Кіріспе

Нью-Гэмпширдің британдық колониялық губернаторы (1737–1820)

Сэр Джон Уэнтуорт, 1-ші баронет (1737 жылдың 9 тамызы – 1820 жылдың 8 сәуірі) – американдық революция кезінде Нью-Гэмпширдің британдық колониялық губернаторы болған. Кейін ол Нова-Скотияның вице-губернаторы қызметін де атқарды. Ол Галифакстағы Сент-Пол шіркеуінің жер астындағы қабірде (криптада) жерленген.

Алғашқы жылдар

Уентворт 1737 жылғы 9 тамызда Портсмут қаласында, Нью-Гэмпшир штатында дүниеге келді. Оның әулеті Нью-Гэмпшир провинциясының алғашқы қоныс тебушілеріне дейін жетеді, ол 1720 жылдары провинцияның лейтенант-губернаторы болған Джон Уэнтуорттың немересі, губернатор Беннинг Уэнтуорттың туысы және "Ақсақал" Уильям Уэнтуорттың ұрпағы еді. Оның әкесі Марк провинциядағы ірі жер иесі және саудагер болды, ал анасы Элизабет Риндж Уэнтуорт та Нью-Гэмпшир қоғамының жоғарғы топтарынан шыққан. 1751 жылы Гарвард колледжіне түсіп, 1755 жылы бакалавр, 1758 жылы магистр дәрежесін алды. Гарвардта оқыған кезінде ол болашақ Ұлттық Әке және АҚШ Президенті Джон Адамспен сыныптас және жақын дос болды. 1759 жылы жас Уентворт өзінің алғашқы маңызды инвестициясын жасап, Виннипесуки көлі аймағындағы жерді сатып алу және дамыту бойынша серіктестікке қосылды. Уентворт серіктестер комитетінің құрамында болды, ол инвесторлар Вольфборо деп атаған қауымдастықтың құрылысын бақылады. 1763 жылы әкесі оны Лондонға сауда мүдделерін қорғау үшін жіберді. Әкесінің таныстырғандарының арқасында ол көп ұзамай британдық қоғамның жоғарғы қабаттарымен араласа бастады. Оның танысқандарының арасында Рокингем графы, алыс туысы (бірақ екеуі де бұл туралы білмеген) және жетекші виг саясаткері болды. 1765 жылы Лондонда болған Уентвортты провинция өкілдері тағайындады. Сол жылы Рокингем премьер-министр болып, жек көрінетін мөртаңба заңының күшін жойды. Уентворт Рокингемнің шешіміне әсер еткен-жоғы белгісіз, бірақ Нью-Гэмпширдің басқа өкілі Барлоу Трекотик Рокингеммен бірге осы мәселе бойынша позициялық қағаз жасады, ал Уентворт колониялықтардың мөртаңба заңына қарсылығына жаны кірді. Уентворттың ағасы Беннинг губернаторлық қызметінде көп жылдар бойы Коннектикут өзенінен батысқа жерлерді сату арқылы қалтасын толтырды, бұл аймаққа провинцияның құқығы күмәнді еді. 1764 жылы Сауда кеңесі Нью-Гэмпширдің батыс шекарасы Коннектикут өзенінде деп шешті, бұл аумақты (болашақтағы Вермонт штаты) Нью-Йорк провинциясына берді. Губернатор, алайда, отставкаға кетерге бас тартты, бұл Сауда кеңесін оны қайтарып алуды қарастыруға мәжбүр етті. Уентворт араласып, оларды ағасының сіңілі баласының пайдасына отставкаға кетуге көндірді. 1766 жылдың тамызында ол Нью-Гэмпшир губернаторы және вице-адмиралы, Солтүстік Америкадағы Король ормандарының бас геодезисі болып тағайындалды. Солтүстік Америкаға оралғанға дейін Оксфорд университеті оған құқық докторы дәрежесін берді. Қиын сапардан кейін 1767 жылдың наурыз айында Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына жетіп, сол жерде Грузия мен Каролина ормандарын тәждің тапсырысымен алғашқы ірі зерттеу жүргізді. Содан кейін ол құрлықпен солтүстікке қарай жол тартты және 1767 жылдың 13 маусымында Портсмут қаласында салтанатты түрде қарсы алынды.

Нью-Гэмпшир губернаторы

Вентворттың басшылығымен өсіп келе жатқан провинция Портсмуттан алыс орналасқан қауымдарға әкімшілік және сот функцияларын бөлу үшін бес округке бөлінді. Вентворт оларды атауға жауапты болды, қазіргі британдық басшылардың (Рокингемді қоса) аттарын таңдады, сондай-ақ өзінің алыс туысы Томас Вентворт, Страффорд графының есімімен Страффорд округін атады. Ол сондай-ақ провинцияның негізгі халық орталықтары арасындағы – жағалау және Мерримак және Коннектикут өзендері бойындағы – жолдарды дамыту процесін бастады. Облыс жиналысы жаңа жолдарды салуға қаржы бөлуге құлшынбаса да, Вентворт жақында берілген жерлерден алынған түсімдерді жұмысқа жұмсады. 1771 жылы ол 500 фунт стерлингке 322 км-ден астам жол салынғанын хабарлады. Сол жылы ол жиналысты провинцияның толық картасын жасау үшін жер өлшеуші Сэмюэл Холландқа 100 фунт стерлинг беруге көндірді. Вентворт провинциялық милиция ұйымын жақсартуға үлкен үлес қосты. Ол келгенде милиция шамамен 10 000 адамнан тұрған, жабдықталуы нашар және тәртіпсіз болған. Вентворт милицияны кеңейтіп, күшке 1600 адам мен үш полк қосты және полктерді тексеруге үнемі қатысты. Вентворт Нью-Гэмпширдің Тауншенд актілеріне жауап ретінде қатал бойкот жариялауын тоқтатуға сәтті болды, бірақ парламенттік актілерге қарсылық көрсету және 1768 жылы Бостонға әскерлердің кіргізілуі оны алаңдатты. Ол Рокингемге әскердің қозғалысы қиындықтар тудыруы мүмкін екенін, үкімет пен басқа реформалардың сәтті болуы мүмкін екенін жазды. Нью-Гэмпширдің бизнесмендері Массачусетс бизнесмендері олармен сауданы тоқтатумен қатерлегеннен кейін британдық тауарларға бойкот жариялауға мәжбүр болды. 1773 жылдың соңында Бостон шай оқиғасы Жаңа Англиядағы жағдайды шиеленістіргеннен кейін Вентворт Портсмутте ұқсас оқиғаның алдын алды. Вентворт шай жеткізген кеменің капитанына нұсқау беріп, Портсмуттен Доверге аттанды. Ол болмағанда шай Портсмут кеденіне жеткізіліп, сақталды. Бұл Бостондағыдай шайды лақтыру мүмкіндігін жойды, бірақ қала тұрғындары оның болуына қарсы болды. Портсмут саудагерлерінің комитеті оны Новая Шотландиядағы Галифакске аман-есен жеткізуге келісті, шай қала арқылы қауіпсіз тасымалданып, кемеге қайта тиелді. Вентворттың провинциядағы беделі көршілес Массачусетстегі жағдайдың шиеленісуіне байланысты төмендеді. Бостон порты шай оқиғасы үшін жабылып, Массачусетс губернаторы Томас Гейдж әскерилерді қолдауға дайын жұмысшыларды табуда қиындыққа тап болды (порттың жабылуынан жұмыссыздық өсті). Сондықтан ол Вентворттан Нью-Гэмпширде әскерге казарма салу үшін ағаш ұсталарын табуға көмектесуін сұрады. Оның құпия әдістері ашылып, жарияланғанда, жергілікті революциялық комитеттер оны «қоғамға жау» деп айыптады. Ол 1774 жылдың 13 желтоқсанында Пол Ревирдің келгенін сезіп, қиындықтар туындауы мүмкін екенін білгенімен, жергілікті милицияны, енді революциялық комитеттердің бақылауында, келесі күні Форт-Уильям мен Мэриге шабуыл жасап, провинциялық қару-жарақ пен оқ-дәріні басып алудан тоқтата алмады. Вентворт гарнизонды оқиғадан бұрын ескертіп, кейіннен теңіз күштерінен көмек сұрады, бірақ көмек кешігіп келді. Ол қосымша күш сұрады, бірақ көмек келмеді, және көтеріліс басшыларын қамауға тырысу көтеріліске әкелуі мүмкін екенін түсінді. Ол өзінің және мүлкінің күзеті үшін сенімді адамдардан шағын күш ұйымдастырды, ал 1775 жылдың басында провинцияның лоялистеріне жасалған қысым олардың кейбіреулерін Бостондағы британдық армияның қауіпсіздігіне қашуға итерді. 19 сәуірде Лексингтон мен Конкорд шайқастары басталғаннан кейін (содан кейін көптеген Нью-Гэмпшир милициясы Бостон қоршауына қосылу үшін оңтүстікке кетті), Вентворт мамыр айының соңында провинциялық жиналысты шақырды. Көбінесе көтерілісшілерге жақын адамдардан құралған ол дағдарысты шешу үшін Премьер-министр Лорд Норт ұсынған келісімді қарастырудан бас тартты. Сондықтан Вентворт жиналысты кейінге қалдырып, жағдайдың жақсаруын күтті. Бірақ бұл болмады, 30 мамырда көтерілісшілер Портсмутты басып алып, нығайта бастады. HMS Scarborough капитаны Эндрю Барклей жергілікті балықшыларды ұстап, Бостондағы әскерге керек заттарды тартып алып, жағдайды шиеленістірді. Вентворт Барклиді балықшыларды босатуға көндіріп, жағдайды реттеді. 1775 жылдың 13 маусымында үйіне қарулы адамдардан тұратын көтерілісшілер шабуыл жасап, лоялистік милиция офицерін қамауға тырысқаннан кейін Вентворт отбасымен Форт-Уильям мен Мэриге қашып кетті, ол Scarboroughтың оқтарымен қоршалған еді. Жағдай нашарлай берді, Вентворт 23 тамызда Scarboroughға мініп Бостонға аттанды. Отбасын Англияға жібергеннен кейін ол 1776 жылдың наурыз айында Галифаксқа эвакуацияланғанша қалада қалды. Ол 1776 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк қаласы басып алынғанша флотпен бірге болды, содан кейін 1778 жылдың басында Англияға қайтты. Оның кеткеннен кейін құрылған Нью-Гэмпшир үкіметі оның мүлкінің көп бөлігін тартып алды, бірақ Портсмуттан алынған отбасылық портреттер мен жиһаздарды сақтап қалды.

Патша ормандарының бас геодезисі

Уентворт Франсис Легге орнын басып, Новая Шотландияның губернаторы болып тағайындалуға үміттенген. 1782 жылдың наурыз айында лорд Норттың министрлігі құлап, король Рокингем мен Шелберн графына жаңа үкімет құруға және АҚШ Конгресімен бейбіт келісімге келуге шақырды. Рокингем оған осы лауазымды уәде етіп, патшаға ұсынды, патша Вентвортты Нью-Гэмпширдегі патшалық билігін сақтауға салған еңбегі үшін алғыс айтты. Бірақ үш айдан кейін Рокингем қайтыс болды, ал Шелберн өзінің жақтастарына тағайындама жасауға еркін болды, сондықтан губернаторлық Джон Паррға бұйырды. Одан да жаманы, Вентворттың Корольдік ормандардың бас геодезисі лауазымы үнемдеу шарасы ретінде жойылды. Бұл Вентворттың өміріндегі ең қиын кез болды. Ол, көптеген лоялистер сияқты, бұрынғы колониялардағы шығындары үшін өтемақы және шағын зейнетақы күтеді. Бірақ 1783 жылдың сәуір айында Шелберннің министрлігі де құлап, Рокингемнің бұрынғы жақтастарының бірі, Портленд герцогы қазынашылықтың жаңа министрі болды. Вентворт геодезиялық басшы лауазымын қайтару үшін сәтті лобби жасады және сол жылдың жазында Галифакске оралды. Оның әйелі, Фрэнсис, 1784 жылы оның ізінен келді. Корольдік ормандардың бас геодезисі лауазымын оның көптеген бұрынғы иелері жұмыссыздық деп есептеген, бірақ Вентворт бұл жұмысқа өте жауапкершілікпен қарады. Үкімет Солтүстік Американың ормандарын кемелер, ғимараттар, кемежайлар және басқа да мақсаттар үшін ағаш өндірудің шексіз көзі деп қарады. Бірақ Вентворт адамдардың қоныстануының қысымы ескі өсімдіктерді әдемілеп жойып жатқанын көре білді. Ол әсіресе Корольдік теңіз флотының желкенді кемелердің мачталары, бағаналары және басқа да жабдықтары үшін жарамды биік, түзу қарағайларға деген үлкен сұранысын білді. Британия Солтүстік Америкадағы ормандарының жартысын жоғалтқандықтан, ол мемлекеттің қорғануы үшін қалған ең жақсы ағаштарды қорғау қажет деп шешті. Келесі жеті жыл бойы Вентворт Британдық Солтүстік Американың шығыс ормандарында саяхаттап, 1783 жылы қырық алты жаста болған адам үшін таңғажайып төзімділік пен батылдық танытты. Ол өзінің саяхаттары соншалықты қиын болғанын, саяхат бойы онымен бірге болатын адамды таба алмағанын шындықпен айта алады. Джон Вентворттың 1783 және 1791 жылдар аралығында жасаған ағаш резервтері Корольдік флотқа Наполеонды жеңу үшін маңызды уақытта мачталарды ғана емес, сонымен қатар қазіргі Канададағы болашақ мемлекеттік жер саясатының негізін қалады. 1786 жылдың желтоқсанында Галифакске саяхаттан оралғаннан кейін, ол Джеймс Монктан хат алды, ол оның жақын арада Новая Шотландияның немесе Нью-Брансуиктің вице-губернаторы болып тағайындалатынын уәделеді. Ақырында, күрделі тағайындамалар мен қайта тағайындамалардан кейін, Вентворт шетте қалды.

Франсис Вентворт пен принц Уильям

Франсис Уентворт Новая Шотландияға келгеннен бері бақытсыздыққа толы еді. Күйеуінің амбицияларындай болған ол, өзінің де және күйеуінің де қайғысын ауыр сезінді. Сонымен қатар, ол Англиядағы өмір салтын, онда білім алып жатқан ұлын сағынды, ал Джонның жиі-жиі сапарлары оны қынжырлы ететін. Король Георг III-нің үшінші ұлы, принц Уильям Генри 1786 жылдың соңында Галифакске алғаш рет келді, ал Джон Вентворт сол кезде Кейп-Бретонға кетіпті. Кейін "Теңізші патша" деп танылған ханзада бұл кезде HMS Пегасустың командирі болып, көп ішетін және әйелдермен қарым-қатынас құратын адам ретінде белгілі болды, бұл оның патшалық әкесі үшін үлкен уайымға себеп болды. Франсис принц Уильяммен танысуға мүмкіндік жасады. Қырық бір жасында (принц жиырма бірде) ол әлі де өте әдемі, соңғы сәнді киімдермен киінген және Англияда алған жоғары мәдениетін сақтап қалған еді. Көпшілік оның көп ұзамай принц Уильямның сүйіктісі болғанына сенді. Келесі жылы ханзада Галифакске екінші рет келгенде бұл қарым-қатынас қайта жаңғырды. Джон бұл жайтты білді, бірақ ешқандай дау тудырмады; Франсис оны хаттарында "өте ұялмаған адам" деп сипаттады. Жанжал екеуінің де мүддесіне қызмет етпес еді. Дегенмен, ол патшаға наразылығын білдірді, мүмкін принцтің жоғары офицері адмирал Герберт Сойер арқылы. Уильям көп ұзамай Квебекке аттанды.

Новая Шотландияның вице-губернаторы

1791 жылдың жазында Уентворттар Англияға кемемен барып, қаржылық қиындықтарын шешуге тырысты. Сол жерде жүріп, лейтенант-губернатор Паррдың қайтыс болғанын естіді. Олар Джонға бос қалған лауазымды алу үшін дереу лоббилеуді бастады, бірақ оның мүмкіндіктері нашар көрінсе де, Генри Дандас оның тәжірибесіне сүйене отырып, оның пайдасына шешім қабылдады. Уентворт Новая Шотландияның алғашқы азаматтық губернаторы болды. Алдыңғы он жылдық ішінде плантаторлар мен жаңадан келген лоялистер арасындағы қарым-қатынас үкіметтің жұмысын дерлік тоқтатты. Сонымен қатар, лоялистерді қоныстандыруға кеткен шығындар колонияны қарызға баттырды. Өзі лоялист болғандықтан, Уентворт жоғары лауазымдарға оларды тағайындады, ал төменгі лауазымдарды бөлуде әділдікке көңіл бөлді. Бұл 19 ғасырдың соңына дейін жалғасқан лоялистердің үстемдігінің бастамасы болды. Ол колонияның қаржысын барлық импортқа акциздік салық енгізу арқылы тұрақтандырды; 1793 жылдың соңына қарай қарыздың бір бөлігі де төленді. 1793 жылдың сәуір айында Ұлыбритания мен революциялық Франция арасында соғыс басталғаны туралы хабар келді. Колонияның гарнизонынан 200 адамнан басқасының бәрі Батыс Индияға жіберілді, ал Уентвортқа милицияны шақырып, ішкі қорғаныс үшін 600 адамнан (кейін 800) тұратын провинциялық полкті құруды тапсырды, оның полковнигі оның өзі болуы керек еді. Ол әскери тәжірибесіз болғанына қарамастан, жұмысты белсенді түрде бастады. Қиындықтарға қарамастан, Корольдік Новая Шотландия полкі бір жыл ішінде қажетті деңгейге жеткізілді және 1802 жылы бейбітшілік орнағанға дейін қызмет етті. 1794 жылдың мамыр айында Халифаксқа тағы бір патшалық ханзада келді, корольдің төртінші ұлы, Кент герцогы Эдуард ханзадасы, оның сүйіктісі Джули, мадам де Сен-Лоранмен бірге. Эдуард Новая Шотландия мен Нью-Брансуиктегі корольдік әскерлерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Бұл Уентвортты қуантты, өйткені ол бұрынғы қолбасшы генерал-майор Огилвимен дауласқан болатын. Уентворттар Джулиді де қуана қарсы алды, бұл ханзаданы қуантты, өйткені ол бұрынғы орналасқан жері Квебектегі қоғамнан шеттетілген еді. Екі жұп ұзаққа созылған достық қарым-қатынас орнатты, нәтижесінде Уентворт ханзадаға қала сыртындағы шағын меншігін пайдалануға ұсынды, ол бүгінде Принс Лодж деп аталады. Практикалық тұрғыдан алғанда, Эдуард ханзадасының ықпалы Галифакс пен колонияның көп бөлігін бекініске салуға қаржы әкелді. Ол сондай-ақ Галифаксқа қалалық сағатты сыйлады, оның жобасын жасауға көмектесті. Соғысқа байланысты үкіметтік қаржының көбеюі Новая Шотландиядағы өркендеуге әкелді. Ливерпульдің Симеон Перкинс Уентворттың ұлы Чарльз Мэри Уентворттың есімімен аталған жеке кемені жабдықтады, ол екінші саяхатында 19 000 фунт стерлинг табыс тапты. Джон кеңсеге келгеннен бері Уентворттар өздерінің резиденциясының жай-күйіне наразы болды. 1758 жылы салынған ғимарат (қазіргі Провинция үйі орналасқан жерде) ағаштан жасалған құрылыс болды. Шамамен 40 жыл өткен соң, ол тозығы жетіп, маңызды шаралар үшін жеткіліксіз болды. 1796 жылдан бастап Уентворт заң шығарушы органнан толығымен жаңа, тастан салынған ғимаратқа қаржы алды, ол тұрғын үй және қоғамдық кеңістік болар еді, қаланың оңтүстік-батысына қарай бірнеше блокқа орналасқан. Бұл ғимарат Үкімет үйі деп аталды, бастапқы бюджеттен үш есе асып кетті, және Уентворттар 1805 жылға дейін, ішкі жағы әлі аяқталмағанда, оған көшпеді. Бұл резиденция бүгінгі күнге дейін Новая Шотландияның вице-губернаторларының үйі болып табылады. Уентворт сонымен қатар жолдарды жақсартты және кеңейтті, Новая Шотландияның кедейлікке ұшыраған Микмак халқына қолдау көрсетті және Сейбл аралында алғашқы құтқару стансасын құрды. Сәл сәтті болмаған және қымбатқа түскен бастама - Ямайкадан келген марундарды қоныстандыру, олар Сьерра-Леонеге қайта қоныстандырылды. Уентворт бастапқыда заң шығарушы органмен жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ кейінгі жылдары ел партиясының бейресми басшысы Уильям Котнам Тонгемен күреске түсті. Дау, көбінесе жол құрылысына қаражатты қай тармақ бөлуі керек деген мәселеде, губернатор кеңесі мен Тонге басқаратын Ассамблея палатасы арасындағы конституциялық күреске айналды. Уентворт Галифакстың қуатты саудагерлеріне көмектесіп, қолдау көрсетті, бірақ басқа жерде қолдау таппады. Франциямен соғыс 1803 жылы қайта басталғанда және АҚШ-пен қақтығыстар күшейгенде, Лондон 1808 жылы Уентвортты кенеттен әскери губернатор, генерал Джордж Превостпен алмастырды. Уентворт 1795 жылы рыцарлық лақапқа ие болды және баронеттік атақ алды, сондай-ақ 16 мамыр 1795 жылы Лондон, Англиядағы Қоғамдық қарулар колледжінен герб алды. Ол сонымен қатар еркін мәсондықтардың бас шебері болды. Ол 1808 жылы Новая Шотландияның губернаторы қызметінен 6500 доллар зейнетақымен зейнетке шықты.

Отбасы және мұра

Джон Вентворт пен Фрэнсис Диринг Вентворт туысқандар болған. Фрэнсис алғаш рет 1769 жылдың 28 қазанында Портсмут қаласында қайтыс болған Нью-Гэмпшир колониясының хатшысы Теодор Аткинсонға үйленген. Джон мен Фрэнсис екі аптадан кейін үйленді. Оның есімі Франчестаун, Диринг және Вентворт қалаларында мәңгі сақталған. Джонның есімі Вентворт қауымдастығы мен оның төңірегіндегі аймақта сақталған. Олардың бір ұлы болды, Чарльз Мэри Вентворт, ол баронеттік атаққа ие болды. Фрэнсис 1813 жылдың 14 ақпанында 68 жасында Англияның Беркшир графтығындағы Саннингхилл қаласында қайтыс болды және Ұлыбританияның Лондонындағы Вестминстердегі Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуінің зиратына жерленді. Джон 1820 жылдың 8 сәуірінде 84 жасында Нова-Скотияның Галифакс қаласында қайтыс болды. Ол Санкт-Пол шіркеуіне жерленді, онда оның есімін сақтаған тақта орнатылған. Үкімет үйі Нова-Скотияның вице-губернаторларының ресми резиденциясы болып табылады. Томас Х. Раддалдың "Губернатордың әйелі" романы Джон мен Фрэнсис Вентворттың өміріне негізделген. Вице-губернатор Вентворт өзінің фермасында, үйінде және Үкімет үйінде бірнеше марун жұмыскерлерін жұмысқа алды. Вентворттың марун әйелі болған. Олардың кем дегенде бір баласы болды, Джордж Вентворт Колли (1804–1893). Вентворттың фермасы Лонг-Лейк көлінің етегінде орналасқан.