Кіріспе

Джон Антуан Нау (1860–1918), нағыз аты Эжен Леон Эдуард Торке, француз ақыны және жазушысы, ең әйгілі туындысы – 1903 жылы бірінші Гонкур сыйлығын жеңіп алған "Жау күші" романы.

Өмір

Ол 1860 жылғы 19 қарашада Сан-Францискода (Калифорния) дүниеге келді, сондықтан ол Америка азаматы болды. Оның әкесі инженер және кәсіпкер болған, 1845 жыл шамасында Франциядан Калифорнияға көшіп келіп, азаматтыққа қабылданды. 1864 жылы тифтен қайтыс болып, жесір және үш бала қалдырды. 1866 жылы олар Францияға, бірінші Ле-Гаврге, содан кейін Парижге оралды. 1881 жылы 21 жасында Нау Гаити және Вест-Индияда бизнеспен айналысатын үш мачталы кемеде ұшқыш көмекшісі болып жұмыс істеді. Кейін Комиссардың көмекшісі болып Колумбияға, Венесуэлаға және Нью-Йоркке сапарлады. 1883 жылы Францияға оралып, 1885 жылы үйленді. Нау мен оның әйелі бал айына Мартиникаға барды, онда тұруды жоспарлаған, бірақ отбасылық жағдайлар Францияға қайтуға мәжбүр етті. Нау ешқашан Мартиникаға қайтып бармады. 1886 жылы Сан-Рафаэльде, 1887 жылы Пириақта, содан кейін басқа жерлерде тұрды. Ла-Манш каналындағы Картеретте тұрғанда, ол өзінің алғашқы поэзия кітабын – «Үміттің шегінде» (Au seuil de l'espoir) атты туындысын жазды және 1897 жылы оны өз қаражатымен басып шығарды. Ол кезде оған 37 жас болған. Содан кейін 1898 жылы Майоркаға, 1899 жылы Канар аралдарындағы Тенерифеге барды. Пуэрто-де-ла-Оротавада роман жазуды бастап, Андалусияда аяқтады. 1903-1906 жылдары Сент-Тропеде қоныстанды. 1903 жылы өз қаражатымен «Дұшман күші» атты кітабын шығарды. Кітап коммерциялық тұрғыдан сәтсіз болды, тіпті автор оны сыншыларға жібермегендіктен, оны ешкім талқыламады. Бірақ ол өмірлік күнкөріс үшін емес, тек қана әуесқойлықпен жазды. Алжирге, содан кейін Корсикаға жеті жылға (оның рекорды) көшіп барды. Соғыс оны 1916-1917 жылдары Парижге, одан кейін Бретаньдегі Требульге қайтаруға мәжбүр етті. 1918 жылғы 17 наурызда 57 жасында қайтыс болды. 1903 жылы, 43 жасында, ол өзінің алғашқы романы «Дұшман күші» үшін бірінші Гонкур сыйлығын жеңіп алды. Роман ақыл-есі дұрыс емес адамдардың ауруханасында оянған ақын Филипп Веулидің тағдыры туралы айтады. Ол қалай және неліктен осы жерге келгенін білмейді, бірақ уақыт өте келе оның себебін біледі. Ол бір әйелге ғашық болады, ол кейін басқа планетадан келген болжанып шығады, мекемедегі «дәрігерлер» оны азаптайды, қашып кетеді және әйел пациентті іздеу үшін әлемді аралайды. Қараңғы юмор мен сатираға толы бұл туындыны көптеген адамдар ғылыми фантастиканың ұмытылған шедеврі деп санайды. Оның туған-туыстары мен достары оны Джино деп атаған, сондықтан оның есімі француз тілінде Ж. Нау деп айтылады; бұл оның американдық тегінің (Джон) және француздық мұрасының (Антуан) үйлесімі; ал Nau сөзі каталон тілінде «кеме» деген мағынаны білдіреді, ол теңізге деген оның құмарлығын көрсетеді; сондай-ақ, ол Гаити ақыны Игнас Науға деген құрметті білдіреді; немесе жоғарыда айтылғандардың барлығы немесе ешқайсысы да дұрыс болмауы мүмкін. Оның көптеген шығармалары қайтыс болғаннан кейін жарық көрмеді және 2011 жылға дейін жарияланбады.

Гонкур сыйлығы

1903 жылы Парижде жиналған жазушылар тобы (Ж. К. Гюйсманс, Октав Мирбо, Леон Дауде, Росни ағайындылары, Пол Маргарита, Люсьен Десклав, Элемир Бурж, Леон Хенник, Густав Гефрой) «Дұшпан күштеріне» алғашқы Гонкур сыйлығын (6 дауысқа 4 дауыспен) табыс етті. Эдмон де Гонкур өсиетімен жас әдебиетшілердің үміттенетін шығармаларын ерекшелеу және қолдау үшін прозалық туындыға сыйлық беруді міндеттеген. Сол жылы ол тыныштықта көшті. Нау 43 жаста болды. Автор бұл кезде тек «Ревю Бланш» журналындағы бірнеше экзотикалық әңгімелер арқылы ғана белгілі болды, көбінесе беймәлім еді. Ол Сент-Тропеде тұрып, сыйлық ақшасын алу үшін тіпті Парижге де келмеді. Оның «шеттен келген» статусы көптеген сыншыларды ашуландырды, бірақ бұл оның қазылар алқасы және басқа жас жазушылар арасындағы беделін одан әрі арттырды. 1906 жылы Поль Леото: «Гонкур сыйлығы шын мәнінде бір рет қана берілді – Науға алғаш рет». Ал жылдар өткен соң Гюйсманс: «Біз тағынған ең жақсы туынды осы болды» деді.