Кіріспе

Жозеф Смит-тің әйелі және соңғы күнгі қасиеттілердің (1804–1879) қайта ұйымдастырылған шіркеуінің жетекшісі Эмма Хейл Смит Бидамон (10 шілде, 1804 – 30 сәуір, 1879) – соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының алғашқы кезеңіндегі жетекші тұлға және соңғы күнгі қасиеттілердің қайта ұйымдастырылған Иса Мәсіх шіркеуінің (RLDS Church) көрнекті мүшесі, сондай-ақ қозғалыстың негізін қалаушы Жозеф Смиттің бірінші әйелі. 1842 жылы Наувоо қаласында әйелдерге көмек көрсету қоғамы құрылғанда, ол ұйым мүшелерінің дауысымен оның алғашқы президенті болып сайланды. Жозеф Смит өлтірілгеннен кейін Эмма Бригам Янг пен мормон пионерлерімен Юта аймағына кетпей, Наувоода қалып қойды. Эмма көп әйел алудан басқа, өмірінің соңына дейін Жозеф Смиттің ұстанымдарын қолдады және ұлы Жозеф Смит III-тің RLDS шіркеуін басқаруына адал болды.

Ерте өмір

Эмма Хейл 1804 жылғы 10 шілдеде Пенсильвания штатының Сускеханна округіндегі Хармония қалашығында, отбасысының бұйынынан салынған үйінде дүниеге келді. Ол Исаак Хейл мен Элизабет Льюис Хейлдің жетінші баласы және үшінші қызы болды. Оның негізгі ата-тегі ағылшын халқынан тараған, соның ішінде "Мейфлауэр" кемесімен келген жеті жолаушы да бар. Исаак пен Элизабет 1791 жылы Сускеханна округіне келіп, жер сатып алып, алғашқы тұрақты қоныстанғандардың бірі болды. Айзек пен Элизабет Эмманың әкесі уағыздаған Хармониядағы алғашқы методист епископтық қауымының мүшелері еді. Эмма жеті-сегіз жасынан бастап шіркеу ісіне қатысып, Библия оқып, ән шырқады. Эмманың әкесі бір кезде шіркеуден алысып, деист болған, бірақ кейін Эмманың тілегімен қайтадан шіркеуге оралды. Хейл отбасының жағдайы орташадан жоғары болды. Исаак аң аулап, Элизабет үйлерінде тұрушылар мен қонақтарды қабылдап отырды. Олар Нью-Йорк штатының Оңтүстік Бэйнбридж қаласында үйленді. 1827 жылғы 22 қыркүйекте Джозеф пен Эмма Джозеф Найт ағасына тиесілі ат пен шағын көлікпен қазір Кумора төбесі деп аталатын жерге барды, онда Джозеф алтын тақталар жинағын алды. Джозефтің тақталарды тапқаны туралы хабар аймақта үлкен қызығушылық тудырды. 1827 жылдың желтоқсанында Мартин Харристің қаржылық көмегімен олар Эмманың ата-анасының шақыруын қабылдап, Гармонияға көшіп келді. Хейлдер Эмма мен Джозефке үй және шағын шаруашылық алуға көмектесті. Олар жайғасқаннан кейін Джозеф Мормон кітабын жазуға кірісті, ал Эмма хатшы болып жұмыс істеді. Ол тақталардың куәсі болды, оларды мата арқылы сезіп, саусақтарымен мата арқылы беттерін бағдарлап, оларды жылжытқанда шыққан металл дыбысын естіп, олардың салмағын сезінді. Кейіннен ол ұлы Жозеф Смит III-ке берген сұхбатында: "Мен сіздің әкеңізге күнделікті жазып отыратынмын, көбінесе оның қасындағы дастарқан басында, ол шапанына бетін тығып, ішінде тас бар, ештеңесіз, сағаттап диктант айтатынмын" деп жазды. 1828 жылғы 15 маусымда Гармонияда Эмма өзінің алғашқы баласын, Альвин есімді ұлын дүниеге келтірді, ол бірнеше сағат өмір сүрді. Ол үйінің шығыс жағына жерленді. Келесі екі аптада Эмманың денсаулығы нашарлап, ауыр сырқатқа шалдықты. Мормон кітабын жазу барысында Джозефке қарсы наразылық күшейгендіктен, Эмма мен Джозеф Мормон кітабын аяқтау үшін Файетте, Нью-Йорк штатында Дэвид Уитмермен бірге тұруға көшті. Сол жерде Эмма да, Оливер Каудери есімді мектеп мұғалімі де Джозефтің хатшылары болды. Джозеф 1829 жылғы маусымда Мормон кітабына авторлық құқық алды, ал кітап 1830 жылғы наурыз айында жарық көрді.

Наувудағы алғашқы жылдары, 1839-1844

Эмма мен оның отбасы Джозеф Миссуриде қамақтан қашып кеткенге дейін Куинсиде (Иллинойс штаты) достық мормон емес Джон және Сара Кливлендпен бірге тұрды. Отбасы Иллинойстағы Әрі қадамдар шіркеуінің жаңа қонысына көшіп, оны Джозеф «Наувоо» деп атады. 1839 жылдың 10 мамырында Әйелдердің жеңілдету қоғамының президенті ретінде ол 1842 жылдың қазанында көп әйел алуды қаралап, күйеуін оның құрушысы немесе қатысушысы деп мойындамайтын куәлікті басып шығаруға рұқсат берді. 1844 жылдың маусым айында қала маршалы қала кеңесінің (Джозеф мүше болған) бұйрығымен наразы болған бұрынғы шіркеу мүшелері шығарған «Наувоо Экспозитор» газетін жойды. Бұл оқиғалар Джозефтің тұтқындалуына және Иллинойс штатының Картедж қаласындағы түрмеге қамалуына әкеп соқты. 1844 жылдың 27 маусымында сағат түстен кейін шамамен 200 қарулы адам түрмеге шабуыл жасап, Джозеф пен оның інісі Хайрумды өлтірді.

Наувудағы соңғы жылдары, 18441879

Жүсіп қайтыс болғаннан кейін, Эмма жүкті жесір қалды. 1844 жылдың 17 қарашасында ол Джозефпен бірге болған соңғы баласы – Дэвид Хайрум Смитти дүниеге әкелді. Джозеф шіркеу президенті болумен қатар, шіркеудің сенімдік басқарушысы да болған. Сондықтан оның мүлкі шіркеу қаржысымен тығыз байланысты болды. Жүсіптің өліміне дейін қарызы да болды, оны төлеу жауапкершілігі Эмма Смиттің үстіне жүктеді. Тарихшы Лорел Тэтчер Ульрих «Эмма көп әйел алуды қолдау тұрғысынан беймаза болды, кейде Жүсіптің үйлену рәсімдеріне келісіп, кейде қарсылық көрсетті» дейді. Ол күйеуінің кейбір үйленгенін білгенімен, оның көп әйелдік әрекеттерінің толық көлемін білмегені анық. 1843 жылы Эмма Смит үйінде тұратын төрт әйелге уақытша үйленуге келісім берді, бірақ кейін шешімінен өкініп, басқа әйелдердің кетіп қалуын талап етті. Сол шілде айында ағасы Хайрумның ықпалымен Джозеф Эммаға көп әйел алуды қабылдауға нұсқау беретін аянды диктант етті. Хайрум Эммаға хабарды жеткізді, бірақ ол оны ашуланып қабылдамады. 1843 жылдың қыркүйегінде Эмма ғибадатханадағы рәсімдерге қатыса бастағаннан кейін және Джозеф оған басқа да жеңілдіктер жасағаннан кейін ғана Джозеп пен Эмма бұл мәселеде татуласты. Келесі жылы, 1844 жылдың наурызында Эмма көп әйелдік практиканы жаман және зиянды деп жариялады; және ол Джозефтің көп әйелдік практикасын тікелей ашпаса да, оның жеке жариялаған көп әйелдігіне наразылық білдіріп, оның тек ашық үйретулерін ғана тыңдау керектігін талап етті. Көп әйелдік туралы білгеніне қарамастан, Эмма күйеуінің басқа әйел алғанын ашық мойындамады. Джозеп тірі кезінде Эмма көп әйелдікке қарсы сөйледі, және ол (көп әйелдікке тікелей қатысы бар басқа да көптеген қол қоюшылармен бірге) 1842 жылғы петицияға қол қойды, онда Джозеп немесе оның шіркеуі бұл практиканы қолдамайтыны айтылды. Ол қайтыс болғаннан кейін де көп әйелдік практиканы мойындамай жүрді. Джозеп III және Александр аналарынан көп әйелдік туралы сұрағанда, ол: «Күйеуімнің өліміне дейін көп әйелдік немесе рухани әйелдік туралы, ашық немесе жеке түрде еш нәрсе үйретілген жоқ, мен қазір немесе ешқашан білмедім. Оның менің орнымда басқа әйелі болған жоқ; менің білуімше, ол ешқашан басқа әйел алған жоқ» деді. АҚШ-тың орталық батысындағы RLDS шіркеуіне қосылған көптеген соңғы күннің қасиеттілері көп әйелдікке қарсы болғандықтан Бригам Янг және/немесе Джеймс Стрэнгпен ажырасты. Эмманың көп әйелдік практиканы үнемі жоққа шығаруы олардың ісіне күш бергендей болды, ал көп әйелдікке қарсылық RLDS шіркеуінің негізгі қағиясына айналды. Жылдар бойы RLDS шіркеуінің көптеген тарихшылары бұл практиканың Бригам Янгтан бастау алғанын айтып келеді.