі керек. Бұл сызықтар «сызықтар мен тон» деген сөздің бұрынғы мағынасын тудырады. Әдетте, телеарна желісі, телестанция немесе басқа да бейне бағдарламаларын шығарушы бағдарламалық материалды жіберуден бұрын SMPTE түстер сызықтарын үздіксіз 1,000 Гц синустық толқынымен бірге жібереді, бұл тарату желісіне немесе ортасына иелік етуді растау және қабылдау станциялары мен аралық телекоммуникация провайдерлері өз жабдықтарын реттеу үшін жасалады. Телевизиялық бағдарламаларды шығарушылар әдетте бейнетаспаның немесе басқа жазба құралының басында сызықтар мен дыбыстарды жазады, сонда ойнату құрылғысын калибрлеуге болады. Көбінесе телеарнаның атауы немесе шақыру белгісі, басқа да ақпарат, мысалы, нақты уақыт сағаты немесе басқа да сигнал көзі графикалық түрде сызықтардың үстіне орналасады.