Ларен: Тарихы мен мәдениетінің көрінісі

Кіріспе

Солтүстік Ирландияның Антрим графтығындағы қала (және азаматтық округ)

Тарих

Ларн маңындағы жағалау аймағы мыңжылдықтар бойы қоныстанған, және Ирландияның ең ерте мекенделген аймақтарының бірі саналады. Осы ертедегі адамдардың Солтүстік канал арқылы Шотландиядан келгені есептеледі. Ларнның солтүстігіндегі Нокдуда қола дәуіріне жататын қамалдаған бекініс және қоныс болған. Ертедегі жағалау тұрғындарының Солтүстік каналдың екі жағалауындағы және Шотландия жағалауындағы басқа да елді мекендер арасындағы сауданы қамтитын дамыған мәдениеті болды деп саналады. Шотландия жағалауы осы жерден анық көрінеді. Аймақтағы археологиялық қазбалар б.з.д. 6000 жылдан бастап жасалған кремний құралдары мен басқа да артефакттарды тапқан. Археологтар тіпті «ларниялық» терминін осындай кремний құралдарын және мезолит дәуірінің ұқсас артефакттарын сипаттау үшін қолданған (сондай-ақ, бір кезде Ирландиядағы мезолиттік мәдениеттің өзін сипаттау үшін). Қазіргі уақытта «ларниялық» сөзі Ларн тұрғындарына қатысты қолданылады. Ларн өзінің атын Даль-н-Араидидің Ulaid кіші патшалығының бір бөлігі болған, гаэльдік территория немесе туат – Латарнадан алған. Кейіннен ол Инвер Ларне немесе жай ғана Инвер деп ағылшыншаланды. Латарна соңғы ғасырларда ғана қала атауы ретінде қолданыла бастады. Рим императоры Северийдің 204 жылы Шотландияға бет алған римдық галерасы Портус Сакса деп аталатын жерге қалай бұрылып кеткенін айтқандығы белгілі, бұл жердің Ларн шығанағы болғаны саналады. Ежелгі гректер де Антрим жағалауын білген, ал 2-ші ғасырдағы астроном және географ Птолемей өзінің карталарының бірінде Айлендмагиге сілтеме жасаған. 10 және 11 ғасырларда аймақта викингтердің белсенділігі болған. Осы кезеңге жататын викингтердің жерлеу орындары мен артефакттары табылған. Ulfreksfjord – Ларн шығанағының көне скандинавиялық атауы. Снорри Стурлусонның скандинавиялық тарихшы айтуынша, 1018 жылы Ирландия королі Коннор Ульфрексфьордта Оркней викингтерін жеңген. Кейінірек ағылшыншаланған атауларға Wulfrichford, Wolderfirth, Wolverflete және қазірге дейін қолданылып келе жатқан Olderfleet кіреді. «Fleet» сөзі скандинавиялық «fljot» сөзінен шыққан, ол «ширатылған жер» дегенді білдіреді. «Older» сөзі «толқын» деген мағына беретін скандинавиялық «oldu» сөзінен туындаған болуы мүмкін. 1914 жылы 1914 жылғы «Үйлену туралы» заңға қарсы болған лоялистер қарулы қарсылыққа дайындалды. «Ларн қаруы» деп белгілі болған оқиға кезінде, түнгі уақытта неміс, австриялық және итальяндық қару-жарақтар мен оқ-дәрілер Ларн және Бангор порттарына жеткізіліп, Ольстер аймағына таратылды. Бұл оқиға Ольстер одағының өзін-өзі анықтау құқығын бекітудегі маңызды қадам болды, және осы құқықтың мойындалуы Солтүстік Ирландияның құрылуына әкелді.

The coastal area around Larne has been inhabited for millennia, and is thought to have been one of the earliest inhabited areas of Ireland, with these early human populations believed to have arrived from Scotland via the North Channel. Knockdhu, north of Larne, was the site of a Bronze Age promontory fort and settlement. The early coastal dwellers are thought to have had a sophisticated culture which involved trading between the shores of the North Channel and between other settlements on the coasts of Scotland. The coast of Scotland is in fact clearly visible from here. Archaeological digs in the area have found flintwork and other artefacts which have been assigned dates from 6000 BC onwards. The term Larnian has even been coined by archaeologists to describe such flintworks and similar artefacts of the Mesolithic era (and one time to describe Mesolithic culture in Ireland as a whole). Larnian is also currently used to refer to people from Larne. Larne takes its name from Latharna, a Gaelic territory or túath that was part of the Ulaid minor kingdom of Dál nAraidi. and was later anglicised as Inver Larne or simply Inver. Latharna was only applied exclusively to the town in recent centuries. The Roman emperor Severus is known to have described how, in 204 AD, a Roman galley bound for Scotland veered off course to a place called Portus Saxa, which was believed to be Larne Lough. The ancient Greeks also knew of the coast of Antrim and Ptolemy, the 2nd century AD astronomer and geographer, referred to Islandmagee on one of his maps. There was Viking activity in the area during the 10th and 11th centuries AD. Viking burial sites and artefacts have been found in the area and dated to that time. Ulfreksfjord was an Old Norse name for Larne Lough. According to the Norse historian Snorri Sturluson, Connor, King of Ireland, defeated Orkney Vikings at Ulfreksfjord in 1018. Later anglicised names include Wulfrichford, Wolderfirth, Wolverflete and the surviving name Olderfleet. The ending fleet comes from the Norse fljot, meaning "inlet". Older may come from the Norse oldu, meaning "wave". In 1914, Loyalists opposed to the Home Rule Act 1914 prepared for armed resistance. In an episode known as the Larne Gun Running German, Austrian and Italian weapons with ammunition were transported into the ports of Larne and Bangor in the dead of night and distributed throughout Ulster. This event marked a major step in cementing the right to Ulster Unionist self determination, with the recognition of such a right ultimately leading to the creation of Northern Ireland.

Ларнның азаматтық еншісіндегі

Азаматтық округке келесі аудандар кіреді: Басқа демалыс нысандарының ішінде Ларн демалыс орталығы және Ларн мұражайы мен өнер орталығы бар. Кейрнду гольф алаңы Баллигли төбесінде, ал Ларн гольф алаңы Айлендмаги түбегінде орналасқан. Маңызды ғимараттар мен құрылыстарға Олдерфлит қамалы жатады. Магераморн, Ларн-Лоу бойымен оңтүстікке қарай 5 миль қашықтықта орналасқан, HBO телесериалы «Троналар ойыны» сериалының көп бөлігін түсіруге пайдаланылған киностудияға ие.

2021 жылғы халық санағы

Санақ күні (2021 жылдың 21 наурызында) Ларн қаласында 18 853 адам тұрды. Олардың арасында:
17,77% -ы 16 жасқа дейінгілер, 63,10% -ы 16 мен 65 жас аралығындағылар, ал 19,13% -ы 66 жастан асқандар. Тұрақты түрде тұратын халықтың 51,27% -ы әйелдер, ал 48,73% -ы ерлерді құрады. 62,4% протестанттық дінге жатады немесе осы дінде тәрбиеленген (басқа христиандық ағымдар да осыған кіреді), 23,9% католик дінге жатады немесе осы дінде тәрбиеленген, 0,9% басқа дінге жатады немесе осы дінде тәрбиеленген, ал 12,8% ешқандай дінге жатпайды немесе осы дінде тәрбиеленбеген. 66,6% өзін британдық деп санайды, 38,3% -ы Солтүстік Ирландиялық, 10,3% -ы Ирландиялық, ал 4,2% өзін «басқа» ұлттық санаға жатқызады. (респонденттер бірнеше ұлттық сананы көрсетуге құқылы). 17,51% ульстер-шотланд тілін біраз деңгейде біледі, ал 3,84% ирланд (гейль) тілін біледі.

2011 жылғы халық санағы

Санақ күні (2011 жылдың 27 наурызы) Ларн қаласында 18 755 адам тұрды, бұл Солтүстік Ирландияның (NI) жалпы санының 1,04% құрады. Олардың арасында:

18,59% 16 жасқа дейінгілер, ал 18,00% 65 және одан асып кеткендер еді. Тұрақты түрде тұратын халықтың 51,98% әйелдер, ал 48,02% ерлерді құрады. 67,03% өзі протестант немесе басқа да католик емес христиан (соның ішінде христиандыққа байланысты) дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленді, ал 25,97% католик дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленді. 71,62% өзін британдық, 30,56% солтүстік ирландиялық, ал 8,75% ирландиялық деп санады (респонденттер бірнеше ұлттық сананы көрсетуге құқылы болды). Халықтың орташа жасы 41 жасқа тең болды. 17,20% албан тілін біраз деңгейде білді, ал 4,02% ирланд тілін (Gaeilge) біраз деңгейде білді.

Өнеркәсіп және сауда

Солтүстік Ирландияның басты электр станциясы – Баллилумфорд электр станциясы. Ларнедегі басқа энергетикалық операторлардың қатарында B9 Energy (жаңаруға жарамды энергияны дамыту компаниясы) бар. Ларн қаласында Caterpillar (NI) Limited компаниясының (дизельді және газ генераторларын өндіретін Caterpillar тобының бөлігі), InspecVision (өндірістік инспекциялық жабдықтар), TerumoBCT (ішек тамырға тамшылап берілетін ерітінділер мен қан өнімдерін өндіретін жапондық өндіруші) және LEDCOM (Larne Enterprise Development Company) бизнес-паркі орналасқан. Ларнның басты көшесі, Данлюс көшесі, Лахарна сауда орталығы және портқа жақын Порт тас жолындағы ірі супермаркеттерде көптеген дүкендерді табуға болады. Әр сәрсенбі сайын Ларн сауда алаңында базар өткізіледі.

Кеме

Кемелер порттан Шотландиядағы Кэрнрианға қатынайды. Жолаушылар тасымалын P&O Irish Sea компаниясы жүзеге асырады, және Ларнеден Шотландияға жасалатын қатынастарды "ең қысқа және ең жылдам қатынастар" деп сипаттайды, себебі Ларне Шотландияға өте жақын орналасқан. Ирландия теңізі арқылы Ларне мен Шотландиядағы Портпатрик арасын байланыстыратын көпір салу ұсынылып отыр.

Жол

Ларн Белфастпен A8 тас жолы арқылы байланысты. A2 тас жолы немесе "Антрим жағалау жолы" Антрим жағалауы бойымен өтеді және көркем Антрим Глендерінен өтеді. Қаланың оңтүстігінде A2 Ларн шығанағының жанымен Глинн, Магераморн және Балликарри арқылы Уайтхед пен Каррикфергусқа дейін созылады. A36 тас жолы қаладан Баллименаға дейін жүреді.

Темір жол

Белфаст-Ларне темір жолы Белфаст Ұлы Виктория көшесі темір жол станциясы мен Белфаст Орталық станциясына, Уайтхед, Каррикфергус және Джорданстаун арқылы қосылады, сондай-ақ Ларнеді Солтүстік Ирландия темір жол желісіне жалғастырады. Қазіргі уақытта Солтүстік Ирландияда теміржолмен жүк тасымалы жүргізілмейді. Ларн Таун темір жол станциясы мен Ларн Харбор темір жол станциясы екеуі де 1862 жылдың 1 қазанында ашылып, 1965 жылдың 4 қаңтарында жүк тасымалы үшін жабылды. Баллимена және Ларн темір жолы тар салмақты темір жол болған. Ол 1878 жылы ашылып, 1933 жылы жолаушылар тасымалы тоқтатылып, 1950 жылы толығымен жабылды. Тағы бір темір жол Ларннан Балликларға дейін салынған, және оның кейбір бөліктері Six Mile аңғары бойымен өткен жерлерде әлі де көрініп тұр.

Мемлекеттік қызметтер

Ларн қалалық ғимараты, бұрынғы Ларн округі кеңесінің бас кеңсесі 1870 жылы құрылысы аяқталған. Мойл ауруханасы жедел жәрдем және шұғыл көмек бөлімінің жабылуынан кейін шектеулі қызметтер ұсынады.

Білім

Ауданды қамтитын орта мектептер қатарында Ларн грамматикалық мектебі мен Ларн жоғары мектебі бар. Солтүстік өңірлік колледж (бұрын Ларн техникалық колледжі) – жоғары білімнен кейінгі білім беретін колледж.

Қалалық округтің бостандығы

2006 жылы Ауғанстандағы Муса Қала қаласында болған шайқасты еске алу үшін, Корольдік Ирландия полкінің қатысуымен жаңа полк маршы жазылды. Крис Аттрилл жазған бұл марш Ларн қалалық кеңесінің тапсырысымен жасалған және 2008 жылғы 1 қарашада Ларн қаласында полкке табыс етілді. Сол шарада полкке "қаланың құрметті азаматы" мәртебесі берілді, бұл оларға қалалар мен қалашықтар арқылы "туларымен, әскери оркестрлердің сүйемелдеуімен және штыктары қадалып" жүру құқығын берді. Маршқа Муса Қала деген ат берілді.

Оқиғалар

Friends Goodwill Music Festival жыл сайын мамыр айында өтеді және жергілікті музыканы қолдайды.

Спорт

Ларн Ф. К., кәсіби футбол клубы, NIFL Премьер-лигасында ойнайды. Жергілікті әуесқой футбол клубтарының қатарында Ларн Техникалық Олд Бойз ФК және Веллингтон Рекреация ФК бар.

Туған қала

Ларн, Оңтүстік Каролина штатындағы Кловер қаласымен қалаластық байланыс орнатқан, және Кловер қаласы мектептерінің біріне Ларн бастауыш мектебі деген ат берген.

Ерекше оқиғалар

Ларнит – бұл минерал Ларн қаласының құрметіне аталған.