Кіріспе
Локомотивтің жетекші доңғалағы – локомотивтердегі жетекші доңғалақтар. Бу локомотивінде жетекші доңғалақ – локомотивтің поршеньдерімен (немесе бу турбиналық локомотивтерде турбинамен) қоздырылатын доңғалақ. Дәстүрлі, біріктірілмеген локомотивте жетекші доңғалақтар бүйірлік таяқшалармен (немесе байланыстырғыш таяқшалармен) біріктіріледі; әдетте, бір жұп тікелей бас таяқшамен (немесе байланыстырғыш таяқшамен) қоздырылады, ол поршень таяқшасының соңына жалғанады; қуат басқа доңғалақтарға бүйірлік таяқшалар арқылы беріледі. Дизельдік және электрлік локомотивтерде жетекші доңғалақтар тікелей жетекші моторлармен қоздырылуы мүмкін. Байланыстырғыш таяқшалар көбінесе қолданылмайды және әр осьтің жеке моторға ие болуы жиі кездеседі. Бұрын (мысалы, швейцариялық "Крокодил" локомотивінде) аралық осьтік жетек және байланыстырғыш таяқшалар қолданылған, бірақ қазір олардың қолданылуы штантерлік локомотивтермен ғана шектелген. Біріктірілген немесе дуплекстік локомотивтерде жетекші доңғалақтар жиынтықтарға топтастырылады және жиынтық ішінде байланыстырылады.
the powered wheels on locomotives
On a steam locomotive, a driving wheel is a powered wheel which is driven by the locomotive's pistons (or turbine, in the case of a steam turbine locomotive). On a conventional, non articulated locomotive, the driving wheels are all coupled together with side rods (also known as coupling rods); normally one pair is directly driven by the main rod (or connecting rod) which is connected to the end of the piston rod; power is transmitted to the others through the side rods. On diesel and electric locomotives, the driving wheels may be directly driven by the traction motors. Coupling rods are not usually used, and it is quite common for each axle to have its own motor. Jackshaft drive and coupling rods were used in the past (e. g. in the Swiss Crocodile locomotive) but their use is now confined to shunter locomotives. On an articulated locomotive or a duplex locomotive, driving wheels are grouped into sets which are linked together within the set.
Диаметрі
Көлік дөңгелектері, әдетте, жетекші немесе бағыттайтын дөңгелектерге қарағанда үлкен болады. Кәдімгі булы локомотив тікелей жетегімен жұмыс істейтіндіктен, локомотивті нақты бір өнімділік мақсатына бейімдеудің шамалы жолдарының бірі – қозғалтқыш дөңгелектерін тиісті өлшемде таңдау. Жүк локомотивтерінде қозғалтқыш дөңгелектерінің диаметрі шамамен 1-ден 2 метрге дейін, көп мақсатты локомотивтерде шамамен 1-ден 2 метрге дейін, ал жолаушылар локомотивтерінде шамамен 1-ден 2 метрге дейін болған. Жедел жолаушылар локомотивтеріндегі қозғалтқыш дөңгелектерінің диаметрі жылдар бойы төмендеді, мысалы, 1870 жылғы GNR Stirling 4-2-2 локомотивінде 2,4 метр болса, 1941 жылғы SR Merchant Navy Class локомотивінде 1,8 метрге дейін азайды. Бұл клапан конструкциясындағы жетістіктер поршень жылдамдығын арттыруға мүмкіндік берді.
Фланецсіз дөңгелектер
Кейбір ұзын дөңгелек аралығы бар локомотивтерде (төрт немесе одан көп білігі байланысқан) фланцсыз жетекші дөңгелектер болған. Бұл әдеттегі фланцтары жоқ жетекші дөңгелектер еді, олардың көмегімен локомотивтер байланып қалмай, өткір бұрылыстарды оңай басып өтетін. Кейбір үш біліктегі локомотивтердің ортаңғы білігінде де фланцтары жоқ дөңгелектер болған, мысалы, NZR WH класы.
Теңгерімдеу
Бүйірлік таяқшалары бар локомотивтерде, оның ішінде көптеген бу және аралық осьті локомотивтерде, жетекші дөңгелектерде қосқыш және иінтірек таяқшаларының салмағын теңестіру үшін салмақтар орнатылған. Оң жақтағы суретте жартылай ай пішінді теңдестіргіш салмақ жақсы көрінеді.
Уайт белгісі
Уайт нотациясында жетекші дөңгелектер жиынтықтағы ортаңғы сан немесе сандармен белгіленеді. UIC классификациялық жүйесі дөңгелектер санының орнына осьтер санын есептейді, ал жетекші дөңгелектер сандардың орнына әріптермен көрсетіледі. "o" қосымшасы тәуелсіз қуатпен жұмыс істейтін осьтерді көрсету үшін қолданылады. Локомотивтердегі жетекші дөңгелектердің саны әлдеқайда өзгеріп отырды. Кейбір алғашқы локомотивтерде бар болғаны екі жетекші дөңгелек (бір ось) болған. Ең көп жетекші дөңгелектердің саны 24 (он екі ось) – 2 8 8 8 2 және 2 8 8 8 4 локомотивтерінде болды. Ал ең көп жұптасқан жетекші дөңгелектердің саны 14 (жеті ось) – тақсыр болған AA20 4 14 4 локомотивінде кездесетін.
Қозғалтқыш дөңгелек терминінің басқа қолданыстары
Дөңгелек жетек термині кейде танктер мен бульдозерлер сияқты гусеницалық көліктердегі гусеницаны қозғалтатын жетек тісті дөңгелегін білдіру үшін қолданылады.
Танымал мәдениетте
Көптеген американдық тамырлық әртістер, мысалы, The Byrds, Tom Rush, The Black Crowes және канадалық Cowboy Junkies тобы Дэвид Виффен жазған "Driving Wheel" әнін орындады, оның мәтінінде: "Мен ескі қозғалтқыштай сезінемін / Менің жетекші дөңгелегімді жоғалттым" делінеді. Бұл мәтін 1931 жылғы Блинд Вилли МакТеллдің "Броук Даун Инжин Блюз" дәстүрлі блюз әніне сілтеме жасайды. Кейін Боб Дилан мен Джонни Уинтер оны тікелей орындады. Leadbelly, Mark Lanegan ("The Winding Sheet" альбомында) және Nirvana ("MTV Unplugged In New York" концертінде) сияқты әртістер орындаған "In the Pines" американдық халық әнінің көптеген нұсқалары жетекші дөңгелектің ішінде табылған кесілген адамның басына сілтеме жасайды. Сонымен қатар, Чак Берри "Johnny B. Goode" әнінде "инженерлер оны көлеңкеде отырғанын / жүргізушілер жасаған ырғақпен ойнағанын көретін" деп айтқанда, локомотивтің жетекші дөңгелегін еске түсірген болуы мүмкін.